Човекот одамна се обидува да ги измами годините. Со креми, шминка, светлина, облека, фотографски трикови, фризура, диети, вежбање и добро избран агол пред камера. Во таа мала војна со времето особено често се вовлекуваат жените, од кои општеството упорно бара да бидат привлечни, свежи, убави и „млади“ до крајот на животот. Како стареењето да е грешка што треба да се прикрие, а не природен дел од човековото постоење.

Секако, не е спорно дека грижата за себе има смисла. Заштитата од сонце, добрата хидратација на кожата, одмерената шминка, движењето, непушењето и здравиот однос кон животот навистина можат да помогнат човек да изгледа посвежо и да се чувствува подобро. Но тоа не значи дека годините можат целосно да се избришат. Тие оставаат траги – не само на лицето, туку и во телото, во движењето, во кожата, во очите, а според современата наука, и во мозокот.

Културата на „помладиот изглед“

Советите за прикривање на годините се речиси цела индустрија. Дерматолозите потсетуваат на заштитен фактор, бидејќи сонцето е еден од најголемите забрзувачи на стареењето на кожата. Не старее само лицето, туку и вратот, деколтето, рацете, вилицата – токму оние делови што најчесто се забораваат. По одредена возраст, нежни пилинзи и правилна нега можат да ѝ дадат на кожата посвеж изглед, но не можат да ја вратат назад биологијата.

Визажистите, пак, знаат дека премногу темни линии околу очите, претешка шминка и агресивни бои понекогаш не подмладуваат, туку додаваат години. Посветли моливи, помеки линии, природни тонови, суптилен сјај и малку руменило можат да направат лицето да изгледа поодморено. Тоа е вештина на рамнотежа: не да се избрише возраста, туку да се омекне впечатокот.

Слично е и со облеката. Претераното „младеење“ често го прави спротивното: човек изгледа како да се бори со сопствената возраст. Строгата, крута облека може да додаде сериозност, а пренагласената младешка стилизација да создаде впечаток на напор. Најдобриот ефект најчесто го има природноста: добро избрани материјали, малку мекост, малку боја, малку личен знак што не изгледа како маска.

Фотографијата знае да лаже – но не секогаш

Фотографијата е посебна уметност на прикривањето. Светлината може да омекне лице, аголот може да избрише сенка, црно-белата техника може да даде достоинство и да сокрие некои детали. Фотографите одамна знаат дека природната светлина, опуштеното лице и спонтаниот поглед можат да направат повеќе од секој филтер.

Но и тука има граница. Фотографијата може да го подобри впечатокот, но не може да ја поништи животната историја. Всушност, најубавите фотографии на зрели лица не се оние што ги лажат годините, туку оние што им даваат смисла: брчките стануваат трага, погледот добива длабочина, лицето престанува да биде само кожа и станува биографија.

Околу очите времето најлесно се чита

Делот околу очите често прв ги издава заморот, несоницата и годините. Нежната кожа таму реагира на сонце, недостиг на сон, дехидрација, пушење, стрес и генетика. Заштитата од сонце, очилата за сонце и навиката да не се изложува лицето непотребно на силна светлина можат да помогнат во зачувување на кожата.

Хидратантните креми можат да го подобрат изгледот на сувата кожа и да ги направат темните кругови помалку видливи ако се поврзани со дехидрација, но не се решение за сè. Подочниците можат да бидат резултат на наследност, анатомија, алергии, умор, пигментација или задржување течности. Спиењето на повисоко зглавје понекогаш помага кај утринска надуеност, но ако отокот е постојан, причината не треба да се бара само во козметиката.

Здравјето е најдобриот „трик“

Колку и да звучи едноставно, најдобриот начин човек да изгледа подобро со годините не е само во козметиката, туку во здравиот однос кон животот. Непушење, доволно сон, редовно движење, здрава исхрана, помалку алкохол, заштита од сонце и позитивен, но реален однос кон себе оставаат посилна трага од секој брз трик.

Пешачењето од 30 минути дневно, на пример, не е само совет за линија. Тоа е мала инвестиција во срцето, циркулацијата, расположението, мускулите и самодовербата. Пушењето, вклучувајќи го и пасивното пушење, пак, е една од навиките што најмногу го забрзуваат видливото стареење и го нарушуваат здравјето.

Но мозокот има свој часовник

Она што козметиката не може да го сокрие е биолошката зрелост на организмот. Научниците одамна знаат дека телото старее на повеќе нивоа, но особено интересен е таканаречениот „развоен часовник“ во мозокот. Истражување водено од Тимоти Т. Браун и тим од Универзитетот во Калифорнија, Сан Диего, користело структурна магнетна резонанца кај 885 лица на возраст од 3 до 20 години и идентификувало 231 биомаркер на мозочната анатомија, со кои возраста можела да се процени со точност поголема од 92%.

Ова не значи дека скенерот „ја чита убавината“, ниту дека мозокот го открива колку некој изгледа млад или стар на фотографија. Станува збор за биолошка зрелост на мозочната структура кај деца, адолесценти и млади луѓе. Истражувачите зборуваат за биолошки потпис на созревањето – обрасци во мозокот што се менуваат со возраста, и покрај индивидуалните разлики меѓу луѓето.

Зошто ова откритие е важно за медицината

Вистинската вредност на ваквите истражувања не е во тоа да се разоткрие нечија возраст од љубопитност. Вредноста е медицинска. Ако науката може подобро да разбере како нормално созрева мозокот, тогаш полесно може да препознае кога развојот оди поинаку од очекуваното.

Браун и неговите соработници се надеваат дека ваквите објективни, квантитативни и неинвазивни методи може да помогнат во рано препознавање на развојни нарушувања. Современите истражувања на „brain age“ и невроразвојните траектории веќе се користат за подобро разбирање на состојби како ADHD, аутистичен спектар и други нарушувања на развојот, иако тие не се едноставен дијагностички тест што сам по себе дава конечен одговор.

Тука треба да се биде внимателен: мозочната возраст не е исто што и лична зрелост, мудрост, интелигенција или карактер. Таа е биолошка мерка, добиена од сложени податоци, и може да биде корисна само кога се толкува во медицински и научен контекст.

Годините не се непријател

Затоа прашањето „може ли да се скријат годините?“ има два одговора. Во социјална и визуелна смисла – делумно, понекогаш, со стил, нега, светлина и навика. Во биолошка смисла – многу потешко, а можеби и сè помалку. Науката сѐ подобро ги чита трагите што времето ги остава во телото.

Но можеби погрешно е самото прашање. Наместо да се прашуваме како да ги скриеме годините, поважно е како да живееме така што тие нема да изгледаат како товар. Добрата нега не треба да биде војна против стареењето, туку грижа за телото што го носи нашиот живот.

На крајот, годините не се само број. Тие се искуство, замор, радост, загуба, упорност, тело што се менува и мозок што помни. Може да се омекнат со светлина, да се нашминкаат, да се фотографираат од подобар агол. Но не мора секогаш да се кријат. Понекогаш најмлади изгледаат токму луѓето што престанале очајно да бегаат од себе.