Историски спомен со порака за денешната држава

На чествувањето на 105-годишнината од убиството на Ѓорче Петров премиерот Христијан Мицкоски ја искористи историската годишнина за порака што излегува надвор од протоколарното сеќавање: Македонија, рече тој, има потреба од самодоверба, од институции што работат и од народ што верува во сопствената сила.

Во основата на говорот стоеше една стара, но постојано обновувана македонска дилема: дали минатото ќе остане само пригоден венец пред споменикот или ќе стане мера со која се оценува сегашноста. Мицкоски го претстави Ѓорче Петров како револуционер, идеолог, организатор, учител и публицист, но и како дел од онаа генерација што не ја разбирала Македонија како жалба, туку како задача. Токму во таа точка неговиот говор ја доби политичката острина: денешната борба, според премиерот, не е борба со пушки и комитети, туку борба за развој, економија, правна држава, образование, здравство и институции што создаваат доверба.

Од револуционерна меморија до современ патриотизам

Ѓорче Петров не е пригодно име од историски календар. Тој е една од оние личности низ кои се чита сложеноста на македонската револуционерна мисла: организација, публицистика, идеја за политичка зрелост и чувство дека националната кауза не може да опстане само на емоција. Затоа неговото спомнување денес има тежина само ако не се потроши во фрази.

Во таа смисла најважниот дел од говорот на Мицкоски беше обидот патриотизмот да се префрли од симболичен во практичен регистар. Да се сака Македонија, според таа линија, не значи само да се изговара нејзиното име со повишен тон, туку да се создава држава во која младите ќе имаат причина да останат, институциите ќе имаат авторитет, правдата нема да зависи од врски, а успехот ќе биде резултат на труд, знаење и одговорност.

Тоа е стара лекција, но во Македонија секоја стара лекција мора повторно да се полага. Револуционерната традиција, од формирањето на ВМРО во Солун до подоцнежните фигури на македонското движење, никогаш не била само митологија. Таа била и организациски напор. Затоа вреди да се чита и низ поширокиот историски контекст на формирањето на ВМРО како внатрешна македонска одлука, како и низ личностите што ја носеле таа идеја во различни правци, меѓу нив Гоце Делчев и Јане Сандански.

„Македончиња“ како симптом, „Македонци“ како обврска

Најцитираната реченица од обраќањето беше онаа дека „доста бевме македончиња“ и дека треба да бидеме Македонци. Политички, тоа е реченица создадена за јавен одек. Уреднички, таа заслужува да се чита внимателно: не како повик на празна гордост, туку како критика на навиката да се мисли мало, да се прифаќа помалку, да се чека некој друг да ја дефинира нашата мера.

Самодовербата за која зборува Мицкоски не смее да се сведе на реторичка возбуда. Таа има смисла само ако се види во конкретни јавни резултати: посилна економија, подобри плати, модерно образование, функционално здравство, борба против корупцијата и институции што не бараат од граѓанинот да моли за она што му следува. Тука патриотизмот престанува да биде украс на говор и станува секојдневна проверка на власта.

Затоа ова обраќање има две нивоа. На првото е чествувањето на Ѓорче Петров, човек што припаѓа на македонската историска меморија. На второто е порака до денешната политика: ако минатото се користи како морален капитал, тогаш сегашноста мора да испорача институционална зрелост. Инаку, историјата станува декор, а декорот не гради држава.

Самодоверба што мора да се докаже

Македонија има потреба од самодоверба, но не од самозалажување. Има потреба од јазик што ќе ја зајакне, но и од работа што ќе го оправда тој јазик. Има потреба од политички говор што ќе ги врати достоинството и мерката, но уште повеќе од јавни политики што ќе покажат дека достоинството не е само збор за свечености.

Во тоа е вистинската тежина на повикувањето на Ѓорче Петров. Неговата генерација немала луксуз да ја одложува историјата. Денешната има друга, потивка, но не помалку тешка задача: да изгради држава што нема постојано да се извинува за себе, ниту да се теши со спомени затоа што нема резултати. Да се биде Македонец, во најсериозната смисла на зборот, значи да се носи името како обврска, не како поза.