Старото прашање во нова партиска пресметка
Бугарија повторно стана точката околу која се судираат ВМРО-ДПМНЕ и СДСМ – не само како надворешнополитичко прашање, туку како домашна битка за тоа кој ја брани Македонија, а кој ја турка во нова изолација. Последната размена на обвинувања се отвори околу уставните измени, македонскиот идентитет, односите со Софија и европскиот пат на државата.
ВМРО-ДПМНЕ ја обвини СДСМ дека има „мек став“ кон Бугарија и дека Венко Филипче погрешно ја претставувал позицијата на Софија кон македонскиот идентитет. СДСМ, пак, возврати дека Владата предводена од Христијан Мицкоски намерно ги заострува односите со Бугарија за да го прикрие застојот во реформите и евроинтеграциите.
ВМРО-ДПМНЕ: СДСМ е подготвена за нови отстапки
Од ВМРО-ДПМНЕ ја градат својата позиција врз тезата дека уставните измени не смеат да се направат без гаранции дека тоа ќе биде последната пречка за Македонија на европскиот пат. Во партиската реторика, СДСМ се претставува како политички субјект кој „нема црвени линии“ и кој, според нив, би прифатил нови отстапки кон Софија.
Во соопштение објавено на официјалната страница на ВМРО-ДПМНЕ, партијата го обвини Филипче дека е подготвен веднаш да прифати уставни измени „без гаранции“ и дека СДСМ претходно ги прифатила Преспанскиот договор, Договорот за добрососедство со Бугарија и Францускиот предлог како, според нив, штетни чекори за македонските интереси.
СДСМ: Власта создава конфликт за да нема одговорност
Од друга страна, СДСМ ја врти темата во спротивна насока: според нив, проблемот не е во тоа што некој „попушта“, туку во тоа што власта нема план како да ја продолжи европската агенда. Опозицијата тврди дека ВМРО-ДПМНЕ ја користи Бугарија како политички штит – секогаш кога ќе треба да се зборува за реформи, правосудство, европски обврски и функционална држава.
СДСМ оцени дека изјавата на министерот Тимчо Муцунски дека „нема услови“ за уставни измени е сигнал дека Владата нема волја да го придвижи процесот. Партијата обвини дека Мицкоски создава тензии со Бугарија за да го оправда застојот во европските преговори.
Пасоши, идентитет и политичко надмудрување
Судирот доби и лична, симболичка димензија преку темата за бугарските пасоши. Филипче му одговори на Мицкоски по неговата изјава дека ВМРО е „промакедонска“ партија, со порака дека „не може македонска партија со бугарски пасоши“. Таа изјава е дел од новата партиска размена околу тоа кој има морално право да зборува за македонски идентитет и државни интереси.
Тука спорот веќе не е само дипломатски. Тој станува судир за политичка легитимност. ВМРО-ДПМНЕ се обидува да ја врами СДСМ како партија на отстапки. СДСМ се обидува да ја врами ВМРО-ДПМНЕ како власт која глуми патриотизам додека го држи европскиот процес во место. Во таа размена, Бугарија е и реален проблем, и партиска алатка, и симбол на долгата македонска несигурност меѓу идентитетот и интеграцијата.
Европската рамка останува истата
Клучниот факт е дека уставните измени остануваат дел од европскиот условен процес. Европската комисија во извештајот за 2025 година наведува дека првиот кластер – „Основи“ – може да се отвори откако ќе бидат усвоени уставните измени. Истата линија ја потврдуваат и европските институции во досегашните оценки за македонскиот евроинтеграциски пат. Извештајот на Европската комисија и понатаму го поставува прашањето како дел од преговарачката рамка, а не како дневнополитичка желба на една партија.
Затоа и домашната расправа има две нивоа. Првото е формално: дали Македонија ќе ги направи уставните измени и под кои гаранции. Второто е политичко: кој ќе ја плати цената пред јавноста. ВМРО-ДПМНЕ сака да покаже дека не прифаќа условувања без крај. СДСМ сака да покаже дека без тој чекор земјата останува надвор од европскиот ритам. А граѓаните, по години ветувања, блокади, договори, деманти и нови услови, сè потешко разликуваат што е стратегија, а што партиска сцена.
Прашањето што останува
Во овој судир, најмалку се зборува за она што е најважно: каква долгорочна државна позиција има Македонија. Не партиска, не изборна, не дневна, туку позиција што може да преживее промена на влада, промена на бугарска влада и промена на расположението во Брисел.
Додека ВМРО-ДПМНЕ и СДСМ се надмудруваат кој е поголем патриот, европскиот процес останува заглавен во услови, недоверба и партиска пресметка. Бугарија е поводот. Но вистинското прашање е дали македонската политика конечно може да изгради јасна, достоинствена и предвидлива државна линија – без самопонижување, но и без бегство од реалноста.
