Во вториот квартал од 2026. година средствата на останатите финансиски институции во Македонија достигнаа 336,36 милијарди денари, или околу 5,47 милијарди евра. Тоа е раст од 7,2% во однос на претходниот квартал и од 22,1% на годишно ниво, покажуваат податоците што Народната банка ги објави на 31 август. Овој дел од финансискиот систем веќе учествува со 23,3% во вкупните средства на финансиските институции опфатени со статистиката.
Зад збирната бројка се гледа поважна промена. Финансискиот систем сè помалку може да се чита само низ билансите на банките: пензиските и инвестициските фондови, осигурителните компании, финансиските и лизинг-друштвата акумулираат сè поголем капитал, а кај дел од нив растот е значително побрз од просекот на секторот.
Пензиските фондови се убедливо најголемиот сегмент
Најголем дел од средствата во категоријата ОФИ се концентрирани во задолжителните и доброволните пензиски фондови. Нивниот удел изнесува 63,7%, што значи дека располагаат со околу 214,3 милијарди денари, односно приближно 3,48 милијарди евра. Во второто тримесечје нивните средства се зголемиле за 8% во однос на претходниот квартал и за 21% во споредба со истиот период од 2025. година.
Според соопштението на Народната банка за вториот квартал од 2026. година, двигател на растот се поголемите вложувања во сопственички и должнички хартии од вредност. Тоа е важна разлика во однос на класичната претстава за финансискиот сектор како систем во кој парите главно се собираат преку депозити и повторно се пласираат како кредити. Кај фондовите капиталот во голема мера се претвора во долгорочни финансиски вложувања.
По пензиските фондови, второ место според учеството имаат осигурителните друштва со 13,5% од средствата на ОФИ. Нивните средства во кварталот се зголемиле за 3%, а на годишно ниво за 8,8%, со повторно видлив придонес од вложувањата во сопственички и должнички хартии од вредност.
Инвестициските фондови го имаат најсилниот раст меѓу поголемите сегменти
Највпечатлива е динамиката кај инвестициските фондови. Нивните средства достигнале околу 35,6 милијарди денари, или приближно 579 милиони евра. За само 3 месеци растот изнесува 12,3%, а на годишно ниво дури 44,2%. Податоците за движењето на фондовите покажуваат дека најголемиот придонес доаѓа од повисоките вложувања во сопственички хартии од вредност, како и од зголемувањето на валутите и депозитите.
Процентот од 44,2% е висок, но треба да се чита заедно со големината на сегментот. Инвестициските фондови и натаму се многу помали од пензиските, па силната стапка на раст не значи дека ја преземаат нивната позиција. Таа, сепак, покажува дека овој канал за инвестирање добива поголема тежина во домашниот финансиски систем.
Уште повисок годишен процент – 50,9% – се бележи кај друштвата за управување со пензиски и инвестициски фондови, чии средства достигнале околу 69 милиони евра. Станува збор за значително помал сегмент, па токму затоа апсолутниот износ е важен за правилно читање на високата процентуална промена. Подеталниот преглед на структурата на ОФИ покажува колку различни по големина се потсекторите што стојат зад заедничката бројка од 336,4 милијарди денари.
Финансиските друштва растат годишно, но кварталот донесе пад
Финансиските друштва се единствениот поголем потсектор кај кој во второто тримесечје е забележано намалување на вкупните средства – за 1,1% во однос на претходниот квартал. На годишно ниво сликата е сосема поинаква: нивните средства се повисоки за 30,3%. Побарувањата врз основа на кредити достигнале 15,97 милијарди денари, при што кредитирањето е намалено за 1,9% квартално, но е зголемено за 28,6% на годишна основа.
Кај друштвата за финансиски лизинг продолжува растот. Нивните средства се повисоки за 4,8% во однос на претходниот квартал и за 21,7% во споредба со една година порано, додека побарувањата врз основа на кредити достигнале околу 13,91 милијарда денари. Прегледот на годишните движења покажува дека растот не е ограничен само на еден вид небанкарска финансиска активност.
Речиси четири петтини од средствата се во хартии од вредност
Структурата на вложувањата можеби кажува повеќе од самата стапка на раст. Должничките хартии од вредност учествуваат со 49,3% во вкупните средства на ОФИ, а сопственичките хартии од вредност со уште 28,5%. Заедно, тоа се 77,8% од средствата на секторот. На страната на обврските најголемо учество имаат техничките резерви на осигурувањето со 49,4% и капиталните сметки со 40,4%.
Ова е и причината зошто бројката од 5,47 милијарди евра не треба едноставно да се толкува како „пари што излегле од банките“. Дел од средствата на фондовите и другите институции повторно може да се наоѓаат во депозити или во финансиски инструменти поврзани со банкарскиот и државниот сектор. Она што бројките навистина го покажуваат е раст на финансиското посредување надвор од класичниот модел банка – депозит – кредит.
Банките остануваат доминантниот дел од финансискиот систем, но учеството од 23,3% на ОФИ веќе не е статистичка маргина. Кога пензиските фондови растат за 21%, инвестициските за 44,2%, финансиските друштва за 30,3%, а лизингот за 21,7% на годишно ниво, станува видливо дека капиталот во Македонија се движи низ сè повеќе канали. Следното поважно прашање затоа не е само колку ќе расте овој сектор, туку каде ќе се насочува капиталот што го акумулира.
