Нови правила за плаќање во банките: ИБАН, нови налози и ISO 20022

Од денеска, 9 ноември 2026 година, почнува примената на новите стандарди во домашниот денарски платен промет. Промената ги опфаќа сите банки и се однесува на начинот на прикажување на денарските платежни сметки, формата на платните налози и шифрите со кои се означува целта на плаќањето.

За граѓаните најважната информација е едноставна: постојната денарска сметка не се менува и не треба да се отвора нова сметка. Пред постојниот број се додава ознаката „MK07“, со што сметката се користи во ИБАН-формат. Кај електронското и мобилното банкарство техничкото приспособување во најголем дел го прават самите банки, поради што корисникот треба да го следи начинот на внесување што го бара конкретната банка, наместо автоматски самиот да ја додава ознаката.

Промената е дел од пошироката модернизација на платежната инфраструктура и преминот кон меѓународниот стандард ISO 20022. Македонската банкарска асоцијација уште во октомври нагласи дека новиот начин на означување не претставува промена на самите платежни сметки, туку нивно стандардизирано користење во платниот промет.

Сметката останува иста – се менува начинот на нејзино прикажување

Досегашниот домашен број на денарската платежна сметка продолжува да важи. Новината е што при платежните трансакции сметката се прикажува и обработува во ИБАН-формат, со префиксот „MK07“ пред постојниот број.

Тоа значи дека граѓаните и компаниите не треба да префрлаат средства, да бараат нов број од банката или повторно да ги отвораат своите сметки. Станува збор за нов стандарден начин на идентификација во платежните системи.

Сепак, важно е да не се претпоставува дека во секоја апликација корисникот треба рачно да го внесе „MK07“. На пример, ПроКредит Банка известува дека корисниците на електронското и мобилното банкарство продолжуваат да го внесуваат бројот како досега, а системот автоматски го претвора во ИБАН. Слични технички приспособувања имаат направено и други банки.

Затоа практичното правило за денес е: не додавајте го „MK07“ механички пред секоја сметка без да проверите што бара електронското или мобилното банкарство на вашата банка. Во спротивно може да се случи ознаката да биде внесена двапати или налогот да биде одбиен поради погрешен формат.

ПП10, ПП30, ПП40, ПП50 и ПП53 се заменуваат

Втората видлива промена е повлекувањето на старите обрасци ПП10, ПП30, ПП40, ПП50 и ПП53. Нив ги заменуваат нови, стандардизирани платни налози што ќе се користат и во хартиена и во електронска форма.

Според Упатството на Народната банка за хартиената форма на платните налози, обрасците имаат стандарден распоред на задолжителните полиња. Хартиените налози се печатат во црно-бела техника, насловот на налогот е во горниот десен дел, а банката може да го постави своето лого во предвиденото поле.

За корисникот ова значи дека формуларот може да изгледа поинаку од добро познатите ПП-обрасци, но функцијата останува иста – да се дадат потребните податоци за банката правилно да го изврши плаќањето.

Дел од информациите што порано беа распределени во различни полиња сега се организираат поинаку. Кај одредени типови налози може да бидат побарани и дополнителни податоци за примачот. Тоа, сепак, не значи дека секој граѓанин при секое плаќање задолжително треба да внесува целосна адреса. Упатството предвидува такви податоци да може дополнително да бидат побарани во одредени ситуации, зависно од видот на трансакцијата и податоците со кои располага банката.

Новите шифри не се трицифрени: се воведуваат ISO 20022 ознаки

Значајна промена има и кај шифрата за целта на плаќањето. Кај домашните денарски плаќања се воведуваат шифри составени од четири латинични букви или комбинација од четири латинични букви и бројки, според листата усогласена со ISO 20022.

Тоа е попрецизна формулација од поедноставеното објаснување дека станува збор само за „четири знаци“. Во официјалното упатство се наведува дека кодот може да биде, на пример, комбинација што структурирано го опишува типот на плаќањето.

Има и една важна практична нијанса. Според Упатството на Народната банка, полето за шифра на целта на плаќањето може да го пополни корисникот, но самото поле не е задолжителен елемент за прием на налогот или за извршување на трансакцијата. Во пракса, сепак, одделни банкарски системи можат да бараат избор на соодветна шифра или сами да предложат или доделат код. ПроКредит Банка, на пример, ги информира клиентите дека за налозите со датум на извршување од 9 ноември треба да се избере соодветната нова шифра.

За плаќањата во странска валута, како и за денарските трансакции во кои плаќачот или примачот е нерезидент, продолжуваат да се користат соодветните трицифрени шифри според правилата за платежни трансакции со странство.

Што практично треба да направат граѓаните?

За најголем дел од физичките лица преминот треба да помине без посебна административна постапка. Банката веќе ги има податоците за сметката и го приспособува сопствениот систем. Нема потреба од нов договор само затоа што сметката се прикажува со „MK07“, ниту од преместување на парите на нова сметка.

Кога се врши плаќање преку мобилно или електронско банкарство, треба внимателно да се следи формата што ја прикажува апликацијата. Ако системот бара досегашен број и самиот го претвора во ИБАН, не треба дополнително да се внесува префикс. Ако бара целосен ИБАН, тогаш се внесува форматот што го прикажала банката.

Особено внимание треба да се посвети на претходно снимени шаблони и налози со иден датум. НЛБ Банка, на пример, предупреди дека снимени и непотпишани налози со датум на валута по 9 ноември нема да можат да се искористат по стапувањето во примена на новите платежни инструменти.

Тоа не значи дека истото правило важи идентично во секоја банка. Токму затоа клиентите што имаат зачувани налози, шаблони или однапред внесени плаќања треба да ги проверат во својата апликација пред да ги потпишат.

За фирмите промената е многу поважна

Кај компаниите, сметководствените бироа и организациите што обработуваат поголем број плаќања, преминот не е само визуелна промена во електронското банкарство. Посебно внимание е потребно ако налозите се создаваат во сметководствен, ERP или друг деловен систем и потоа се внесуваат во банката преку датотеки.

Таквите системи треба да ги поддржуваат новите формати, ИБАН-означувањето и новите ISO 20022 шифри. Потребно е да се проверат и автоматските исплати на плати, обврските кон добавувачи, сериските плаќања, увозот и извозот на налози и начинот на кој се читаат банкарските изводи.

Некои банки имаат предвидено преодни решенија. Комерцијална банка објави посебни информации за физички и правни лица, додека НЛБ обезбедува и помошни датотеки со старите шифри во преоден период за клиентите што сè уште ги приспособуваат своите системи.

За фирма што секојдневно испраќа десетици или стотици налози, затоа најразумно е првиот работен ден да не се третира како обична промена на изгледот. Треба да се направи тест на извозот од сметководствената програма, да се провери дали датотеката се прифаќа од банката и дали новите шифри правилно се пренесуваат.

Што објавија банките пред почетокот на примената?

Повеќе банки објавија посебни известувања и технички упатства. Стопанска банка наведува дека новите платежни инструменти се применуваат од 9 ноември и дека нејзините дигитални и шалтерски системи се приспособени. Комерцијална банка информираше дека преминот е подготвен без очекуван прекин во електронското и мобилното банкарство, картичките и банкоматите.

НЛБ, Халкбанк, Шпаркасе, ПроКредит, Централна кооперативна банка и ТТК Банка исто така објавија информации за преминот кон новите правила. Дел од банките во текот на викендот на 7 и 8 ноември имаа ограничувања на одредени услуги поради техничките интервенции, а Македонската банкарска асоцијација соопшти дека системските приспособувања се спроведувале на ниво на целиот банкарски сектор.

Официјални веб-страници на сите 13 банки

Според актуелниот список на Македонската банкарска асоцијација, во банкарскиот сектор се наведени 13 банки. За конкретните правила во електронското банкарство, клиентите треба да се раководат според известувањето на својата банка.

Развојната банка има поинаква улога од класичните банки што масовно работат со платежни сметки на населението, па практичните последици од денешната промена за нејзините корисници не се исти како кај комерцијалните банки за физички лица.

Посебна е и ситуацијата со АЛТА банка АД Битола. Банката се наоѓа под привремена администрација и за нејзините клиенти важат одделни оперативни мерки што не произлегуваат од денешниот премин кон ISO 20022. Panoptikum ја следи оваа тема одделно, вклучително и најновите информации за ограничувањата, исплатите и можната промена на сопственоста на АЛТА банка.

ISO 20022 е повеќе од нов изглед на уплатницата

На прв поглед, за граѓанинот промената може да изгледа како додавање на четири знаци пред сметката и замена на старите уплатници. Суштината е поширока. ISO 20022 воведува поструктуриран начин на кој платежните системи ги опишуваат и разменуваат податоците за трансакциите.

Тоа е важен дел од техничката основа врз која се развиваат побрзи, поавтоматизирани и подобро поврзани платежни услуги. Panoptikum веќе пишуваше дека по приклучувањето кон СЕПА, следниот голем чекор е развојот на инстант плаќањата, како и за пошироките промени во европската платежна архитектура и местото на Македонија во системите поврзани со TIPS.

Денешната промена не значи дека сите тие услуги автоматски почнуваат да функционираат веднаш. Таа, сепак, ја менува техничката основа врз која домашниот платен промет ќе се развива во следниот период.

Најважното за денес

За граѓаните пораката е дека сметките и средствата остануваат исти, а банките го приспособуваат начинот на нивното користење во платежниот систем. Најголемо внимание треба да се посвети на правилното внесување на сметката, новиот изглед на налозите и инструкциите што ги дава конкретната банка.

За фирмите, првиот ден на новиот систем бара повеќе внимание: треба да се проверат сметководствените програми, датотеките за масовни плаќања, снимени налози и мапирањето на новите ISO 20022 шифри. Токму таму, а не кај самиот број на сметката, е најголемиот практичен ризик од грешка при преминот.

Од 9 ноември домашниот денарски платен промет не добива нови сметки, туку нов јазик за нивно идентификување и обработка. За повеќето граѓани промената ќе биде речиси автоматска; за деловните системи, сметководствата и банките таа е многу подлабока техничка операција.