Германскиот канцелар Фридрих Мерц влезе во остар судир со Алтернатива за Германија (AfD) во Бундестагот, само три дена откако крајнодесничарската партија освои речиси 44% од гласовите на покраинските избори во Саксонија-Анхалт. Истовремено, Социјалдемократската партија на Германија (СПД), помалиот партнер во федералната влада, почна поотворено да ја преиспитува реформската агенда што ја спроведува заедно со Мерц.
Тоа ја прави победата на AfD многу повеќе од регионален изборен потрес. Во Берлин сега истовремено се отвораат три прашања: дали Мерц може да го врати политичкиот авторитет, дали СПД ќе продолжи да ја дели цената на непопуларните реформи и колку долго традиционалните партии можат да ја задржат политиката на целосно изолирање на AfD додека нејзината изборна поддршка расте.
Победа што ја смени политичката математика
На изборите од 6. септември AfD освои 39 од 83 места во парламентот на Саксонија-Анхалт – три помалку од апсолутното мнозинство. Христијанско-демократската унија (ЦДУ), која со години беше доминантна сила во покраината, претрпе тежок пораз, а резултатот веднаш беше прочитан и како пресуда за расположението кон федералната влада на Мерц. AfD засега нема обезбедено мнозинство за влада, бидејќи главните партии продолжуваат да ја отфрлаат можноста за коалиција со неа.
Но, бројките се доволно силни за старото објаснување дека гласањето за AfD е главно протест да стане недоволно. Миграцијата останува едно од нејзините најсилни политички оружја, но зад поддршката стојат и економската несигурност, трошоците за живот, стравот за пензиите, незадоволството од традиционалните партии и падот на довербата дека изборите навистина носат промена. Големината и континуитетот на поддршката веќе тешко се сведуваат на моментен револт.
Мерц избра директна конфронтација со AfD
Токму во таква атмосфера се одржа генералната дебата во Бундестагот. Копретседателката на AfD Алис Вајдел го прогласи резултатот во Саксонија-Анхалт за порака дека владејачката црно-црвена коалиција го изгубила мандатот за досегашната политика и го нападна Мерц за економијата, миграцијата, долгот и германската поддршка за Украина. Канцеларот возврати со еден од своите најостри настапи против партијата досега, а Дојче веле ја опиша седницата како жестока вербална пресметка во која пратеници на AfD бараа и оставка од Мерц.
Најтешкиот судир беше околу поимот „ремиграција“. Мерц тврдеше дека политиката што AfD ја промовира под тој термин би значела „етничко чистење врз основа на потеклото и бојата на кожата“. Тој истовремено предупреди дека германското стопанство, здравството, негата за стари лица, угостителството и занаетчиството зависат од голем број работници со мигрантско потекло.
AfD го отфрли обвинувањето. Во одговор до Reuters, партијата тврдеше дека под „ремиграција“ подразбира законско враќање на странците кои се должни да ја напуштат Германија и дека Мерц намерно ја претставува нејзината позиција како порадикална за да го оправда политичкиот „огнен ѕид“ околу партијата. Мерц, пак, направи разлика меѓу луѓето кои работат, плаќаат даноци и придонесуваат во германското општество и лицата без право на престој, за кои рече дека владата веќе има политика на поефикасно враќање.
Во Саксонија-Анхалт покраинскиот огранок на AfD е класифициран како десноекстремистички од надлежната служба за заштита на уставниот поредок. Тој факт е една од главните причини поради кои ЦДУ, СПД и другите партии досега одбиваат владина соработка со AfD, и покрај нејзината растечка изборна тежина.
СПД не сака автоматски да ја плати цената на Мерцовите реформи
За канцеларот проблемот не завршува со AfD. Неговиот коалициски партнер СПД почнува да испраќа сигнали дека изборниот пораз бара промена и во самата владина политика. Социјалдемократите се соочуваат со непријатен избор: да продолжат со реформскиот курс на Мерц и да ја делат политичката одговорност за него, или да се дистанцираат и со тоа да ја продлабочат нестабилноста во коалицијата.
Мерц инсистира на реформи во пензискиот и социјалниот систем и на мерки со кои сака да ја зголеми конкурентноста на германската економија. СПД, пак, бара посилен социјален елемент и повторно отвора прашања за пензиите, грижата, буџетот, данокот на наследство и оданочувањето на богатството. Генералниот секретар на партијата Тим Клусендорф побара СПД појасно да покаже во која насока оди, додека копретседателката Бербел Бас порача дека владата мора да покаже дека реформите навистина ќе им го подобрат животот на луѓето.
Тука е суштинската дилема на германската влада. Мерц смета дека лошиот резултат не е аргумент реформите да запрат, туку доказ дека нивната неопходност треба подобро да се објасни. Дел од СПД чита поинаква порака: проблемот не е само во комуникацијата, туку и во содржината на политиките. Ако двете страни извлечат спротивни заклучоци од истиот изборен резултат, коалицијата може многу потешко да ги спроведува промените со кои ја оправдува сопствената влада.
„Огнениот ѕид“ станува сè потежок политички тест
Успехот на AfD повторно го отвора и германското прашање за таканаречениот „огнен ѕид“ – неформалниот договор на главните партии да не влегуваат во владина соработка со крајната десница. За неговите бранители, тоа е неопходна демократска граница, особено поради радикалните струи и ставови во AfD. Критичарите на стратегијата, пак, предупредуваат дека колку повеќе расте партијата, толку потешко станува да се составуваат стабилни мнозинства без неа, а сложените коалиции дополнително го хранат уверувањето кај дел од гласачите дека политичкиот центар се обединува само за да го зачува постојниот поредок.
Ниту едната страна во таа дебата нема лесно решение. Вклучувањето на AfD во власта носи сериозни политички и институционални прашања; нејзиното трајно изолирање, ако партијата продолжи да освојува резултати од ваков размер, ја прави коалициската математика сè посложена. Затоа Саксонија-Анхалт не е само приказна за тоа кој освоил една покраина, туку тест за целиот модел со кој германскиот политички центар се обидува да одговори на подемот на радикалната десница.
Следниот тест е веќе на 20. септември
Политичките партии нема да имаат многу време за долга анализа. На 20. септември се одржуваат избори и во Берлин и во Мекленбург-Западна Померанија. Особено вторите се важни за СПД, чија премиерка Мануела Швесиг се обидува да ја задржи власта во услови на силна конкуренција од AfD. Официјалниот германски изборен календар ги потврдува двата термина, а анкетите во Мекленбург-Западна Померанија покажуваат тесна и неизвесна трка меѓу СПД и AfD.
До тогаш Мерц мора да направи нешто потешко од парламентарна контраофанзива: да покаже дека неговата влада може истовремено да ги брани политичките граници кон AfD, да го задржи СПД во заедничка реформска рамка и да одговори на незадоволството што ја храни поддршката за неговиот најсилен противник. Резултатот од Саксонија-Анхалт покажа дека германската политика веќе не расправа само како да ја запре AfD. Сега мора да одговори и зошто сè повеќе гласачи воопшто се свртуваат кон неа.
