Постојат професии што јавноста ги забележува само кога веќе е доцна. Пожарникарите се меѓу нив. Ги гледаме кога чадот ја јаде улицата, кога сирената го сече градот, кога некој треба да влезе таму од каде што сите други излегуваат. Но Денот на пожарникарите, 20 Мај, не е само пригоден датум за честитка. Тој е потсетник дека безбедноста не почнува со херојскиот миг, туку со системот што треба да стои зад него.

Денеска во Македонија се одбележува Денот на пожарникарството. Датумот се врзува со 20. мај 1836. година, кога во Битола бил формиран првиот противпожарен одред-како тогашен значаен градски центар во кој организираната противпожарна заштита станала нужна потреба.

Од Битола до денешните противпожарни единици

Историјата на пожарникарството во Македонија не е само историја на опрема, возила и униформи. Таа е историја на градови што растеле, на чаршии што морале да се штитат, на домови што зависеле од брза реакција, на луѓе што прифаќале ризик како дел од секојдневната служба. Од првиот одред во Битола до современите територијални противпожарни единици, основната задача останала иста: да се стигне навреме таму каде што времето се брои во секунди.

Но денешниот пожарникар не гаси само пожар. Тој интервенира при сообраќајни несреќи, поплави, експлозии, урнати објекти, технички интервенции, спасување лица и заштита на имот. Тоа е професија во која физичката сила е само еден дел од приказната. Потребни се смиреност, дисциплина, обука, опрема, колективна доверба и способност да се донесе одлука во хаос.

Токму затоа Денот на пожарникарите не смее да се сведе на свечена фотографија. Тој треба да биде и ден на благодарност, но и ден на проверка: дали тие што нè штитат имаат услови да ја вршат својата работа без да бидат оставени сами со ризикот?

Скопје, Прилеп и јавната благодарност

Територијалната противпожарна бригада на Град Скопје и годинава го одбележува 20 Мај со традиционална посета на градоначалникот на противпожарната единица во Автокоманда. Во медиумските објави се нагласува дека противпожарните единици во земјава и понатаму се соочуваат со сериозни предизвици, пред сè недостиг на кадар и застарена опрема, иако во последните години се прават напори за подобрување на состојбите.

Во Прилеп, пак, Денот на пожарникарите се одбележува со презентација на противпожарна опрема и показна вежба на плоштадот „Методија Андонов – Ченто“, во организација на Општина Прилеп и ТППЕ Прилеп. Граѓаните имаат можност одблиску да се запознаат со возилата, опремата и подготвеноста на прилепските пожарникари. Тоа е важен гест, бидејќи довербата во службите не се гради само кога има опасност, туку и кога граѓаните гледаат како функционира системот што треба да ги заштити.

Денов е повод за благодарност кон храброста, пожртвуваноста и несебичната служба на пожарникарите. Но најдобрата благодарност кон оваа професија не е само убав збор. Најдобрата благодарност е добро одржана опрема, доволен број луѓе, обука, заштитна облека, функционална комуникација и институционална почит што трае и кога нема камери.

Хероизмот не смее да биде замена за систем

Во јавноста пожарникарите често се претставуваат како херои. И тоа е разбирливо. Малку професии толку директно се поврзани со опасноста. Но има една важна граница: хероизмот не смее да стане изговор за системски пропусти. Ако пожарникарот влегува во ризик со стара опрема, со недоволен број колеги, со возило што едвај се одржува, тогаш општеството не слави храброст, туку ја троши.

Пожарникарската професија бара почит и надвор од свечените денови. Бара планирање, буџет, локална одговорност и државна стратегија. Бара реална проценка на ризиците – од урбани пожари до летни шумски пожари, од индустриски објекти до стари згради, од сообраќајни коридори до климатски екстреми. Во време кога топлотните бранови, сушите и невремињата стануваат сè почести, противпожарната служба не е периферна јавна служба. Таа е дел од основната безбедносна инфраструктура на државата.

Една општина може да има нови фасади, нови плоштади и свечени ленти, но вистинската зрелост се гледа кога ќе се запрашаме: колку брзо пристигнува пожарникарското возило, дали има доволно луѓе во смена, дали хидрантите работат, дали опремата е исправна, дали обуките се редовни, дали семејствата на пожарникарите знаат дека зад нив стои институција, а не само нивната лична храброст.

Ден за благодарност, но и за одговорност

20 Мај треба да остане ден на честитки, но не само тоа. Тоа е ден кога градовите треба да се сетат дека пожарникарите не се луѓе што се појавуваат „од никаде“ кога има несреќа. Тие се дел од секојдневната јавна сигурност. Нивната работа е присутна и кога не ја гледаме: во дежурствата, проверките, тренинзите, подготвеноста, чекањето на повикот што никој не сака да се случи.

Во оваа професија има нешто тивко и длабоко човечко. Пожарникарот не прашува чиј е домот, која е политичката припадност, колку вреди имотот, кој живее зад вратата. Кога има опасност, првата задача е спасување. Тоа е цивилизациска лекција што често ја забораваме: во пожарот човекот повторно станува само човек, а службата што доаѓа да го спаси мора да биде подготвена, опремена и почитувана.

Затоа честитката за Денот на пожарникарите треба да биде јасна и достоинствена: благодарност за храброста, но и обврска таа храброст да не биде оставена без поддршка. Пожарникарите заслужуваат аплауз. Но уште повеќе заслужуваат систем што нема да ги памети само кога гори.