На Граѓанскиот форум во Скопје претставници на Европскиот парламент, Собранието, експерти и избрани граѓани разговараа за тоа како европската интеграција од политички и институционален процес да стане процес со видливи придобивки во образованието, здравството, правдата, животната средина, економијата и демократското учество.
Од европска агенда кон граѓанска агенда
Европската интеграција на Македонија треба да се мери и преку тоа дали граѓаните чувствуваат подобрување во секојдневниот живот, а не само преку бројот на усогласени закони, исполнети критериуми или затворени поглавја. Тоа беше една од централните пораки на Граѓанскиот форум „Граѓаните во срцето на процесот на проширување на ЕУ“, што се одржа во Скопје во организација на Групата за поддршка на демократијата и изборна координација на Европскиот парламент, во соработка со Собранието.
На форумот учествуваа 50-мина избрани граѓани, членови на Европскиот парламент, пратеници од Собранието и национални експерти. Преку пленарни сесии, директни разговори и тематски дискусии тие ги разгледуваа европската интеграција, проширувањето на Унијата и можностите граѓаните поактивно да учествуваат во демократските процеси.
Гаши: Интеграцијата треба да значи подобар живот
Претседателот на Собранието Африм Гаши порача дека европската интеграција треба да биде долгорочна и надпартиска определба и дека европската агенда треба да се претвори во граѓанска агенда.
Според него, процесот не треба да се сведува само на законодавно усогласување и исполнување формални услови, туку треба да доведе до суштински промени во функционирањето на државата и до подобар животен стандард.
Како конкретни области во кои граѓаните треба да почувствуваат промени ги посочи образованието, здравствената заштита, достоинствените работни места, функционалните институции, еднаквата правда, борбата против корупцијата и создавањето услови младите да ја гледаат својата иднина во земјата.
Во исто време, Гаши нагласи дека партиципативната демократија подразбира граѓаните да не бидат само набљудувачи, туку постојано да можат да предлагаат решенија, да поставуваат прашања и да бараат одговорност од институциите.
Вајц: Реформите ѝ се потребни на земјата и надвор од самото членство
Австрискиот европратеник и известувач на Европскиот парламент за Северна Македонија, Томас Вајц, стави акцент на пошироката смисла на реформите.
Неговата порака беше дека подобрувањето на институциите, демократијата и условите за живот е потребно за развојот на самата држава, без оглед на конечниот исход од процесот на членство во Европската Унија.
Вајц посочи повеќе конкретни области во кои, според него, се потребни видливи резултати: загадувањето на воздухот, дивите депонии, рециклирањето, пречистителните станици, управувањето со природните ресурси, рударството и шумарството.
Посебно го нагласи и владеењето на правото, односно потребата законите да се применуваат еднакво за сите.
Неговата теза беше дека квалитетот на животната средина, здравјето на населението, правната сигурност и економскиот развој не се одвоени прашања, туку меѓусебно поврзани елементи на едно функционално општество.
Не „за граѓаните“, туку „со граѓаните“
Словачкиот европратеник Бранислав Ондруш нагласи дека политиките не треба само да се креираат за граѓаните, туку заедно со нив.
Како симболичен пример тој ја спомена промената на комуникациската формула од „ЕУ за вас“ во „ЕУ со вас“, со што сакаше да ја нагласи идејата дека граѓаните треба да бидат активни учесници во политичките и демократските процеси.
Таквиот пристап беше една од главните теми и на самиот форум: како институциите да не ја третираат јавноста само како публика на реформите, туку како партнер кој учествува во формулирањето на приоритетите.
Од земјоделството до владеењето на правото
Дискусиите на форумот не останаа само на општите политички пораки.
Учесниците разговараа за земјоделството, владеењето на правото, транспортот, финансиите, образованието, интеграцијата и начинот на кој Собранието може да биде поотворено кон граѓаните.
Во завршните препораки се најдоа и животната средина, борбата против корупцијата, јавниот превоз, туризмот, комуникацијата со институциите и поголемото учество на граѓаните во демократските процеси.
Препораките беа разгледани и изгласани од учесниците и, според организаторите, треба да бидат доставени до Европскиот парламент.
Граѓаните бараат резултати, не само процес
Форумот отвори прашање кое станува сè поважно во долгиот македонски европски процес: колку европската интеграција може да биде убедлива доколку нејзините ефекти не се видливи во секојдневието?
За граѓанинот, европските политики добиваат практично значење кога институциите функционираат подобро, кога воздухот е почист, јавниот превоз е поефикасен, образованието е поквалитетно, а законите важат еднакво.
Токму затоа пораките од форумот ја поместија дискусијата од прашањето само „кога ќе има членство“ кон прашањето „каква држава треба да се изгради во процесот“.
Европската интеграција останува и политичко прашање
Паралелно со дискусијата за реформите и квалитетот на животот, процесот на пристапување останува поврзан и со конкретни политички услови.
Северна Македонија треба да ги спроведе договорените уставни измени, меѓу кои е предвидено внесување на Бугарите и други заедници во Уставот, за да продолжи кон следната фаза од пристапниот процес. За таквата измена е потребно двотретинско мнозинство во Собранието.
Тоа прашање останува предмет на домашни политички несогласувања, додека форумот во Скопје беше насочен кон другата страна од европската интеграција – реформите и потребите што непосредно ги засегаат граѓаните.
Од препораки кон конкретни политики
На затворањето на форумот беше најавено дека препораките нема да останат само запис од дискусиите.
Пратеникот Љупчо Пренџов порача дека Собранието ќе ги разгледа предложените мерки и дека таму каде што пратениците имаат надлежност треба да следува конкретна активност.
Токму реализацијата ќе биде суштинскиот тест за ваквите форуми.
Ако препораките за образование, животна средина, владеење на правото, транспорт, земјоделство и учество на граѓаните добијат институционално продолжение, форумот може да има поширока вредност од еднократна дебата.
Ако останат само на ниво на политички пораки, дистанцата меѓу европската агенда и секојдневните очекувања на граѓаните ќе остане непроменета.
Во таа смисла, главната порака од Скопје може да се сведе на едноставна идеја: европската интеграција станува опиплива тогаш кога реформата престанува да биде административен термин и станува видлива промена во животот на човекот.
