Во „Света Софија“ пијаното никогаш не звучи како обичен концертен инструмент. Каменот го продолжува тонот, тишината станува дел од музиката, а секоја изведувачка намера останува изложена пред публиката. На Италијанската вечер од 66. издание на „Охридско лето“ Кристијана Пегораро токму таа строгост ја претвори во предност – со концерт што ја врати класичната музика кон нејзината наједноставна и најважна задача: да допре до човекот.

Настапот одржан вчера не се потпираше врз една епоха, еден композитор или врз академски затворена програмска идеја. Пегораро изгради широко музичко патување низ Росини, Бах, Гуно, Шуберт, Шуман, Бетовен, Вивалди, Моцарт и Ендру Лојд Вебер, продолжувајќи кон наполитанската песна и сопствените композиции. Таквата програма лесно можеше да стане низа од познати мелодии. Во нејзината изведба таа доби јасен драматуршки тек – од виртуозноста и препознатливоста кон интимноста и личниот авторски глас.

Класиката без свечена дистанца

Концертната програма со наслов „Радоста на музиката“ открива многу за пристапот на Пегораро. Таа не ја претставува класичната музика како музејски предмет што треба да се набљудува со стравопочит, туку како жив јазик што може да се прераскажува, преобликува и повторно да се доближува до публиката.

Вечерта ја отвори со „Largo al Factotum“ од Росиниевиот „Севилски бербер“, во сопствен аранжман. Уште тој избор го постави карактерот на концертот: препознатлива оперска енергија пренесена на пијано, без загуба на духовитоста и театарскиот импулс. Следуваа „Аве Марија“, Шубертовиот „Музички момент“, Шумановото „Сонување“, делови и преработки од Бетовен, Вивалдиевата „Зима“, Моцартовото „Рондо ала турка“ и мелодии од музичкиот театар.

Во официјалната фестивалска програма се гледа колку внимателно бил замислен тој премин меѓу жанровите. Наместо строга хронологија, Пегораро избрала емоционална логика. Делата се поврзуваат преку расположението, мелодиската привлечност и способноста да бидат разбрани и од слушател што не доаѓа со музиколошко предзнаење.

Пијанистка што ја води публиката низ музиката

Посебноста на настапот не беше само во техничката сигурност. Пегораро внимателно ја воведе публиката во композициите, создавајќи чувство дека концертот е разговор, а не еднонасочна демонстрација на виртуозност. Тој пристап е важен во време кога класичната музика сè уште често се претставува како затворен свет со сопствени правила, кодови и невидливи прагови.

Според нејзината официјална биографија, Пегораро настапува на меѓународните сцени уште од детството и зад себе има богата концертна и дискографска кариера. „Охридско лето“ ја најави како добитничка на повеќе од 50 меѓународни награди и признанија, со настапи во Европа, САД, Јужна Америка, Азија, Австралија и на Блискиот Исток.

Таквата биографија може да создаде дистанца. На сцената во „Света Софија“ нејзината вредност се потврди токму во спротивното – во способноста големото искуство да не стане товар, туку слобода. Слободата да се преминува од Бах кон наполитанската песна, од Бетовен кон музичкиот театар, а потоа кон сопствени композиции како „Colors of Love“, „The Wind and the Sea“ и „Sailing“.

Кога просторот станува дел од изведбата

„Света Софија“ не е неутрална концертна сала. Во неа звукот влегува во разговор со архитектурата, фреските, вековите и со посебната охридска тишина. Токму затоа настапите на пијанисти во овој простор имаат дополнителен ризик: секоја прегласна намера може да стане тешка, а секоја недоволно обликувана фраза да исчезне во одекот.

Panoptikum неодамна пишуваше за настапот на Исата Кане-Мејсон во акустиката на „Света Софија“, каде што истиот простор ја покажа својата способност да ја претвори пијанистичката изведба во речиси физичко искуство. Кај Пегораро таа акустика добила поинаков карактер – повеќе светлина, непосредност и сценска радост.

Охридската сцена одамна не е само убава заднина за културните настани. Како што покажува и пошироката приказна за Охрид како летна сцена, градот и неговото наследство го менуваат начинот на кој ја слушаме музиката. Просторот не ја украсува програмата – тој ја преобликува.

Италијанската вечер како културен разговор

Концертот се одржа во рамките на традиционалната Италијанска вечер, поддржана од Амбасадата на Италија во Македонија. Амбасадорот Паоло Палминтери ја поврза програмата со темата што ги обединува италијанските културни настани во 2026 година – „Љубовта во сите нејзини облици“.

Таквите вечери имаат смисла кога дипломатскиот протокол останува рамка, а уметноста го презема главниот збор. Пегораро не ја претстави Италија преку површна разгледница од познати мелодии. Таа донесе личен избор на европскиот репертоар, наполитанска традиција и сопствена музика, покажувајќи ја културата како живо движење меѓу наследството и индивидуалниот израз.

Токму тука се гледа и пошироката вредност на фестивалот. Во текстот за „Охридско лето“ како културен извоз на Македонија веќе беше поставено прашањето колку земјата ја препознава вредноста на сцената што со децении носи големи уметници во Охрид. Италијанската вечер е уште еден конкретен одговор: културната дипломатија функционира најдобро кога публиката не ја чувствува како институционална обврска, туку како вистински уметнички настан.

Радоста како сериозна музичка идеја

Во сериозната музика радоста понекогаш неправедно се смета за полесна емоција. Како длабочината да мора секогаш да доаѓа преку трагичното, мрачното или тешкото. Концертот на Кристијана Пегораро потсети дека радоста бара исто толку дисциплина, мерка и уметничка зрелост.

Од Росиниевата духовитост до „Ода на радоста“, од наполитанските песни до сопствените композиции вечерта во „Света Софија“ покажала дека музиката може да биде достапна без да биде поедноставена и емотивна без да стане евтина. Тоа е можеби највредниот впечаток што останува зад Италијанската вечер – не само убавина на звукот, туку чувство дека класичната музика сè уште знае непосредно да ѝ се обрати на публиката.