Премиерот вели дека нема официјална информација оти Македонија ќе остане без европски патоказ и повикува процесот да се оценува според заслугите. Истовремено, бара ЕУ да биде присутна во разговорите со Бугарија, додека Брисел забрзано го придвижува процесот со Црна Гора, Албанија, Украина и Молдавија.
Патоказ или медиумска информација?
Новата неизвесност околу македонската евроинтеграција повторно го отвори старото прашање: колку процесот на проширување навистина се води според исполнетите критериуми, а колку зависи од политичките околности во Европската Унија и од билатералните спорови меѓу земјите членки и кандидатите.
Премиерот Христијан Мицкоски изјави дека нема информација според која Македонија би останала без најавуван европски „патоказ“ за членство. Тој нагласи дека информациите според кои Црна Гора, Албанија, Украина и Молдавија би добиле појасна пристапна траекторија потекнуваат од медиумски извештаи, а не од официјална одлука на Европската Унија. Тука лежи и суштинската разлика: засега нема објавена официјална одлука на Европската комисија со која Северна Македонија формално се исклучува од процесот на проширување или од некаква идна рамка за пристапување.
Но истовремено постојат јасни сигнали дека во Брисел се размислува за подинамичен и пофазиран пристап кон проширувањето.
Четири земји веќе се движат побрзо
Разликата меѓу Македонија и дел од другите кандидатки веќе не е само политичка перцепција.
На 14. јули 2026. година Европската Унија во еден ден одржа пристапни конференции со Украина, Молдавија, Црна Гора и Албанија. Со Украина и Молдавија беа отворени нови тематски кластери, додека со Црна Гора и Албанија беа привремено затворени одделни преговарачки поглавја. Советот на ЕУ го оцени тоа како значаен чекор во политиката на проширување.
И Европската комисија во моментов разгледува нови механизми за идното проширување – од постепено вклучување на кандидатите во европските политики до дополнителни заштитни механизми за функционирањето на Унијата по приемот на нови членки. Во актуелните дискусии повторно најчесто се посочуваат Црна Гора, Албанија, Украина и Молдавија.
Тоа не значи дека постои формална одлука Македонија да биде „избришана“ од проширувањето. Но покажува дека брзините на кандидатите веќе очигледно се разликуваат.
Мицкоски: Ако е процесот според заслуги, исклучувањето е нелогично
Аргументот на премиерот се темели на реформските резултати. Мицкоски посочува дека, доколку европското пристапување навистина се води според принципот на заслуги, би било нелогично Македонија да биде оставена без јасна перспектива додека исполнува дел од обврските од Реформската агенда.
Овој аргумент има конкретна фактичка основа.
Европската комисија во мај годинава одобри ново ослободување средства за Македонија во рамките на Планот за раст за Западен Балкан, оценувајќи дека земјата реализирала предвидени реформски чекори. До јули 2026 година на Македонија ѝ биле исплатени вкупно 142,1 милиони евра преку Инструментот за реформи и раст. Значи, од една страна постои мерлив реформски напредок признаен од Европската комисија, а од друга тоа само по себе не е доволно за отворање на следната фаза од пристапните преговори.
Проблемот што реформските оценки не можат сами да го решат
Македонскиот случај покажува една од најголемите противречности на политиката на проширување.
Еден кандидат може да исполнува дел од реформските услови и да добива европски средства за тоа, а сепак неговиот формален пристапен процес да остане блокиран поради политички услов што произлегува од односите со земја членка. Македонија го заврши процесот на скрининг со ЕУ уште во декември 2023 година. Европската комисија и натаму официјално ја третира земјата како кандидат што има активна европска перспектива и ја вклучува во Реформската агенда и Планот за раст.
Почетокот на следната преговарачка фаза останува поврзан со исполнувањето на обврските од преговарачката рамка, меѓу кои е и прашањето за уставните измени поврзани со Бугарите. Европскиот пат на Македонија престанува да биде само техничко прашање на реформи и станува политичко прашање.
ЕУ на масата со Македонија и Бугарија?
Мицкоски сега повторно предлага промена на форматот. Неговиот став е дека разговорите со Софија би требало да се водат во присуство на претставници на Европската Унија, со образложение дека на тој начин европските претставници непосредно би ги слушнале аргументите на двете страни.
Тоа е значајна политичка нијанса. Со ваквиот пристап Владата не го отфрла дијалогот со Бугарија, туку бара тој да биде поставен во поширока европска рамка, наместо да остане исклучиво билатерален. Прашањето е дали Софија би прифатила таков формат и колкава улога би била подготвена да преземе Европската комисија.
Европа самата влегува во период на политичка неизвесност
Мицкоски својата анализа ја проширува и на политичките промени во самата Европска Унија и нејзиното опкружување.
Како еден од показателите го посочи референдумот во Исланд за повторно отворање на преговорите за членство во ЕУ. Тој навистина заврши негативно: на референдумот од 29. август 2026. година 52,8% гласаа против, а 47,2% за обновување на пристапните разговори. Излезноста изнесуваше 82,6%.
Премиерот се осврна и на растот на партии надвор од традиционалниот политички центар во повеќе европски држави, како фактор што може да влијае врз идната политика на проширување.
Кај Франција, сепак, е потребна внимателна формулација. Актуелните анкети во септември 2026 година навистина покажуваат дека Марин Ле Пен има најголема поддршка во повеќе сценарија за првиот круг на претседателските избори во 2027. година, со резултати околу 30–35%. Но тоа е моментална анкетна состојба, а не прогноза дека ќе победи на претседателските избори.
Македонија меѓу реформите и политичката блокада
Оттука, главното прашање повеќе не е само дали Македонија „ќе добие патоказ“. Поважно е дали ЕУ ќе успее да воспостави систем во кој реформскиот напредок навистина произведува политичко придвижување. Македонија има признати реформски чекори, користи средства од Планот за раст, го има завршено скринингот и формално останува во пристапниот процес. Истовремено, други кандидатки веќе отвораат и затвораат кластери и поглавја. Токму таа разлика создава впечаток на Европа со повеќе брзини.
За Владата во Скопје, следните разговори со европските претставници ќе бидат важни за да се утврди дали медиумските информации за новите патокази ќе прераснат во официјална политика и каде во неа конкретно ќе биде поставена Македонија. За Брисел, пак, македонскиот случај останува тест за едно од најчесто повторуваните начела на проширувањето – дека напредувањето треба да се темели врз исполнување на обврските и заслугите.
За Македонија останува суштинската дилема: дали исполнувањето на реформите може да го придвижи процесот ако политичката блокада остане нерешена?
