Настани на 25 септември овојпат нè водат подалеку од воените хроники и политичките пресметки. На истиот датум фармацевтите ја создале својата прва глобална организација, во Скопје било основано работничко културно-уметничко друштво, а гласовите од Европа и Северна Америка првпат почнале сигурно да патуваат преку телефонски кабел положен на дното на Атлантикот. Во Охрид паднала првата клапа на „Мирно лето“, а една експериментална опера на лактот подоцна ќе спаси илјадници спортски кариери. Датумот има и своја голема тркачка приказна – првиот Чикашки маратон, почеток на настан кој денес припаѓа меѓу најпознатите маратони во светот.
1912 – Основана е Меѓународната фармацевтска федерација
Фармацијата на почетокот од XX век брзо се менувала, но професионалната соработка меѓу земјите сè уште главно зависела од повремени конгреси. На 25 септември 1912 година во Холандија формално била основана Fédération Internationale Pharmaceutique – денешната Меѓународна фармацевтска федерација, позната по кратенката FIP.
Според официјалната историја на FIP, организацијата била создадена со амбиција фармацијата да се развива и како здравствена професија и како применета наука. Денес FIP ги поврзува фармацевтските организации и научници од целиот свет и соработува со Светската здравствена организација. Токму поради годишнината од основањето, 25 септември подоцна е избран и за Светски ден на фармацевтите. Одлуката за глобалното одбележување била усвоена во 2009 година, а датумот денес го насочува вниманието кон улогата на фармацевтите во безбедната употреба на лековите и здравствената заштита.
1946 – Во Скопје е основано Работничкото културно-уметничко друштво „Кочо Рацин“
Во Скопје, само една година по завршувањето на Втората светска војна, културниот живот се обновувал речиси паралелно со институциите и градот. На 25 септември 1946 година било основано Работничкото културно-уметничко друштво „Кочо Рацин“, создадено од Месниот синдикален совет со идеја работниците и службениците да добијат организиран простор за културно и просветно дејствување.
Ваквите друштва во повоената Македонија имале многу поширока улога од организирањето приредби. Преку хорски, музички, литературни, драмски и фолклорни активности тие создавале публика, но и нови генерации аматери и професионални уметници. Историскиот календар за 25 септември го бележи основањето на друштвото „Кочо Рацин“ како дел од почетоците на организираниот повоен културен живот во Скопје.
1956 – TAT-1 го пушти човечкиот глас под Атлантикот
Телефонски разговор меѓу Европа и Северна Америка постоел и претходно, но зависел од радиоврски што можеле да бидат нестабилни и чувствителни на атмосферските услови. Тоа радикално се променило со TAT-1 – првиот трансатлантски телефонски кабел, пуштен во употреба на 25 септември 1956 година.
Системот ги поврзувал Шкотска и Њуфаундленд преку два подводни коаксијални кабли, со засилувачи поставени долж трасата. На отворањето бил остварен заеднички разговор меѓу Лондон, Отава и Њујорк. архивата посветена на TAT-1 бележи дека системот почнал со 36 сигурни телефонски канали – број што денес изгледа скромно, но тогаш претставувал огромен технолошки напредок. Кабелот означил почеток на современата ера на подводните телекомуникации, чиј далечен наследник се денешните оптички кабли што носат огромен дел од светскиот интернет-сообраќај.
1960 – Во Охрид падна првата клапа на „Мирно лето“
Хотелот „Палас“, Чинарот, Канео и старите охридски улици станале природна сценографија кога на 25 септември 1960 година започнало снимањето на „Мирно лето“ во режија на Димитрие Османли. Филмот има посебно место во домашната кинематографија: Османли е првиот македонски режисер на долгометражен игран филм, а „Мирно лето“ е првата македонска филмска комедија.
Приказната за брачната двојка која бара мир во Охрид, а добива низа непоканети гости, денес е важна и како визуелен документ за градот од почетокот на 1960-тите. Кинотеката на Македонија го определува филмот како едно од остварувањата-меѓници во македонската кинематографија, а првата клапа на 25 септември е потврдена и во охридските хроники. Премиерата ќе се одржи следната година во скопското кино „Култура“.
1974 – Експериментална опера создаде нова ера во спортската медицина
Кога бејзбол-пичерот Томи Џон тешко го повредил улнарниот колатерален лигамент на левиот лакт, таквата повреда во професионалниот спорт речиси автоматски значела крај на кариерата. Ортопедот Френк Џоб предложил нешто што никој претходно не го применил на бејзбол-пичер со намера тој повторно да се врати на највисоко ниво.
На 25 септември 1974 година Џоб зел тетива од друг дел од телото на Томи Џон и со неа го реконструирал оштетениот лигамент на лактот. Шансата за успешно враќање во спортот ја проценил на само еден процент. Џон не само што се вратил, туку играл уште 14 сезони. MLB денес ја опишува „Tommy John surgery“ како реконструкција на улнарниот колатерален лигамент, процедура што со децении стана стандард во третманот на тешките повреди кај спортисти што изведуваат силни движења со раката. Еден медицински експеримент така го промени она што лекарите и спортистите го сметале за „повреда што ја завршува кариерата“.
1977 – Првиот Чикашки маратон собра повеќе од 4.200 тркачи
Трчањето низ големите градски улици во 1970-тите станувало масовно движење, а Чикаго решил да создаде маратон што нема да биде резервиран само за елитните атлетичари. На 25 септември 1977 година бил одржан првиот Mayor Daley Marathon, претходник на денешниот Chicago Marathon.
На стартот се појавиле повеќе од 4.200 учесници – број што го направил настанот еден од најмасовните маратони во тоа време. Победиле Ден Клитер кај мажите и Дороти Дулитл кај жените. историскиот водич на Chicago Marathon ја опишува првата трка како „трка на луѓето“, создадена со идејата градското трчање да биде достапно и за обичните рекреативци. Денес Чикаго е дел од најпрестижната светска серија големи маратони, а нејзиниот почеток бил многу поскромен – стартнина од пет долари и идеја дека улиците за еден ден можат да им припаѓаат на тркачите.
Настани на 25 септември покажуваат колку далеку може да стигне една добра идеја. Международна фармацевтска организација прераснала во глобална професионална мрежа, кабел со 36 телефонски канали го најавил светот на постојана меѓуконтинентална поврзаност, а ризична операција од еден процент шанса за успех создала ново поглавје во спортската медицина. За Македонија датумот има поинаква, културна линија – од работничкото друштво „Кочо Рацин“ до првата клапа на „Мирно лето“ во Охрид. Токму ваквите врски го прават историскиот календар повреден од обична листа на години.
