Постои момент кога традицијата престанува да биде безбедно засолниште за идентитетот и почнува да наликува на алиби. Кога зборуваме за судирот меѓу традицијата и етиката, тешко е да се најде поексплозивен пример од коридата – борбата со бикови што со векови е вткаена во шпанската културна самоперцепција. Заедно со сангријата и фламенгото, таа долго време функционира како препознатлив печат на Шпанија, но и како извозен културен артефакт во делови од Латинска Америка. Денес, таа се одржува во неколку земји од шпанското говорно подрачје, меѓу кои и Еквадор. И токму денес, повеќе од кога било, се поставува прашањето: дали е дојдено времето таа да замине таму каде што, можеби, отсекогаш припаѓала – во минатото?
Традиција што се брани со туризам
Заговорниците на коридата ќе ти кажат дека таа не е обично насилство, туку ритуал. Дека таа ја чува традицијата, го поттикнува туризмот и ја одржува економијата на цели региони. Но истовремено, расте бројот на организации и граѓански иницијативи за заштита на животните кои сѐ погласно укажуваат дека зад зборот „традиција“ се крие систематско мачење и јавно убивање на животни. Според актуелни анкети и истражувања до 2024 година, мнозинството Шпанци веќе не се идентификуваат со коридата и би сакале таа да исчезне од јавниот простор. Неколку автономни региони во Шпанија веќе воведоа ограничувања или целосни забрани, што дополнително го потхранува општествениот раскол околу ова прашање.
Детството како спектакл
На Reuters може да се прочита приказната за најмладиот матадор кој ја подели јавноста не поради својата вештина, туку поради својата возраст. Станува збор за Микелито, со полно име Michelito Lagravere Peniche, кој кариерата ја гради во Мексико затоа што во Шпанија законот јасно пропишува дека матадор мора да има најмалку 16 години за да настапи во арена. Тој тргнал по стапките на својот татко, пензионираниот француски матадор Michael Lagravere, уште на петгодишна возраст.
„Уште како мал, борци со бикови го посетуваа мојот дом, а јас одев со татко ми на борби. Така ги засакав борбите со бикови“, изјавува Микелито без двоумење. Тој без страв ги покажува лузните од лицето и десната нога, како трофеи, а неговата мајка, Diana Peniche, со гордост зборува за финансиската добивка што успешните детски матадори можат да им ја донесат на своите семејства. Тука веќе не станува збор само за традиција, туку за нормализација на ризикот и болката како средство за слава и пари.
Слава, пари и машка митологија
Микелито не е исклучок. Во Шпанија, со децении, матадорот се претставува како архетип на машкост и храброст. За многу деца, сонот да станат матадори значи ветување за богатство, јавна слава и статус што, во локалниот контекст, често се споредува со славата на рок-ѕвезда или филмски актер. Но токму таа романтизирана слика ја прикрива суровата реалност што се одвива во арената.
Еквадор и фестивалот што ја дели нацијата
Во Еквадор, централна точка на контроверзијата е настанот познат како Ferija de Kito. Станува збор за престижен фестивал што секоја година собира илјадници гледачи во арената во Кито, додека истовремено активисти за правата на животните протестираат пред нејзините ѕидови. Фестивалот трае девет дена, во кои, според официјални податоци, животот го губат околу 54 бикови.
Кога главниот град ја слави годишнината од своето основање, Plaza del Toros станува центар на општествениот живот. За некои, тоа е културен настан; за други – сцена на колективно слепило. Кирон Суарез, Австралијанец во потрага по „автентично културно искуство“, го опишува амбиентот со зборовите: „Почнува чудна вибрација, а убавите жени се секаде наоколу“. Во исто време, надвор од арената, младите демонстрираат, потсетувајќи дека ова не е нивна традиција и дека културата не може да биде изговор за непотребно убивање.
Крвав ритуал или културно наследство?
Фернандо Аројо од организацијата „Sero Valencia“ јасно укажува дека „Ferija de Kito“ е пред сѐ класен и елитистички настан. Луѓето се дружат, пијат, слават и, свесно или не, ја игнорираат реалноста што се случува пред нивните очи. „Дали бикот ќе биде убиен елегантно или не – не менува ништо“, вели тој. И навистина, структурата на борбата е јасна и сурова: во првата фаза животното го напаѓаат рехонеадори на коњи, кои му нанесуваат рани во вратот, додека коњите со повези на очите не го гледаат бикот. Во втората фаза, раните се продлабочуваат и крвавењето се засилува. Во третата, матадорот со прецизен убод во срцето го докрајчува животното.
Токму тука се наметнува клучното етичко прашање – етички дилеми на современото општество: дали ова е легитимна културна традиција или славење на крвав „спорт“ што опстанува само затоа што долго време сме одбивале да го преиспитаме?
