Вчерашното отворање на „Карпошово културно лето“ на плоштадот „Делфина“ го даде токму она што му треба на еден ваков фестивал за почеток – топла атмосфера, расположена публика и музика што брзо ја тргна формалноста на свеченото отворање. Александар Тарабунов – Тара внесе енергија во првиот дел од вечерта, а „Нокаут“ го презеде плоштадот со песни што одамна имаат своја публика. Беше добра забава, без дистанца меѓу сцената и луѓето, и вечер што покажа дека маалскиот плоштад може да функционира како вистинска летна сцена.
Денес, 21 август, програмата не се обидува едноставно да го повтори вчерашниот рецепт. Напротив, првиот ден по отворањето оди во ширина: ликовна уметност и книга напладне во Кинотеката, „Поточиња“ и хорска музика во Влае, првата проекција од Карпош кино на отворено и, за крај, Тумбао Салса Бенд со Сашо Гигов – Гиш.
Со овој текст продолжуваме со дневното следење на манифестацијата. За вчерашниот почеток можете да го прочитате нашиот текст „Карпошово културно лето започнува денес: од Горан Стефановски до Тара и Нокаут“, а целата десетдневна програма е собрана во водичот за „Карпошово културно лето 2026“.
12:00 – „Ликовни визии на имагинацијата“ отвораат во Кинотеката
Денешната програма започнува во 12:00 часот во галеријата на Кинотеката со меѓународната изложба „Ликовни визии на имагинацијата“. Станува збор за проект на Детскиот ликовен центар во кој се претставуваат дела на десет академски ликовни уметници – осум од Македонија и двајца од Србија. Поставката е најавена до 31 август, што значи дека не е врзана само за денешното отворање и ќе може да се посети и во наредните денови.
Насловот на изложбата намерно остава широк простор. Имагинацијата во современата ликовна уметност не значи нужно бегство од реалноста – многу почесто е начин таа реалност да се расклопи, да се види од друг агол и повторно да се состави преку боја, форма, фигура, простор или апстракција. Во контекст на „Карпошово културно лето“, изложбата внесува и важен меѓународен момент во програма која во голем дел е свртена кон домашната сцена.
Во јавно објавената програмска најава засега не се наведени имињата на сите десет уметници, па нема смисла тие да се дополнуваат со претпоставки. Она што е потврдено е македонско-српскиот состав на поставката и нејзиното траење до крајот на август.
12:30 – „Зоја“ е книга за танцот, сцената и една голема балетска биографија
Само половина час подоцна, во 12:30, следува книжевната промоција. Во дневната програма книгата е наведена едноставно како „Зоја“, од Јоана Шишкова-Медаровска, но зад краткиот наслов стои многу поконкретна сценска приказна.
Целосниот наслов на делото е „Емотивниот танц – страсна флуидност низ сценската поетика на Зоја“, а во неговиот центар е примабалерината Зоја Пуровска Велевска. Таа е мајка на авторката и беше сопруга на еден од најголемите македонски актери, Ристо Шишков. Со тоа книгата допира до еден исклучително интересен дел од македонската сценска историја – не преку актерот, кој најчесто останува во преден план кога се говори за ова семејство, туку преку балетската уметност и жената чија биографија се движела низ сцената, телото и танцот.
Јоана Шишкова-Медаровска и самата има авторска работа зад себе. Таа е авторка на поетските книги „Креативна бурлеска“ и „Крилести одаи“, како и на студијата „Интеркултурна комуникација на танцови идентитети“. Нејзиниот интерес за танцот, според тоа, не е само семејна меморија, туку и истражувачко поле.
Книгата за Зоја веќе беше претставена и во рамките на Фестивалот на камерен театар „Ристо Шишков“ во Струмица во 2025 година. Денешната промоција во Карпош ѝ дава нов контекст – покрај изложба, филм, детска песна и концерт, во програмата влегува и записот за луѓето без кои македонската сценска култура би имала многу пократка меморија.
19:00 – „Поточиња“ го преземаат плоштадот „Делфина“
Попладнето програмата се сели таму каде што вчера започна главната фестивалска вечер – на плоштадот „Делфина“ во Влае. Во 19:00 часот сцената им припаѓа на „Поточиња“.
Детскиот фестивал годинава го одржа своето 23. издание. На 18 и 19 април во Македонската опера и балет беа изведени седум фестивалски претстави со 17 нови детски песни, а „Поточиња“ одамна имаат публика што веќе не ја сочинуваат само децата – со фестивалот израснаа и генерации родители кои денес ги носат своите деца на истата музичка приказна.
Официјалната страница на „Поточиња“ ја поставува музиката токму како средство за развивање на детската креативност, личност и едукација. Во годинашното издание повторно беше присутен и Поки, ликот што го игра актерот Мартин Јорданоски и кој преку интеракција, музика и сценска игра стана едно од препознатливите лица на фестивалот.
Настапот во Влае ќе биде поинаков од класичната фестивалска сала. Наместо контролирана театарска атмосфера, песните излегуваат на отворен плоштад, во средина каде што не мора секој присутен однапред да решил дека оди на детски фестивал. Токму тоа е една од подобрите идеи на ваква маалска програма – детската култура да не биде затворена само во термините наменети за родители со билети, туку да стане видлива и во јавниот простор.
20:00 – хорот на Здружението на пензионери Карпош
Во 20:00 часот на „Делфина“ следува сосема поинаков генерациски премин. Настапува хорот на Здружението на пензионери Карпош, под диригентство на Благица Душкова.
Здружението на пензионери Карпош е формирано на 5 јануари 1978 година и е едно од постарите организирани пензионерски здруженија во Македонија. Покрај социјалната и организациската работа, културните активности и музиката со години се дел од начинот на кој неговите членови остануваат активни во јавниот живот.
Токму затоа овој настап не треба да се гледа како пауза меѓу детската програма и вечерниот концерт. Во рок од еден час истиот плоштад ќе помине од детски гласови кон повозрасна хорска генерација. Тоа е едно од оние програмски спојувања што можат да изгледаат необично на плакат, а всушност многу точно ја погодуваат идејата на општинско културно лето – сцената да не припаѓа само на една возраст и на една публика.
20:00 – започнува Карпош кино на отворено со „Приказната за Силјан“
Во исто време, во 20:00 часот, започнува и втората вечерна линија. Дворот на ООУ „Петар Поп Арсов“ станува кино под отворено небо, а првиот филм е „Приказната за Силјан“ на Тамара Котевска.
Ова не е случаен избор за отворање на филмската програма. Котевска, која заедно со Љубомир Стефанов го режираше двојно оскаровски номинираниот документарец „Медена земја“, со „Силјан“ повторно се враќа кон Македонија, руралниот простор, природата и животите врз кои големите општествени процеси оставаат многу конкретни последици.
Документарецот од 2025 година трае околу 81 минута и ја следи приказната на земјоделецот Никола, чиј живот се менува во момент кога семејството заминува во странство, земјоделската егзистенција станува сè потешка, а тој наоѓа повреден бел штрк. Од таа средба се развива необична врска меѓу човек и птица, но филмот не останува само на таа емотивна линија. Во него се преплетуваат миграцијата, економската несигурност, односот кон земјата и природата и старото македонско предание за Силјан.
Филмот имаше светска премиера на Венецискиот филмски фестивал во 2025 година, во програмата за документарни филмови надвор од конкуренција, а меѓународната дистрибуција ја презеде National Geographic Documentary Films.
За македонската книжевна подлога на приказната вреди да се направи уште една врска. Во Е-библиотеката на Паноптикум е достапно и изданието „Силјан Штркот – Кузман Капидан“ од 1945 година, а за корените на приказната пишувавме и во нашиот текст за Марко Цепенков. Котевска не ја екранизира едноставно старата народна приказна – таа ја користи како огледало за една многу современа македонска тема: заминувањето од домот.
Практично, во 20:00 часот публиката има избор меѓу две паралелни содржини – хорската програма на плоштадот „Делфина“ и филмот во дворот на ООУ „Петар Поп Арсов“. За оние што вечерта ја планираат однапред, ова е единствениот поголем програмски преклоп во денешната агенда.
21:00 – Тумбао Салса Бенд и Гиш со „Gypsy Night“
По вчерашниот поп и поп-рок почеток со Тара и „Нокаут“, вечерва „Делфина“ го менува ритамот. Во 21:00 часот настапуваат Тумбао Салса Бенд и Сашо Гигов – Гиш со проектот „Gypsy Night“.
Тумбао е име кое веќе подолго време внесува латиноамерикански ритми во македонската музичка сцена, но приказната на бендот не завршува со класичен салса-репертоар. Низ годините групата правеше обработки на македонски песни, авторски материјал и соработки во кои салсата, џезот, латино-перкусиите и домашната мелодиска традиција се среќаваат без потреба едната да ја потисне другата.
Бендот има и две албумски изданија зад себе, а во поновата продукција привлече внимание со „Галичица“, композиција на стихови од Михаил Ренџов во изведба со Ристо Самарџиев. Тоа кажува нешто важно за Тумбао: кубанскиот и латино звук кај нив не функционира како музички костим, туку како ритмички јазик преку кој може повторно да се прочита и македонска песна.
Посебен фактор вечерва е Сашо Гигов – Гиш. Тој е вокалист и музичар, но неговиот авторски идентитет се движи и низ поезијата и сликарството. Во „Gypsy Night“ токму неговиот глас и сценски карактер треба да се сретнат со ритмичката основа на Тумбао. Детална сет-листа за проектот не е јавно објавена, па најинтересниот дел останува за самата вечер – што точно подразбира оваа средба во живо.
Вчера концерт, денес цел градски културен распон
Ако отворањето вчера имаше една јасна задача – да го собере Карпош на плоштад и да го отвори фестивалот со добра енергија – денешниот ден има потешка работа. Треба да покаже дека „Карпошово културно лето“ не е само серија вечерни концерти.
Од десет академски ликовни автори и една книга посветена на балетска биографија, преку детската песна и пензионерскиот хор, до еден од најуспешните понови македонски документарци и латино вечер со Гиш – 21 август има програмски распон што ретко се собира во еден ден.
Официјалните термини и евентуалните промени во програмата може да се следат преку Општина Карпош, а сите настани во серијата ги внесуваме и во Културниот агрегатор на Паноптикум.
По добрата атмосфера на вчерашното отворање, денес ќе се види нешто уште поважно: дали публиката ќе продолжи да се движи со фестивалот од една форма во друга – од галеријата до книгата, од детската сцена до филмот и од хорот до вечерниот ритам на „Делфина“. Токму таму една десетдневна програма престанува да биде календар и почнува да создава културна навика.
