Обединетите Арапски Емирати ја суспендираа трговската, економската и финансиската размена со Иран до понатамошно известување. Потегот на Абу Даби дојде по нов ракетен инцидент во Персискиот Залив за кој Емиратите го обвинија Техеран, додека Иран ја отфрли одговорноста. Истовремено, кризата добива и сè поизразена европска димензија: Бугарија и Кипар се споменуваат во извештаи за можни американски воени цели што Иран ги разгледувал во случај на нова американска офанзива.
Токму тука е суштината на новата фаза. Она што почна како воена и поморска криза околу Иран и Ормускиот теснец сега истовремено ги допира трговијата, финансиските канали, американските воени позиции и противвоздушната одбрана на југоисточниот раб на Европа.
Емиратите го затворија еден од најважните економски канали кон Иран
Флеш:
Според Reuters, ОАЕ ги суспендираа финансиските и економските трансакции со Иран откако нивното Министерство за одбрана соопшти дека биле откриени две балистички ракети лансирани од Иран и насочени кон поморскиот сообраќај. Ракетите паднале во морето, а Техеран ги оцени обвинувањата како неосновани. Одлуката има поголема тежина од вообичаена дипломатска санкција. Дубаи со години е важен трговски, реекспортен и финансиски канал за иранската економија.
Прекинот на трансакциите затоа не е само политичка порака до Техеран – тој директно ја погодува инфраструктурата преку која Иран набавува стоки, врши плаќања и одржува дел од врските со регионалните пазари.
Суспензијата ги опфаќа трговските, економските и финансиските трансакции, но последиците не се еднонасочни. Емиратите својата позиција ја изградија и како стабилен трговски и финансиски центар меѓу различни политички блокови. Колку подолго трае нестабилноста околу Ормускиот теснец, толку потешко станува да се одвои бизнисот од воената географија.
Техеран предупредува: помошта за американската војска ќе се смета за учество во конфликтот
Иранскиот одговор не остана само на негирање на ракетниот напад. Началникот на Генералштабот на иранските вооружени сили Али Абдолахи ги предупреди земјите од Персискиот Залив дека помошта или олеснувањето на операциите на американските сили ќе бидат третирани како учество на страната на САД. Предупредувањето го пренесе и Anadolu Agency.
Тоа е опасно проширување на логиката на конфликтот. Според таквата поставеност, цел не мора да биде само државата што директно напаѓа. Доволно може да биде нејзината територија, база, воздушен простор или логистичка инфраструктура да бидат употребени за воени операции.
Паноптикум веќе пишуваше дека Иран ја менува тактиката по истекот на рокот за договор со САД, додека Ормуз повторно станува линија на која дипломатијата, економскиот притисок и воената сила се допираат без јасна граница меѓу заканата и следната ескалација.
Бугарија и Кипар се појавија во новата мапа на ризик
Најчувствителната информација дојде од Financial Times. Весникот, повикувајќи се на два извора блиски до иранскиот режим, објави дека иранските сили проценувале можност од удари врз американски воени средства во југоисточна Европа, доколку Вашингтон повторно го ескалира конфликтот.
Меѓу споменатите локации се Бугарија, каде што базата Безмер беше одобрена за американски авиони за дополнување гориво, и Кипар кој веќе има непосредно искуство со прелевањето на конфликтот врз воени објекти на островот.
Оваа информација бара внимателна формулација. Не станува збор за официјално објавена иранска одлука дека Бугарија или Кипар ќе бидат нападнати. Станува збор за проценувани можни цели во сценарио на нова американска воена офанзива. Во ваква криза разликата меѓу разгледуван план и донесена одлука не е семантичка ситница – таа е суштинска.
Грција разгледува „Патриот“ за Бугарија и прераспоредување на Крит
Последиците веќе се чувствуваат во безбедносните проценки на Балканот. Грчкото Министерство за национална одбрана разгледува можност да ѝ помогне на Бугарија во зајакнувањето на противвоздушната и противбалистичката одбрана со систем „Патриот“, доколку Софија побара таква помош и таа биде одобрена од грчкиот Совет за национална безбедност.
Според информацијата на Бугарската телеграфска агенција, која се повикува на АНА-МПА, меѓу сценаријата е и евентуално преместување на грчка батерија „Патриот“ од островот Карпатос кон областа Суда на Крит. Се наведува дека Кипар презема засилени превентивни мерки и внимателно ги следи случувањата.
На Кипар веќе се наоѓаат четири грчки авиони Ф-16 и фрегатата „Никифорос Фокас“. Самото разгледување на дополнително прераспоредување покажува дека конфликтот околу Иран повеќе не се чита само како блискоисточно прашање, туку и како проблем на европската противвоздушна и противракетна одбрана.
Македонија не е цел, но кризата е во непосредното соседство
Во достапните извештаи Македонија не се наведува како потенцијална цел и нема основа да се создава впечаток дека постои директна закана кон земјата. Тоа сепак не значи дека случувањата се далечни.
Бугарија е непосреден сосед, Грција е непосреден сосед, а безбедносните движења на југоисточното крило на НАТО неизбежно ја менуваат регионалната средина. Прераспоредувањето воени системи, зголеменото обезбедување на базите и проширувањето на можните сценарија создаваат нова ситуација на Балканот, дури и за земјите што не се директно вклучени во конфликтот.
Вториот ефект е економски. Нестабилноста во Ормускиот теснец се пренесува врз цените на нафтата, транспортот, осигурувањето и синџирите на снабдување. Тоа е механизмот преку кој воена криза илјадници километри подалеку стигнува до европските пазари, а оттаму и до македонските компании и домаќинства.
Токму таа врска Паноптикум ја следи подолго време. Во анализата „Трамп и Иран преговараат без договор – Ормуз ја одредува цената на мирот“ беше поставено прашањето што денес станува уште поактуелно: колку една тесна морска точка може да ја диктира цената и на дипломатијата и на секојдневниот живот далеку од Персискиот Залив.
Кризата веќе има повеќе од еден фронт
Вчера линиите се споија. ОАЕ го затворија економскиот канал кон Иран. Техеран предупреди дека помошта за американската војска може да биде третирана како учество во конфликтот. Бугарија и Кипар се појавија во извештаи за можни американски цели, а Грција почна да разгледува нови распореди на системите „Патриот“.
Ниту една од овие точки сама по себе не значи дека конфликтот неизбежно ќе се прелее во Европа. Сепак, заедно тие покажуваат нешто поважно: географијата на ризикот се проширува.
Кога трговијата во Дубаи, базата Безмер во Бугарија, Кипар и противвоздушната одбрана на Крит стануваат дел од иста безбедносна равенка, Блискиот Исток веќе не може да се чита како далечна криза. За Македонија не е причина за паника, туку причина внимателно да се следи како војната ја менува политичката, економската и безбедносната карта на нашето непосредно соседство.
