Народната банка на Србија ѝ ја одзеде дозволата за работа на АЛТА банка а.д. Белград, откако супервизорот утврдил значително влошување на финансиската состојба и ризик од натамошно влошување на ликвидноста. Одлуката веднаш го отвори прашањето што е најважно за македонските клиенти: што значи ова за АЛТА банка АД Битола, чиј сопственик е српската банка?
Одговорот што засега може да се даде врз основа на официјално соопштените информации е прецизен: одземањето на дозволата во Србија не значи автоматско одземање на дозволата на банката во Македонија. АЛТА банка АД Битола е посебно правно лице, основано и регистрирано во Македонија и под непосредна супервизија на македонската Народна банка.
Тоа сепак не значи дека случувањата во Србија се без значење. Народната банка соопшти дека ги следи сите околности што можат да влијаат врз работењето на домашната банка, вклучително и ризиците што произлегуваат од нејзината сопственичка поврзаност.
Што се случи со АЛТА банка во Србија
Народната банка на Србија соопшти дека на одземањето на дозволата му претходеле контролни активности насочени кон зголемување на ликвидноста на банката. Според српската централна банка, финансиската состојба во претходниот период значително се влошила и постоела можност од натамошно влошување на финансиската состојба или ликвидноста, со ризик за интересите на депонентите.
Со судско решение Агенцијата за осигурување на депозити треба да биде именувана за стечаен управник, а според соопштението на српскиот регулатор во рок од седум работни дена треба да биде овозможена исплата на осигурените износи и располагањето со средствата на депонентите согласно тамошното законодавство.
Тоа е регулаторна одлука што директно се однесува на банката регистрирана во Србија. Правната и супервизорската положба на битолската банка е одделна.
Народната банка: АЛТА банка Битола се оценува според домашните правила
Македонската Народна банка посочи дека одлуката на српскиот регулатор сама по себе не значи автоматско одземање на дозволата за работа на АЛТА банка АД Битола.
Клучната разлика е во тоа што домашната банка е самостојно правно лице и нејзиното работење се оценува според македонската законска и регулаторна рамка. Народната банка наведува и дека, како надлежен супервизор, ја следи состојбата и соработува со домашните и странските институции, при почитување на правилата за доверливост на супервизорските информации.
Централната банка истовремено апелира јавноста да се потпира на официјални и проверени информации, а не на непотврдени тврдења. Тоа е особено важно во банкарството, каде што довербата на клиентите и фактичката финансиска состојба можат многу брзо да станат две различни теми.
АЛТА банка Битола тврди дека е ликвидна и работи непречено
Од АЛТА банка АД Битола, според информациите објавени во текот на денот, соопштија дека банката е ликвидна и продолжува со стабилно и непречено работење. Банката исто така ја потенцира својата правна самостојност и фактот дека работи под домашната банкарска регулатива.
Во јавноста веќе се појави видлива загриженост. Редици граѓани се создаваат пред експозитурата на банката во Битола, а слични се забележани и пред експозитури на банката во Србија. Самото присуство на граѓани пред банка не е финансиски показател и не докажува неликвидност, но покажува дека веста од Србија брзо се претворила во прашање на доверба и кај дел од клиентите во Македонија.
Токму затоа разликата меѓу информација и претпоставка во ваква ситуација е суштинска. Ликвидноста, капиталот и исполнувањето на регулаторните барања ги оценува супервизорот врз основа на податоци што не можат да се заменат со фотографии од редици или со реакции на социјалните мрежи.
Најновиот финансиски извештај покажува загуба
Во целата слика влегува уште еден важен факт. Само еден ден пред случувањата во Србија, АЛТА банка АД Битола ги објави резултатите за првите 9 месеци од 2026. година. Информациите и финансиските објави на банката се достапни и преку Македонската берза. За периодот јануари-септември банката прикажала нето-загуба од 48,64 милиони денари, наспроти добивка од 49,15 милиони денари во истиот период од 2025. година. Нето-приходите од камати изнесувале 252 милиони денари и биле за околу 8 проценти пониски на годишно ниво, додека нето-приходите од провизии и надоместоци биле намалени за околу 29 проценти.
Самата загуба сепак не е доказ дека банката е неликвидна. Профитабилноста и ликвидноста се различни категории. Банка може во определен пресметковен период да има загуба и истовремено да ги исполнува обврските и регулаторните барања. Од АЛТА банка Битола резултатот го објаснуваат со конзервативен пристап кон кредитниот ризик, управување со нефункционалните пласмани и повисоки вложувања во човечки ресурси и деловна инфраструктура.
Токму затоа овој резултат треба да се следи како дел од пошироката финансиска слика, а не да се изедначува со причините поради кои српскиот регулатор интервенирал кај матичната банка.
Македонскиот банкарски систем е поширок од случајот со една банка
Народната банка во својата реакција порача дека банкарскиот систем во Македонија е стабилен и отпорен и дека сите банки се под непосреден супервизорски надзор. Тоа е важно разграничување: случувањето со една сопственички поврзана банка не треба автоматски да се пренесува како оценка за целиот систем.
Како што покажавме и во анализата за профитите, депозитите и кредитите на македонските банки, домашниот систем располага со силна депозитна база, висока капитализација и ниско ниво на нефункционални кредити. Во текстот за заштитата на депозитите и механизмите за банкарска стабилност токму ова прашање го поставивме пошироко: стабилноста најдобро се мери кога системот треба да реагира на конкретен ризик.
Во наредниот период затоа најважни нема да бидат гласините, туку одлуките и информациите од македонската Народна банка, официјалните објави на АЛТА банка АД Битола и нејзините финансиски извештаи. Случувањата во Србија се сериозни и релевантни поради сопственичката поврзаност, но статусот на банката во Битола ќе се утврдува според македонските закони, не автоматски според исходот на постапката во Белград.
