На летните улици во Грција, моторот и електричниот тротинет одамна се дел од секојдневието. Во туристичките места тие се евтин и практичен превоз, но и средство што премногу често се користи без основна заштита, како краткото растојание или малата брзина да го поништуваат ризикот.

На 27 јули грчката полиција објави бројка што покажува дека периодот на повремени предупредувања завршува. За само една недела биле изречени речиси 2.500 казни за неносење заштитна кацига.

Речиси 2.500 прекршоци за седум дена

Во периодот од 20 до 26 јули 2026 година биле санкционирани 2.227 возачи на мотоцикли, електрични тротинети и други лесни возила, како и 267 патници кои не носеле кацига. Вкупно биле регистрирани 2.494 прекршоци.

Според податоците објавени од „Катимерини“, повеќе од 1.600 прекршоци се однесувале на возачи и патници на мотоцикли, додека 742 казни биле изречени на корисници на електрични тротинети. Полицијата санкционирала и 59 лица кои управувале АТВ-возила без кацига.

Најмногу прекршоци биле откриени во поширокиот регион на Атина, а веднаш потоа на островите во јужниот дел на Егејското Море, меѓу кои се и туристичките центри Родос, Миконос и Санторини. Најмалку казни, само девет, биле изречени во Западна Македонија.

Оваа распределба не изненадува. Во летната сезона расте бројот на изнајмени мотори, четирицикли и тротинети, а со нив и бројот на луѓе кои управуваат возило во непозната средина, понекогаш без искуство и без соодветна заштитна опрема.

Од кампања до постојан полициски систем

Грчката акција не е изолиран еднонеделен потег. Националната кампања „Нулта толеранција за неносење кацига“ почна на 1 јули 2025 година. Во првата година биле спроведени 974.582 контроли и регистрирани 95.603 прекршоци, меѓу кои речиси 16.000 кај корисници на лесни лични електрични возила.

Токму тука е суштината на грчкиот пристап. Не е пресудна само висината на казната, туку извесноста дека контролата ќе се повтори и следната недела. Правило што постои само во закон или во кампања од неколку дена тешко станува навика. Кога полицијата постојано објавува бројки, региони и категории на прекршоци, јавноста добива јасна порака дека кацигата не е прашање на расположение.

Според новиот грчки сообраќаен кодекс, возач на мотоцикл кој не носи кацига може да биде казнет со 350 евра и со одземање на возачката дозвола во траење од 30 дена. Со 350 евра се казнува и патникот без кацига, додека за корисник на лесно лично електрично возило казната изнесува 30 евра. Истите санкции за возачот важат и ако не се погрижил патникот да носи кацига.

Што се контролира во Македонија

И во Македонија има засилени акции насочени кон мотоцикли, мопеди и електрични тротинети. На 11 јуни 2026 година МВР соопшти дека во акциски контроли биле регистрирани 1.594 прекршоци кај овие категории учесници во сообраќајот. Меѓу најчестите прекршоци кај возачите на мопеди и мотоцикли било и некористењето заштитен шлем.

Во една контрола спроведена на 25 април на подрачјето на Центар, Аеродром, Бит-пазар и Чаир биле санкционирани 105 возачи, од кои 50 за возење без кацига. Само една недела подоцна, на 2 мај, во Скопје биле санкционирани уште 45 возачи поради неносење заштитен шлем.

Контроли, значи, има. Разликата во однос на грчкиот модел е во нивната видливост, континуитетот и начинот на кој податоците се соопштуваат. Во Македонија најчесто добиваме одделни полициски извештаи за одреден град, викенд или акциска контрола. Грција, пак, создаде национална кампања со неделни резултати што овозможуваат да се следи дали однесувањето навистина се менува.

Паноптикум веќе го отвори ова прашање во анализата „Тротинети, мотори и улици што веќе не трпат импровизација“, каде што проблемот не е поставен само како прашање на казни, туку и како тест за зрелоста на сообраќајниот систем.

Кои правила важат за електричните тротинети

Според насоките на Републичкиот совет за безбедност на сообраќајот на патиштата, електричен тротинет може да управува лице кое има најмалку 14 години. Возачот треба да се движи по велосипедска патека или велосипедска лента, а кога тие не постојат – по пешачка патека или друга површина наменета за пешаци. Движењето по коловоз е забрането.

На велосипедска патека брзината не смее да надмине 25 километри на час, а на тротоар или пешачка патека е ограничена на 6 километри на час. Не е дозволено превезување друго лице, а ноќе и при намалена видливост возачот е должен да носи рефлектирачки елек. Тротинетот треба да има бело светло напред и црвено светло назад.

Кај кацигата, формулацијата во објавените насоки е послаба: возачот „треба“ да носи заштитен шлем, при што РСБСП забележува дека за тоа нема посебна санкција. Токму оваа разлика меѓу безбедносна препорака и јасно санкционирана обврска покажува зошто на Македонија ѝ е потребна попрецизна и поедноставна регулатива.

Во текстот „Тротинетите стигнаа до црвената линија“, веќе беше поставено прашањето дали се потребни регистрација, нова старосна граница и построги правила. Грција, пак, веќе разгледува дополнителни ограничувања за малолетници, осигурување и технички стандарди, за што Паноптикум пишуваше во анализата за новите грчки мерки за електричните тротинети.

Зошто кацигата е важна и при мала брзина

Тротинетот изгледа лесен, тивок и едноставен за управување. Токму тој впечаток создава лажно чувство на сигурност. Малите тркала потешко поднесуваат дупки, рабници, песок, вода и нагли промени на подлогата. Возачот стои исправено и нема каросерија што ќе го заштити при пад или судир.

При ненадејно сопирање телото продолжува да се движи напред. Рацете може да го ублажат првиот удар, но главата останува меѓу најизложените делови од телото. Светската здравствена организација наведува дека правилно поставена и квалитетна кацига може да го намали ризикот од повреда на мозокот до 74 проценти.

Пад при брзина од 20 или 25 километри на час не е обично сопнување. Тоа е удар врз асфалт, бетон, паркирано возило или рабник, често без доволно време за реакција. Кацигата не ја спречува несреќата, но може да ја направи разликата меѓу полесна повреда и последица што ќе остане за цел живот.

Казните не можат да ја заменат инфраструктурата

Одговорноста не завршува кај возачот. Градовите што сакаат електричните тротинети да бидат дел од современата мобилност мора да обезбедат поврзани велосипедски патеки, безбедни премини, јасно обележани зони и места за паркирање.

Кога тротинетот е принуден да избира меѓу коловоз полн со автомобили и тротоар полн со пешаци, конфликтот е вграден во самиот простор. Казната може да го промени однесувањето, но не може да ја пополни прекинатата велосипедска патека, да го поправи оштетениот асфалт или да создаде безбедна траса каде што таа не постои.

Грчката акција затоа е важна и за Македонија. Таа покажува дека правилата мора да бидат јасни, контролата постојана, а резултатите јавно мерливи. Кацигата не треба да се носи затоа што зад аголот можеби стои полицаец. Треба да се носи затоа што и најкраткото возење може да заврши со пад, а човековата глава нема резервен дел.