Македонскиот рубин треба да добие јасно утврдено потекло, сертификат за автентичност и место во официјален регистар. Со најавениот систем за следливост државата настојува овој редок минерал да го заштити од злоупотреба, но и да го претвори во препознатлив производ со поголема пазарна вредност.
Природното богатство само по себе не е доволно. Ако не постојат правила според кои се утврдуваат неговото потекло, квалитетот и начинот на обработка, реткиот минерал лесно може да остане само локална занимливост или, уште полошо, неговото име да биде користено за производи што немаат никаква врска со Македонија.
Токму затоа започнува нова фаза во институционалната заштита на македонскиот рубин. Намерата е досегашното признавање да прерасне во функционален систем што ќе ја следи целата негова патека – од наоѓалиштето и ископувањето, преку обработката, до означувањето и продажбата.
Сертификат како доказ за потеклото
Една од најважните задачи ќе биде воспоставувањето систем за сертификација. Тоа значи дека каменот што ќе се нуди како македонски рубин треба да биде придружен со веродостоен доказ за неговото потекло и автентичност. Таквиот сертификат би претставувал своевиден „пасош“ на рубинот. Купувачот би требало да знае од каде потекнува минералот, кој го обработил и дали ги исполнува утврдените стандарди. Истовремено, сертификатот треба да го намали просторот за лажно претставување други минерали или украсни камења како македонски рубин.
Без ваква контрола називот може да се употребува произволно, а неговата вредност постепено да се обезвредни. Заштитата на името затоа не е само административно прашање, туку предуслов за создавање доверба меѓу производителите, трговците и купувачите.
Регистар на производители и обработувачи
Предвидено е да се создадат каталог и регистар на овластени производители и обработувачи, како и евиденција за количините и движењето на рубинот. Треба да бидат определени и правила за неговата обработка, означување, презентација и пласман на пазарот.
Во суштина, треба да се знае кој има право да го ископува минералот, кој може да го обработува и под кои услови финалниот производ може да го носи името „македонски рубин“.
За таа цел е формирана Комисија за македонскиот рубин која ќе функционира под стручна надлежност на Геолошкиот завод. Во процесот се вклучени Министерството за енергетика, рударство и минерални суровини, надлежните сектори за геологија и рударство и Државниот завод за индустриска сопственост. На работната средба со Комисијата учествувал и директорот на Геолошкиот завод, Ивица Андов. Според објавените информации, правилникот што треба да ја регулира областа веќе е донесен од Комисијата.
Од правна заштита до функционален систем
Министерката за енергетика, рударство и минерални суровини Сања Божиновска оцени дека со заштитата на македонскиот рубин е направен историски чекор, но дека со тоа процесот не завршува.
„Сега започнува следната, многу важна фаза – да воспоставиме систем кој ќе гарантира дека кога некој ќе купи македонски рубин, навистина знае дека станува збор за рубин со потекло од Македонија, кој е сертифициран, евидентиран и заштитен“, изјави Божиновска.
Клучниот предизвик ќе биде правната заштита да не остане само формално запишана одредба. Таа треба да биде поддржана со стручна геолошка процена, јасна рударска регулатива, контрола на пазарот и механизми за спречување злоупотреби. Во тој процес значајна улога треба да има Државниот завод за индустриска сопственост, особено во областите на географските називи, правната заштита и меѓународната соработка. Поврзувањето на оваа институција со Геолошкиот завод и стручните служби на Министерството треба да создаде единствен механизам за заштита и промоција.
Малиново-розевата боја како знак на препознатливост
Македонскиот рубин е познат по специфичната малиново-розева боја, која се поврзува со присуството на хром во неговата кристална структура. Неговите појави се врзуваат за поширокиот простор на Прилеп и Мариово, што му дава особен геолошки и локален идентитет.
Но геолошката реткост не создава автоматски и висока економска вредност. За тоа се потребни утврдени стандарди, професионална обработка, контролирано означување и уверлива приказна за потеклото. Токму сертификацијата и следливоста можат да ја направат разликата меѓу необработен минерал и препознатлив производ со додадена вредност.
Шанса за македонски производ со повисока вредност
Ако најавениот систем биде доследно спроведен, користа нема да се ограничи само на заштитата од фалсификати. Македонскиот рубин може да поттикне специјализирано занаетчиство, изработка на накит, дизајн, промотивни колекции и нови облици на локално претприемништво.
Сертификатот за потекло може да ја зголеми довербата на домашните и странските купувачи, додека регистарот на овластени субјекти треба да обезбеди поуреден и потранспарентен пазар. На тој начин поголем дел од вредноста би можел да остане во земјата, наместо минералот да се извезува или продава без јасен идентитет.
Паралелно со воспоставувањето на домашниот систем најавена е и меѓународна афирмација на рубинот. Амбицијата е неговото име да биде препознавано надвор од земјата и недвосмислено поврзано со македонското потекло.
„Македонскиот рубин не треба да биде само минерал кој го знаеме ние. Треба да стане препознатливо име поврзано со Македонија“, порача Божиновска.
Вредноста се создава со доверба
Најавата за сертификат и регистар е важен почеток, но вистинската вредност на системот ќе зависи од неговата примена. Критериумите мора да бидат јавни и стручни, контролата доследна, а постапките еднакви за сите производители и обработувачи.
Неопходно е да се води сметка и за одржливото искористување на наоѓалиштата. Економската афирмација не смее да значи неконтролирана експлоатација, туку одговорно управување со ресурсот, заштита на природната средина и развој од кој корист ќе има и локалната заедница.
Значи, македонскиот рубин не добива вредност само затоа што е редок. Неговата трајна вредност ќе се гради врз докажаното потекло, квалитетот, стручната обработка и довербата. Ако најавените механизми навистина профункционираат, овој минерал може да добие јасна трага од македонската земја до меѓународниот пазар – и идентитет што не ќе може лесно да биде присвоен или фалсификуван.
