Европскиот парламент го усвои извештајот за напредокот на Македонија, но клучната политичка порака не е само во бројот на гласови. Таа е во тоа што историските прашања, Вториот протокол со Бугарија и формулацијата за „заедничка историја“ останаа во текстот. Амандманот на известувачот Томас Вајц, со кој се бараше бришење на спорниот став 73, беше одбиен. Со тоа европскиот документ повторно го отвори старото македонско прашање во нова институционална рамка: дали проширувањето на ЕУ ќе се води според реформски критериуми или ќе остане заложник на билатерални историски условувања.
Извештајот помина, но спорниот став остана
Извештајот, подготвен од европратеникот Томас Вајц, беше усвоен денеска на пленарна седница во Европскиот парламент. Според објавените податоци, документот доби 411 гласа „за“, 120 „против“ и 120 „воздржани“, со што формално беше потврдена европската поддршка за македонскиот пристапен процес. Но, во истото гласање беше отфрлен Амандманот 3, предложен токму од Вајц, со кој требаше да се избрише ставот 73 од резолуцијата. Против бришењето гласале 338 европратеници, а 126 го поддржале амандманот.
Во тој став Европскиот парламент ја повикува Заедничката мултидисциплинарна експертска комисија за историски и образовни прашања да постигне „јасни и опипливи резултати“ врз основа на објективни, автентични и докажани историски извори и документи, во согласност со Вториот протокол од Договорот за добрососедство со Бугарија. Токму тука е политичката тежина на документот: историјата не останува само тема за академска комисија, туку повторно се појавува како дел од европското досие на Македонија.
Вајц зборува за напредок, Македонија бара предвидливост
По гласањето Вајц оцени дека е добро што македонската и бугарската страна почнале да разговараат и дека заедничката европска цел е поголема од билатералните недоразбирања. Тој нагласи дека уставните измени остануваат главен услов за формалното продолжување на пристапниот процес, но истовремено покажа разбирање за стравот на македонската Влада дека по овој услов може да следуваат нови барања. Според него, Европската Унија мора да обезбеди поголема предвидливост, зашто земја која чека повеќе од две децении за почеток на преговори има право да праша каде завршува условувањето.
Во оваа точка извештајот ја допира најчувствителната македонска дилема. Уставните измени не се изолиран правен чин, туку дел од политички процес во кој довербата е веќе сериозно истрошена. Затоа прашањето не е дали Македонија треба да се реформира – треба. Прашањето е дали реформскиот процес може да биде кредибилен ако постојано се поместува границата меѓу европските критериуми и историските барања на една земја членка.
Европскиот пат повторно како тест за самата ЕУ
Во извештајот се нотираат и класичните европски забелешки: владеење на правото, независност на судството, борба против корупцијата, слобода на медиумите, животна средина, фундаментални права и функционирање на институциите. Тоа се вистинските теми на европеизацијата. Без нив нема суштинско членство, дури и ако политичките блокади исчезнат утре.
Но, со задржувањето на спорниот историски дел Европскиот парламент испраќа двојна порака. Од една страна ја потврдува перспективата на Македонија во Европската Унија, а од друга остава отворена врата преку која билатералните прашања повторно можат да влезат во процесот како европски услов. На Panoptikum оваа линија веќе беше анализирана во текстот за можноста европските механизми да ги ограничат билатералните блокади, како и во анализата за европскиот пат меѓу уставни измени, идентитет и политички клинч.
Македонскиот одговор не смее да биде само реакција
Македонија сега има две паралелни задачи. Првата е домашна: да покаже дека европскиот процес не е само надворешнополитичка парола, туку сериозна реформа на институциите, правдата и јавната одговорност. Втората е дипломатска: да инсистира дека историските и идентитетските прашања не смеат да станат бесконечна алатка за одложување на пристапувањето.
Брисел, пак, не може вечно да ја повторува истата реченица за европската иднина на регионот ако не одговори на едноставното прашање: што точно е европски критериум, а што билатерална уцена? Тоа прашање не е само македонско. Тоа е прашање за кредибилитетот на целата политика на проширување. Затоа денешното гласање во Европскиот парламент не е крај на една процедура, туку нов доказ дека Македонија влегува во европската расправа со товар што не е само нејзин.
За поширок контекст, види ги и поврзаните анализи на Panoptikum: Кошта ја повтори рамката, Мицкоски бара гаранции и Сосед со хегемонистички и асимилаторски цели.
