Министерството за внатрешни работи денеска ги повика родителите, старателите, наставниците и јавноста на зголемена внимателност поради насилните онлајн-мрежи познати под името „764“, кои таргетираат деца и други ранливи лица. Контактот може да започне како обично интернет-пријателство, а потоа да премине во манипулација, закани, уцена, барање интимни фотографии и принуда на самоповредување или други опасни дејствија.
Предупредувањето не се однесува на уште еден вирусен интернет-предизвик што може да се реши со забрана на една апликација. Станува збор за поширок модел на онлајн експлоатација во кој сторителите ги користат токму местата каде што децата секојдневно разговараат, играат и создаваат пријателства.
„764“ денес е поширока ознака за насилни онлајн-мрежи
Во јавноста најчесто се зборува за „групата 764“, но сликата е посложена. Американското Федерално истражно биро во своите понови предупредувања наведува дека името „764“ често се користи како општа ознака за повеќе раздробени и меѓусебно поврзани насилни онлајн-мрежи. Тоа е важно затоа што исчезнувањето на еден профил, сервер или име не значи дека исчезнал и моделот на злоупотреба. ФБИ во предупредување до родителите и старателите во април 2026. година укажува токму на тоа – имињата се менуваат, но методите остануваат.
Уште во март 2025. година, ФБИ предупреди на раст на активностите на „764“ и сродни насилни онлајн-мрежи кои таргетираат малолетници и други ранливи лица. Според американската служба, жртвите најчесто се на возраст од 10 до 17 години, а забележани се и случаи со деца од девет години.
Пријателството е мамката, уцената доаѓа подоцна
Според апелот на МВР, контактот се воспоставува преку социјални мрежи, апликации за комуникација и платформи за онлајн игри – меѓу нив Discord, Telegram, Roblox, Instagram, TikTok, Snapchat, Reddit, X, Minecraft и Fortnite. Сторителот може да се претстави како врсник или како лице заинтересирано за пријателство или емотивна врска.
Клучниот момент доаѓа откако ќе се создаде доверба. Тогаш разговорот може постепено да премине кон барање лични информации, фотографии или видеоснимки. Ако детето испрати чувствителен материјал, тој може да стане средство за уцена: закана дека ќе биде испратен до семејството, пријателите или јавно објавен ако жртвата не исполни ново барање.
Во потешките случаи меѓународните истраги опишуваат принуда кон самоповредување, насилство врз животни или други лица и создавање сексуално експлицитни содржини. Токму постепеното зголемување на барањата ја прави оваа форма на злоупотреба особено опасна – детето може да се најде во циклус на страв, срам и контрола во кој секоја претходна постапка се користи за да се изнуди следната.
Кои промени кај детето не треба да се игнорираат
МВР ги посочува ненадејното повлекување, стравот, раздразливоста и зголемената таинственост при користење телефон или компјутер како можни предупредувачки сигнали. Внимание бараат и интензивната комуникација со непознати лица, заканувачки пораки, барања за фотографии и видеоснимки, како и необјаснети исеченици, гребнатини или други знаци на самоповредување. Посебно сериозно треба да се сфати изразувањето безнадежност или зборувањето за смрт и самоубиство.
Ниту еден од овие знаци сам по себе не докажува дека детето е жртва на „764“ или на друга онлајн-мрежа. Токму затоа реакцијата не треба да започне со испрашување, обвинување или автоматско одземање на телефонот. Ако детето стравува дека признанието ќе заврши со казна, постои ризик да го сокрие проблемот токму кога му е потребна помош.
Темата се вклопува во многу поширокиот проблем на дигиталната заштита. Panoptikum претходно пишуваше дека илјадници деца во Македонија биле изложени на сексуална експлоатација или злоупотреба со помош на технологија, како и дека безбедноста на децата на Интернет не може да се сведе само на родителска контрола. Кога комуникацијата, игрите и социјалниот живот се преселени на истите платформи на кои можат да пристапат и злоупотребувачите, потребни се и дигитална писменост, функционални механизми за пријавување и брза институционална реакција.
Ако постои сомнеж – зачувајте ги доказите и побарајте помош
МВР советува, доколку постои сомнеж за ваква злоупотреба, да се зачуваат пораките, корисничките имиња, линковите и другите податоци што можат да помогнат во истрагата. Не треба да се влегува во директна конфронтација со лицето што се заканува, ниту да се преземаат чекори што би можеле дополнително да го загрозат детето. Особено важно е експлицитни материјали во кои се прикажани малолетници да не се преземаат или препраќаат.
Сомнеж или информации поврзани со „764“ и слични насилни онлајн-мрежи може да се пријават до Секторот за компјутерски криминал и дигитална форензика при МВР на [email protected], се наведува во денешниот апел.
Најважната превенција останува детето однапред да знае дека постои излез. Ако некој го измамил, убедил да испрати фотографија или го уценува, неговото прво чувство не смее да биде дека сега мора само да го „поправа“ проблемот. Токму молчењето му ја дава најголемата моќ на уценувачот. Разговорот со возрасен на кого му верува и навременото пријавување можат да го прекинат тој круг пред притисокот да стане уште поопасен.










