Европската Унија го повлече терминот „придружно членство“ за Канада од нацрт-заедничката декларација што треба да биде усвоена на самитот ЕУ-Канада, што се одржува во Монтреал на 29 и 30 октомври. Промената следува по противењето на повеќе земји членки, предводени од Германија, кои оцениле дека досега недефинираниот статус отвора правни и политички прашања. Наместо него, во последната верзија на текстот се предлага формулацијата „сè поблиско придружување, без полноправно членство“.
Тоа сепак не значи дека ЕУ се откажува од стратешкото приближување со Канада. Напротив, официјалната агенда на претстојниот самит предвидува дополнително продлабочување на политичката, економската, технолошката и безбедносната соработка, вклучително и создавање „Алијанса за иднината“.
Од голема политичка идеја до спор околу една формулација
Идејата Канада да стане првата „придружна членка“ на Европската Унија ја отвори претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен во својот говор за состојбата на Унијата на 16. септември. Канадскиот премиер Марк Карни тогаш присуствуваше во Европскиот парламент, а Европската комисија јавно ја претстави иницијативата како можност односите меѓу Брисел и Отава да бидат подигнати на досега невидено ниво.
Panoptikum уште при првата најава пишуваше дека „придружното членство“ не претставува веќе воспоставен правен статус, туку политичка иницијатива чија содржина, права и обврски допрва треба да бидат утврдени. Токму тој недефиниран карактер сега стана главната точка на спорот меѓу европските престолнини.
Според дипломатски извори на кои се повикуваат европските медиуми, Германија се спротивставила на употребата на зборот „членство“ за однос што не е предвиден во договорите на ЕУ. Приговори кон нацрт-текстот поднеле и Франција, Италија и Грција, иако причините не биле идентични кај сите четири земји. Берлин особено инсистирал прво да се утврди што практично ќе значи новото партнерство, наместо политички да се воведува категорија со неизвесни правни последици.
Канада не изгуби статус – затоа што таков статус сè уште немаше
Оваа разлика е важна. Канада не била формално примена како придружна членка, ниту постои завршен договор од кој ЕУ сега се повлекува. Фон дер Лајен предложи нов концепт, Европската комисија почна да го развива, а земјите членки сега не постигнаа согласност тој назив да влезе во политичката декларација од Монтреал. Reuters објави дека новиот нацрт ја задржува намерата за „сè поблиско придружување“, додека разговорите за идниот облик на односите ќе продолжат до следниот самит ЕУ-Канада.
Затоа формулациите дека Канада „останува без членство“ можат да создадат погрешен впечаток. Поточно е да се каже дека ЕУ засега се откажува од политичкиот назив „придружна членка“, додека суштинскиот проект за подлабока интеграција останува на маса.
„Алијансата за иднината“ останува
И без спорниот термин, обемот на планираната соработка е значителен. Европската комисија наведува инвестиции во критични минерали, намалување на бариерите во дигиталната трговија, поврзување на одбранбените индустриски бази, соработка околу Украина, енергетиката, вештачката интелигенција, квантните технологии и економската безбедност. ЕУ и Канада веќе имаат силна основа преку трговскиот договор CETA.
Во тој контекст спорот околу зборот „членство“ не ја поништува политичката насока. Тој покажува дека земјите членки се многу повнимателни кога новото партнерство почнува да допира до институционалниот јазик на самата Унија.
Прашањето е особено чувствително затоа што ЕУ истовремено води формални пристапни процеси со земји кои сакаат полноправно членство. Panoptikum претходно анализираше што би значела Европа организирана во повеќе кругови на интеграција, како и новите идеи за интеграција на кандидатите уште пред полноправното членство. Оттука, дилемата не е само канадска: ЕУ допрва мора да објасни каде завршува тесното партнерство, а каде почнува членството.
Самитот во Монтреал ќе ја покаже суштината зад називот
Самитот на 29. и 30. октомври треба да донесе поширока рамка за „Алијансата за иднината“ и конкретни иницијативи во трговијата, дигиталната сфера, критичните суровини, одбраната, истражувањето и иновациите. Според официјалната најава на Советот на ЕУ, целта останува „пошироко и подлабоко политичко партнерство“ меѓу двете страни.
Затоа вистинската приказна не е дека Канада е оддалечена од Европа. Напротив, приближувањето продолжува, само без терминот што во Брисел отвори повеќе институционални прашања отколку што можеше брзо да одговори. Следниот чекор ќе покаже дали „придружното членство“ исчезнува како концепт или само како назив, додека неговата содржина постепено се гради под друго име.
