Премиерот Христијан Мицкоски оцени дека новите предлози на Европската комисија за промени во процесот на проширување покажуваат дека во Европската Унија е препознаен проблемот со користењето на едногласноста и билатералните прашања како пречка за земјите кандидати. Тој во Скопје изјави дека предложените промени отвораат можност и за побрза постепена интеграција на Македонија во одделни политики и механизми на Унијата.
Изјавата следува еден ден откако Европската комисија го претстави пакетот „Preparing for a wider Union“, со кој предлага промени во начинот на кој ЕУ треба да се подготви за идно проширување. Меѓу предложените мерки е поголема употреба на гласањето со квалификувано мнозинство при отворањето на преговарачките кластери и при други меѓучекори во пристапните преговори.
Мицкоски: Членството не треба да се користи за билатерални прашања
Мицкоски рече дека, според него, новиот пристап покажува дека европските институции ја согледале можноста одредени земји членки да го користат своето членство за прашања што излегуваат од рамката на пристапувањето засновано на заслуги. Неговата оценка се однесува на пошироката дебата за тоа колку едногласноста во ЕУ може да го забавува проширувањето. Сепак, предлогот на Европската комисија не значи целосно укинување на правото на вето во целиот процес на прием. Комисијата предлага квалификуваното мнозинство да се користи за отворање на преговарачките кластери и за други посредни одлуки, додека конечните правила за пристапувањето остануваат предмет на натамошна политичка и институционална расправа.
Во пакетот има и посебна одредба според која идните нови членки, во ограничен период по приемот, би можеле да преземат обврска да не го блокираат натамошното проширување поради билатерални спорови. Тоа е различен механизам од предложеното преминување кон квалификувано мнозинство во делови од пристапните преговори.
Постепената интеграција како нова можност за кандидатите
Вториот дел од пораката на Мицкоски се однесува на постепената интеграција – концепт според кој земјите кандидати можат, под определени услови и пред полноправното членство, да бидат вклучувани во одредени политики, програми и делови од единствениот европски пазар. Европската комисија најавува подлабоко вклучување на кандидатите во области како енергетиката, транспортот, дигиталната политика и одбраната, при што напредокот би останал условен и повратен доколку не се исполнуваат договорените критериуми. Комисијата планира и годишни дијалози со земјите од процесот на проширување за да се следи напредокот и да се утврдат нови можности за постепена интеграција.
Мицкоски оцени дека Македонија има добра почетна позиција во тој процес. Според неговото објаснување, еден дел од условите ќе биде специфичен за секоја земја и ќе зависи од реформите што дополнително ќе ги утврди Европската комисија. Како други елементи ги посочи усогласеноста со заедничката надворешна и безбедносна политика на ЕУ и реформите во јавните набавки.
Тој рече дека Македонија веќе исполнува два од трите услови што ги наведува и дека Владата ќе настојува земјата што поскоро да се вклучи во механизмите на постепена интеграција. Овие оценки засега се став на премиерот; Европската комисија во објавениот пакет не утврдува универзален список од „три услови“ што еднакво важи за секоја кандидатка, туку предвидува интеграцијата да биде врзана за конкретен напредок и исполнување на условите во соодветните области.
Што значи предлогот за Македонија
За Македонија прашањето за начинот на донесување одлуки во процесот на проширување има особена политичка тежина по долгогодишните блокади поврзани со билатерални прашања. Во јули, при посетата на еврокомесарката Марта Кос на Скопје, беше повторено дека договорените уставни измени остануваат услов за следниот формален чекор во пристапниот процес, за што Panoptikum веќе пишуваше во текстот „Кос од Скопје: Реформите напредуваат, но уставните измени остануваат неопходни“.
Истовремено новиот пакет на Комисијата внесува поширока институционална тема: дали идното проширување може да функционира со помалку можности за блокирање на посредните фази и со поголемо вреднување на реформскиот напредок. Тоа е прашање што директно се допира и со долгата македонско-бугарска политичка расправа, анализирана и во текстот на Panoptikum „Европеизација или нова рамка за условување: Македонија пред старото прашање со Софија“.
Сепак, предлозите од 6 октомври не се веќе усвоени правила што автоматски ја менуваат македонската преговарачка позиција. Европската комисија ги повика Европскиот совет и Европскиот парламент да ја продолжат расправата за институционалните подготовки и мерките, што значи дека конечната форма ќе зависи и од ставовите на земјите членки.
За Македонија политичкото значење на новата дебата е јасно: Брисел отвора простор за пофлексибилни меѓучекори во проширувањето и за порано практично вклучување на кандидатите. Колку од тоа ќе се претвори во конкретна предност за земјата ќе зависи и од конечните европски одлуки и од реформите што Македонија ќе треба да ги исполни.
