Македонскиот банкарски систем влегува во период во кој неколку показатели истовремено се движат во негова корист: профитите се на историски високи нивоа, депозитите на граѓаните растат, кредитирањето забрзува, а уделот на нефункционалните кредити останува исклучително низок. Зад таа слика сепак се појавува економското прашање што е поважно од секоја поединечна банкарска бројка: колку финансиската сила на банките се пренесува врз домаќинствата, компаниите и реалната економија?
Податоците даваат добра можност банкарскиот сектор да се погледне како целина, а не само преку една стапка или еден квартален резултат. Тие се надоврзуваат и на претходните податоци за растот на банкарската актива и забрзувањето на кредитирањето, кои покажуваат дека финансискиот систем станува поголем и располага со сè поголем капитал за пласирање во економијата.
Над 1,1 милијарда евра добивка за пет години
Највпечатлив е растот на профитабилноста. Според податоци од Народната банка и Македонската банкарска асоцијација, банкарскиот сектор во периодот од 2021. до 2025. година остварил позитивен финансиски резултат од 69,23 милијарди денари – околу 1,12 милијарди евра.
Само во 2025. година добивката достигнала 18,72 милијарди денари, или приближно 304 милиони евра. За споредба, во 2021. година таа изнесувала 9,15 милијарди денари. Номинално, годишниот профит на секторот за 5 години практично се удвоил. Дел од растот мора да се чита и низ инфлацијата во овој период, но трендот останува јасен: банките зад себе имаат исклучително профитабилен циклус.
Важен дел од тој резултат доаѓа од каматните приходи, паралелно со растечкото кредитирање, додека провизиите и надоместоците претставуваат уште еден значаен извор на приходи. Токму тука перспективите на банката и на клиентот природно се раздвојуваат. Она што за банката е приход од услуга, каматна маржа или провизија, за граѓанинот и претпријатието е цена за користење на финансискиот систем.
Граѓаните имаат речиси 455 милијарди денари во банките
Од другата страна на билансот стојат штедачите. На крајот од јуни 2026 година депозитите на домаќинствата достигнале 454,99 милијарди денари. Само во второто тримесечје се зголемиле за 6,33 милијарди денари, покажуваат податоците објавени од Bankarstvo.mk. На годишно ниво, растот на депозитите на домаќинствата изнесува 43,26 милијарди денари.
Тоа е важна информација и за стабилноста и за однесувањето на населението. Депозитите се главен извор од кој банките ја финансираат кредитната активност, а нивниот раст покажува дека банкарскиот систем и натаму има силна домашна депозитна база. Во исто време, самото зголемување на штедењето не кажува дали домаќинствата имаат поголема финансиска сигурност, дали одложуваат потрошувачка или средствата се концентрирани кај дел од населението. За таков заклучок се потребни подетални податоци од агрегатната депозитна статистика.
Интересен е и односот меѓу денарското и девизното штедење. На крајот од јуни просечната каматна стапка на денарските депозити изнесувала 2,61%, а кај девизните 1,68%. Разликата од 0,93 процентни поени создава јасен финансиски поттик за штедење во домашната валута, иако индивидуалната одлука на штедачот зависи и од рокот, условите и неговата проценка на валутниот ризик.
Компаниите повлекле дел од парите – но само кварталната слика не е доволна
Кај компаниите движењето е различно. Депозитите на нефинансиските претпријатија се намалиле од 199,81 милијарди денари на крајот од март на 190,39 милијарди денари на крајот од јуни 2026. година. Тоа е квартално намалување од 9,42 милијарди денари, односно околу 153 милиони евра.
Бројката лесно би можела да се прочита како сигнал дека фирмите остануваат без ликвидност, но таков заклучок би бил пребрз. Во споредба со јуни 2025. година, корпоративните депозити всушност биле повисоки за околу 14,06 милијарди денари. Кварталното намалување може да произлегува од инвестиции, даночни и сезонски плаќања, исплата на обврски, набавки или други деловни текови. Потребни се подетални податоци за да се утврди каде завршиле тие средства.
Вкупната депозитна база во истиот период сепак пораснала – од 668,89 на 677,06 милијарди денари. Тоа е уште една причина движењата кај една категорија клиенти да не се читаат изолирано од целата структура на системот.
Кредитите растат, а проблематичните пласмани се под два проценти
Можеби најсилниот показател за моменталната состојба е квалитетот на кредитното портфолио. На крајот од јуни 2026. година само 1,97% од кредитите биле нефункционални, наспроти 2,45% една година претходно. Истовремено, вкупните кредити пораснале од 524,19 милијарди на 592,19 милијарди денари – зголемување од околу 13%.
Комбинацијата е значајна: банките кредитираат повеќе, а процентуалниот удел на проблематичните кредити се намалува. Тоа е поволен сигнал за финансиската стабилност, иако стапката од 1,97% треба да се чита внимателно. Кога вкупното кредитно портфолио силно расте, процентот на нефункционални кредити може да се намали и без исто толку силно намалување на нивниот апсолутен износ. Затоа квалитетот на кредитирањето ќе се гледа појасно во подолг временски период.
Капиталната основа, исто така, останува силна. Капиталот и резервите на банките достигнале 130,75 милијарди денари во јуни 2026 година, околу 13,7% повеќе отколку една година претходно, додека стапката на адекватност на капиталот изнесувала 19,52%.
Податоците за депозитите, кредитите и каматните стапки може директно да се следат и преку статистичкиот портал на Народната банка, каде што се достапни временските серии за банкарскиот сектор.
Стабилен банкарски систем – но следното прашање е што создава со таа стабилност
Кога сите показатели ќе се постават еден до друг, сликата е прилично јасна. Банките се профитабилни и добро капитализирани, граѓаните држат сè повеќе средства на депозит, кредитирањето расте, а проблематичните кредити засега се на ниско ниво. Тоа е добра основа за стабилен финансиски систем.
Но банкарската стабилност е средство, а не крајна економска цел. Следното прашање е каде оди кредитниот раст. Ако поголемиот финансиски потенцијал се претвора во продуктивни инвестиции, модернизација на компании, извоз, нови деловни капацитети и одржливо финансирање на домаќинствата, силните биланси на банките добиваат пошироко економско значење. Ако растот остане претежно во финансискиот круг, а цената на парите и услугите не се подобрува за клиентите, рекордните профити ќе продолжат да отвораат легитимно прашање за тоа кој ја чувствува користа од една од најсилните индустрии во земјата.
