Македонскиот банкарски сектор влегува во нова фаза на силно проширување. Вкупната актива на банките на крајот од првото полугодие од 2026. година достигнала 15,5 милијарди евра, што е околу 1,5 милијарди евра повеќе отколку една година претходно. Истовремено, кредитите растат значително побрзо од депозитите – сигнал дека банките сè поинтензивно го претвораат расположливиот финансиски потенцијал во задолжување на фирмите и домаќинствата.
Бројките на прв поглед изгледаат едноставно: банките стануваат поголеми, депозитите се зголемуваат, кредитирањето забрзува, а низ финансискиот систем циркулираат сè повеќе пари.
Но зад тие бројки се крие поважно прашање: што произведува тој раст?
Дали поголемото кредитирање се претвора во нови инвестиции, продуктивност, производство, извоз и работни места, или значителен дел од новите кредити завршува во потрошувачка, недвижности и тековно финансирање? Токму од одговорот на тоа прашање ќе зависи дали растот на банкарските биланси ќе стане и раст на реалната економија.
Банкарска актива од 15,5 милијарди евра
На 30. јуни 2026. година вкупната актива на македонскиот банкарски сектор достигнала околу 15,5 милијарди евра. Тоа е приближно 300 милиони евра повеќе од крајот на 2025 година, кога активата изнесувала околу 15,2 милијарди евра, и околу 1,5 милијарди евра повеќе во споредба со јуни 2025. година, кога била околу 14 милијарди евра.
Поимот „актива“ не треба да се разбере како 15,5 милијарди евра готовина што банките ја имаат во своите трезори.
Во банкарската актива влегуваат кредитите одобрени на компании и граѓани, средствата кај Народната банка и други банки, хартии од вредност, готовина, други финансиски побарувања и материјални средства. Затоа растот на активата всушност покажува дека банкарскиот систем станува поголем финансиски посредник во македонската економија.
И токму кредитите се еден од главните двигатели на тоа проширување.
Кредитите растат побрзо од депозитите
Најновите податоци за август дополнително ја засилуваат сликата.
Вкупните кредити достигнале повеќе од 9,7 милијарди евра, со годишен раст од 13,6 проценти, додека депозитите изнесуваат околу 11,1 милијарда евра и се зголемени за 9 проценти на годишно ниво. На месечно ниво кредитирањето во август пораснало за 0,7 проценти, а депозитите за 1,6 проценти. Разликата во годишните стапки е значајна.
Кредитите моментално растат за околу 4,6 процентни поени побрзо од депозитите. Тоа не значи автоматски дека постои проблем со банкарската ликвидност. Депозитната база и натаму е поголема од кредитното портфолио, а банките располагаат и со други средства и извори на финансирање.
Трендот е важен. Колку подолго кредитирањето расте побрзо од депозитите, толку поголемо внимание ќе бара односот меѓу прибраните средства, кредитната експанзија, ликвидноста и квалитетот на кредитното портфолио.
Депозитите и натаму се моторот што го храни системот
Македонскиот банкарски модел во голема мера се потпира врз домашните депозити. На крајот од јуни депозитите во банкарскиот сектор биле речиси 11 милијарди евра, при што најголем дел од нив доаѓа од населението.
Домаќинствата имале околу 7,4 милијарди евра депозити, додека компаниите околу 3,1 милијарда евра. Остатокот се однесува на други финансиски и институционални сектори. Тоа значи дека граѓаните, преку своите заштеди, практично обезбедуваат огромен дел од финансиската основа врз која банките го градат кредитирањето. Парите што едно домаќинство ги остава на депозит не остануваат пасивно во банкарски трезор. Банката дел од тие средства, во рамките на регулаторните и ликвидносните ограничувања, ги претвора во кредити за станови, автомобили, потрошувачка, инвестиции, деловни проекти и обртни средства.
Во тоа се состои една од основните функции на банките: да ја претвораат заштедата во финансирање.
Граѓаните штедат повеќе – но и се задолжуваат повеќе
Податоците за август покажуваат интересна паралелна појава. Депозитите на населението биле 10,2 проценти повисоки отколку една година претходно, иако на месечно ниво во август се намалиле за 0,4 проценти. Орочените депозити на домаќинствата се зголемиле за 5,8 проценти на годишно ниво.
Оттука може да се заклучи дека банкарското штедење и натаму има силна позиција во финансиското однесување на македонските домаќинства. Но истите домаќинства истовремено позајмуваат сè повеќе.
Кредитите на населението во август бележат 12,3 проценти годишен раст. Потрошувачките кредити се зголемени за 12,2 проценти, а станбените дури за 16,2 проценти. Растот на станбеното кредитирање е еден од највпечатливите показатели.
Станбените кредити – раст од над 16 проценти
Станбените кредити се една од најбрзорастечките категории во кредитното портфолио. Само во јуни 2026 година нивниот износ достигнал околу 117,9 милијарди денари, што било 16,6 проценти повеќе отколку една година претходно. Во август годишната стапка останала многу висока – 16,2 проценти.
Тоа може да се толкува од повеќе аспекти. Од една страна, станбениот кредит обично претставува долгорочна инвестиција на домаќинството во недвижност, а развиениот хипотекарен пазар е нормален дел од современа економија. Но од друга растот на вредноста на станбените кредити не значи нужно дека пропорционално се купуваат повеќе станови.
Ако недвижностите поскапуваат, за купување на ист стан е потребен поголем износ на кредит. Затоа динамиката на станбеното кредитирање треба да се набљудува заедно со цените на недвижностите, приходите на населението, каматните стапки и способноста на домаќинствата долгорочно да ги сервисираат своите обврски.
Потрошувачките кредити остануваат силни
И потрошувачките кредити растат со двоцифрена стапка – 12,2 проценти годишно. Тие имаат различна економска функција од станбените или инвестициските кредити.
Потрошувачкиот кредит може да помогне домаќинството да финансира поголем трошок, образование, опремување, автомобил или друга потреба. Но тој во голем дел претставува и префрлање на идната потрошувачка во сегашноста. Со други зборови: граѓанинот денес троши приход што ќе го заработува во наредните месеци или години.
Во умерени размери тоа е нормален дел од финансискиот систем. Но ако задолжувањето подолг период расте многу побрзо од реалниот расположлив доход на населението, се зголемува значењето на прашањето колкав дел од семејниот буџет во иднина ќе биде резервиран за отплата на кредити.
Фирмите уште посилно го притискаат кредитниот педал
Уште поголема динамика е забележана кај корпоративниот сектор. Кредитите на компаниите во август се зголемиле за 15,1 процент на годишно ниво, а за 0,6 проценти во однос на јули. Растот произлегува од кредитирањето во домашна валута. Веќе на крајот од јуни корпоративните кредити изнесувале околу 293,8 милијарди денари, додека кредитите на домаќинствата биле околу 294,4 милијарди денари. Практично, двата сегмента биле речиси изедначени – по околу 4,8 милијарди евра.
Корпоративниот кредитен раст е особено важен за економијата затоа што кредитите за фирмите, доколку се насочени кон производствени инвестиции, можат да создадат нова вредност.
Со кредит може да се купи машина. Со машина може да се зголеми производство. Со поголемо производство може да се зголеми извозот. Со проширување на компанијата можат да се создадат нови работни места. Кредит може да се земе и за покривање тековна ликвидност, стари обврски или краткорочни финансиски проблеми. Затоа самиот податок дека корпоративното кредитирање расте за 15,1 процент не е доволен за конечен економски заклучок. Клучно е каде завршуваат тие пари.
Повеќе кредити не значи автоматски повеќе инвестиции
Една од најчестите грешки при толкувањето на банкарските статистики е секој раст на кредитирањето да се претстави како доказ за забрзан економски развој. Врската не е толку едноставна. Ако кредитите се користат за нова технологија, индустриска опрема, енергетска ефикасност, земјоделска механизација, проширување на извозното производство или дигитализација, нивниот ефект може да биде долгорочен и продуктивен. Ако, пак, најголемиот дел завршува во финансирање тековна потрошувачка, увоз или рефинансирање постојни обврски, ефектот врз потенцијалниот економски раст може да биде многу послаб.
Токму затоа големината на банкарскиот сектор треба да се анализира заедно со инвестициите, продуктивноста, индустриското производство, извозот и БДП.
Паричната маса продолжува да расте
Во август растела и пошироката количина пари во економијата. Монетарниот агрегат М3 се зголемил за 1,3 проценти во однос на јули и за 8,2 проценти на годишно ниво. Тоа е уште еден показател дека финансискиот систем функционира со поголем номинален обем на средства отколку една година претходно.
Повторно важи истото правило: повеќе пари во финансискиот систем не значат автоматски пропорционално поголемо реално богатство. Важно е како растат производството, продуктивноста, реалните плати и инвестициите.
Депозитите на фирмите растат многу побавно од нивните кредити
Особено интересен е односот кај компаниите. Корпоративните депозити во август се зголемиле за 6,1 проценти на годишно ниво, додека кредитите на претпријатијата растеле за 15,1 процент. Тоа е голем јаз во динамиката.
Може да постојат повеќе објаснувања. Компаниите можеби инвестираат и затоа имаат поголема потреба од надворешно финансирање. Можно е дел од фирмите да користат кредити за обртни средства. Можно е растот на трошоците да бара поголеми номинални кредитни линии. Можно е и банките во моментов да имаат поголем апетит за корпоративно кредитирање. Секоја од овие причини има различно економско значење.
Банкарскиот раст е добра вест само ако кредитите останат квалитетни
Во период на брза кредитна експанзија уште еден показател станува особено важен: квалитетот на кредитите. Кога кредитното портфолио расте брзо, банките мора да одржуваат доволно строги критериуми при процената на кредитоспособноста. Краткорочно, секој нов кредит ја зголемува кредитната активност. Долгорочно за здрав банкарски систем е многу поважно кредитот навреме да се отплаќа.
Затоа во следните квартали, освен стапките на раст, ќе треба внимателно да се следат нефункционалните кредити, капиталната адекватност, ликвидноста и способноста на должниците да ги сервисираат обврските.
Камата од 4,68 проценти на постојните кредити
Каматната цена исто така останува важен дел од равенката. Во јули 2026. година просечната каматна стапка на вкупните кредити изнесувала 4,68 проценти, додека кај депозитите просечната каматна стапка била 2,18 проценти. Просечната камата на новоодобрените кредити изнесувала 4,44 проценти.
Каматата директно влијае врз тоа колку кредит можат да поднесат граѓаните и компаниите. Разлика од само еден процентен поен кај голем станбен или деловен кредит, распоредена во период од десет, дваесет или триесет години, може да значи значителна разлика во вкупниот износ што ќе биде вратен. Затоа силната кредитна активност треба да се набљудува и во контекст на идното движење на каматите.
Големи банки – но што добива економијата? Финансиски силен и стабилен банкарски систем е предуслов за функционална економија.
Без банки што можат да собираат депозити, да обезбедуваат кредити, да извршуваат плаќања и да финансираат инвестиции, современата економија практично не може да функционира. Затоа растот на банкарскиот сектор сам по себе не е негативна појава. Напротив, тој може да биде показател за зголемена финансиска активност, поголеми заштеди и поголема побарувачка за капитал.
Постои голема разлика меѓу голем банкарски систем и економија што ефикасно го користи банкарскиот капитал. Ако дополнителните кредити создаваат фабрики, нови производи, технологија, енергетска независност, извоз и добро платени работни места, банкарскиот раст станува развоен инструмент. Ако растот главно се концентрира во потрошувачка и постојано поскапи недвижности, билансите можат да растат многу побрзо од реалниот производствен потенцијал на земјата.
Кредитите побрзи од депозитите – сигнал што треба да се следи
Августовските податоци не покажуваат банкарска криза. Напротив, депозитите продолжуваат да растат, кредитирањето е силно, а банкарската актива е на историски високо ниво.
Бројките создаваат тренд кој заслужува внимание. Депозитите растат со 9 проценти. Кредитите со 13,6 проценти. Корпоративните депозити со 6,1 процент. Корпоративните кредити со 15,1 процент. Станбените кредити со 16,2 проценти. Токму оваа различна динамика ќе биде една од поважните финансиски теми во наредните месеци.
Вистинскиот тест е надвор од банките
Банкарскиот сектор може да достигне 16, 17 или повеќе милијарди евра актива. Кредитите можат да продолжат да растат со двоцифрени стапки. Депозитите можат да поставуваат нови рекорди, а вистинскиот економски тест нема да се случува во банкарските биланси. Ќе се случува во фабриките, малите фирми, продавниците, домовите и семејните буџети. Ќе се мери со тоа дали компаниите инвестираат и стануваат поконкурентни, дали расте продуктивноста, дали се создаваат нови работни места и дали домаќинствата можат без тешкотии да ги сервисираат своите долгови.
Банките располагаат со повеќе средства од кога било. Кредитната машина работи со забрзано темпо. Следното и далеку поважно прашање е: колку од тие милијарди ќе создадат нова економска вредност – а колку само нов долг?
