Македонскиот краток филм „Неми филмови“ на Крсте Господиновски го освои Гран при за најдобар краток филм на 21. издание на Астерфест во Струмица. Наградите беа соопштени вечерта на 6 август во Амфитеатарот, а одлуката ја донесе меѓународното стручно жири во состав Теа Китаришвили, Бернард Дичек и Ана Витанова-Рингачева. Составот на годинашното жири е објавен и на официјалната страница на Астерфест.
За македонскиот филм ова е вечер со повеќе од една причина за внимание. Покрај Гран при за „Неми филмови“, наградата за најдобро сценарио „Ѓорги Абаџиев“ ја доби „Остров“ на Бранко Костески и „Контраст филм“. Во меѓународна конкуренција во која кратката форма се движи меѓу анимација, фикција и документарен израз, две македонски остварувања влегоа меѓу највидливите лауреати.
„Неми филмови“ – авторска анимација што продолжува да патува
Гран при за „Неми филмови“ не доаѓа во празен фестивалски простор. Краткиот анимиран филм на Крсте Господиновски е продукција на „Фокус Покус Филмс“, во копродукција со „Флип Бук Продакшнс“ и романската „Опал Продакшн“. Филмот е изработен во куклена стоп-анимација, а особено необичен продукциски потег е тоа што целото дело е реализирано во еден континуиран кадар. Претходно беше селектиран и за престижниот фестивал за анимиран филм во Анеси – важна меѓународна адреса за авторската анимација. Повеќе за продукцијата може да се прочита на официјалната страница на „Фокус Покус Филмс“.
Приказната е сместена на крајот од ерата на немиот филм, во мало кино во кое поранешна филмска ѕвезда упорно се држи за светот што исчезнува. Неговиот син расте внатре во таа внимателно зачувана илузија, додека промените надвор од киното неизбежно не почнат да навлегуваат и во нивниот однос. Токму таму филмот ја наоѓа својата поширока тема – што се случува кога времето продолжува напред, а човекот се обидува да го задржи она што веќе се менува.
Паноптикум уште пред фестивалот пишуваше за значењето на Астерфест како простор за независниот и авторскиот филм, особено за кратката форма која ретко ја има видливоста на долгометражната продукција. Гран при за македонски филм сега му дава конкретна тежина на тој контекст: краткиот филм не е предворје на „поголемото“ кино, туку самостојна форма што бара прецизност, дисциплина и сопствен јазик.
Од „Крајолици на човештината“ до „Оџачарот“ – наградите отворија широка филмска карта
„Златната потковица“ ја освои „Крајолици на човештината“ на Јана Хунтерова, филм што има и непосредна македонска врска: делото е снимено по нејзината уметничка резиденција во Слоештица и ја следи Љубица и малкутемина жители на селото, нивниот однос со просторот, изолацијата и чувството на слобода. Филмот претходно беше прикажан и на „МакеДокс“, каде што беше претставен како продукција поврзана со „Арт-поинт Гумно“.
„Сребрената потковица“ му припадна на данскиот „Душа птица“ на Тобијас Кампман, а „Бронзената потковица“ на „Земјата на мажите“ на грузиската режисерка Маријам Бакачо Хачвани. Наградата за најдобар режисер „Ацо Алексов“ ја доби Елвира Барбоза за „Франсин, Исток-Запад“, додека Бранко Костески ја освои наградата за најдобро сценарио „Ѓорги Абаџиев“ со македонскиот филм „Остров“.
Жирито додели и две специјални признанија – на јужнокорејскиот „Разденување“ на Хе-о Пак и на бугарскиот „Оџачарот“ на Настимир Цачев. Таквиот распон добро ја покажува фестивалската логика на Астерфест: Струмица во неколку вечери станува точка во која се допираат филмски гласови од Македонија, Чешка, Данска, Грузија, Франција, Кореја, Бугарија и други кинематографии. Официјалната фестивалска страница потврдува дека 21. издание се одржува од 4 до 8 август под мотото „Со отворени очи“, со фокус врз краткиот, документарниот и авторскиот филм.
Публиката му ја даде наградата на актуелен оскаровец
Изборот на публиката има дополнителна тежина годинава. Наградата ја доби „Девојчето што ронеше бисери“ на Крис Левис и Мациек Шчербовски – канадската стоп-анимација која во март 2026 година го освои „Оскарот“ за најдобар анимиран краток филм. Националниот филмски одбор на Канада го опишува филмот како мрачна парабола за љубовта, алчноста и цената на невиноста, изработена со рачно создадени кукли и стоп-анимација.
Фактот што струмичката публика го избрала токму филмот кој неколку месеци претходно ја освоил најпознатата светска филмска награда е интересен сам по себе. Фестивалската публика и големите наградни институции не мора секогаш да гледаат во иста насока, а кога тоа ќе се случи, изборот кажува нешто и за филмот и за гледачите што го препознале.
Наградата „Зора Георгиева“ за најдобра женска улога ја доби британската актерка Софи Томпсон за улогата во „Нешто бесмислено“. Така годинашниот награден круг не остана само на режијата и сценариото, туку го опфати и актерското присуство – онаа точка во која филмската идеја конечно добива човечко лице.
Струмица не е само место на одржување
Астерфест трае до 8 август, но доделувањето на наградите веќе ја исцрта главната линија на годинашното издание. Македонски филм е носител на Гран при, друг македонски автор ја добива сценаристичката награда, а публиката избира дело што штотуку ја освои Академијата во Холивуд. Тоа е необично добра пресечна точка меѓу домашната продукција, меѓународната селекција и гледачите.
За Струмица, пак, ова има значење и надвор од фестивалските денови. Паноптикум веќе го забележа поширокиот филмски лак што се создава во југоистокот преку фестивалот „Преку езерото“ меѓу Дојран, Струмица и Гевгелија. Кога еден град има фестивал што трае повеќе од две децении, тогаш тој веќе не е само локација со амфитеатар – станува дел од инфраструктурата на една филмска култура.
Во земја во која краткиот филм често мора сам да се избори за секоја проекција, Гран при за „Неми филмови“ е добра вест и поради нешто пошироко од самата награда: покажува дека авторската анимација создадена во Македонија може да патува, да биде селектирана, да биде споредувана со силна меѓународна конкуренција и – да победи.
фото: Димитар Рингачев
