Експертите бараат прекин на паралелната примена на старите и европските стандарди – новите правила треба да донесат поголема сигурност, но не значат автоматски и поскапи станови
Македонското градежништво се наоѓа пред важна промена: стручната јавност бара Еврокодовите да станат единствени национални стандарди за проектирање и градба, со што постепено би се напуштил системот во кој паралелно се користат постари прописи и современи европски правила. Прашањето не е само техничко. Од начинот на кој се проектира една зграда, мост или друг инфраструктурен објект директно зависат нивната сигурност, отпорност, трајност и однесувањето при земјотреси, екстремни временски услови и други оптоварувања.
На Националната конференција „Еврокодови 2.0 – Од стандардизација до национална имплементација“, одржана во Стопанската комора во Скопје, стручната фела го отвори токму прашањето за преминување кон единствен систем на европски правила.
Стари и нови стандарди сè уште се користат паралелно
Во Македонија во моментов се применуваат и стандарди што потекнуваат од 1980-тите и 1990-тите години и Еврокодовите. Според деканот на Градежниот факултет во Скопје, Јосиф Јосифовски, стручната јавност веќе околу една деценија работи на целосно воведување на европските стандарди. Неговата оценка е дека следниот логичен чекор е Еврокодовите да станат единствената основа според која во иднина ќе се проектира и ќе се гради во земјата. Таквата промена би значела и надминување на сегашната состојба во која инженерите можат да се соочат со различни системи на пресметка, правила и технички барања.
Единствената регулаторна основа треба да донесе поголема предвидливост и за проектантите и за изведувачите, но и појасна контрола на квалитетот.
Безбедноста почнува уште на проектантската маса
Еврокодовите не се однесуваат само на моментот кога објектот физички се гради. Тие го опфаќаат целиот инженерски процес – од пресметките и проектирањето, преку изборот и употребата на материјалите, па сè до проценката на конструктивната сигурност и отпорноста на различни влијанија. Јосифовски посочува дека со нивната примена се зголемува безбедноста во сите фази и дека станува збор за систем во кој е вградено долгогодишното европско инженерско искуство. Очекувањето е тоа да резултира со поквалитетни и посигурни градби и со намалување на проблемите што подоцна се појавуваат кај објектите.
Оттука, воведувањето на Еврокодовите не треба да се гледа само како административно усогласување со Европа, туку како промена на целата инженерска филозофија – безбедноста да се планира уште пред да започне градбата.
Втора генерација стандарди и нови ризици
Процесот добива дополнително значење со почетокот на имплементацијата на втората генерација – „Еврокодови 2.0“. Комората на овластени архитекти и овластени инженери најави дека Националната конференција во Скопје го означува официјалниот почеток на националниот процес за имплементација на новата генерација стандарди. Предвиден е и Патоказ за периодот 2027–2030 година, кој треба да ја насочи транзицијата кон новите европски правила. Особено внимание се посветува на отпорноста на конструкциите на климатските промени и природните ризици.
Во рамките на процесот се вклучени Министерството за транспорт, Министерството за економија и труд, Институтот за стандардизација, Градежниот факултет, Комората на овластени архитекти и овластени инженери и Стопанската комора.
Ќе ги поскапат ли Еврокодовите становите?
Едно од најчестите прашања што се отвора со воведувањето повисоки градежни стандарди е дали тоа ќе предизвика нов раст на цената на становите. Одговорот на експертите е дека таквата последица не е автоматска.
Според Јосифовски, Еврокодовите се доволно флексибилни за трошоците да можат да се приспособуваат во зависност од конкретниот проект и неговите потреби. Повисоките стандарди можат во одредени случаи да влијаат врз структурата на трошоците, но од тоа не произлегува дека секој стан или секоја зграда задолжително ќе стане поскапа.
Во цената на новоградбата и онака учествуваат многу други фактори: цената на земјиштето, градежните материјали, работната сила, комуналиите, финансирањето, локацијата, побарувачката и профитната политика на инвеститорите.
Затоа директната равенка „повисоки стандарди = поскапи станови“ би била премногу поедноставена.
Поголеми барања и за инженерите
Преминот кон новите стандарди сепак нема да биде едноставен. Претседателот на Здружението за градежништво при Стопанската комора, Андреа Серафимовски, посочува дека процесот носи повеќе предизвици, вклучително и потреба инженерите целосно да ги совладаат новите правила. Тоа подразбира дополнителна едукација, обуки, приспособување на проектантските практики и подобра координација меѓу институциите и градежниот сектор.
Токму тоа е и еден од аргументите за воведување единствен систем: инженерите, инвеститорите, надзорот и институциите да работат според исти правила.
Не само европска обврска, туку прашање на јавна безбедност
За земја изложена на сеизмички ризици и сè почести екстремни климатски појави, прописите за градење не се формалност. Тие одредуваат колку една конструкција може да издржи, како ќе реагира при оптоварување и колкава сигурност ќе им обезбеди на луѓето што ја користат со децении.
Конечниот премин кон Еврокодовите би требало да биде следен не само преку прашањето колку чини еден квадратен метар, туку и преку далеку поважното прашање – каква градба добива граѓанинот за таа цена. Новите стандарди нема сами по себе да обезбедат квалитетно градежништво. Потребни се и квалитетни проекти, професионални изведувачи, стручен надзор, контрола и институции што доследно ќе ги спроведуваат правилата.
Без современи и јасни правила, ниту контролата може да биде доволно ефикасна. Во таа смисла Еврокодовите се повеќе од нов технички прирачник. Тие се обид да се воспостави единствена граница под која сигурноста на една нова градба не смее да падне.
