Владата до крајот на октомври планира да ја заврши постапката за нов ребаланс на Буџетот за 2026. година, втор во период од само неколку месеци. Причината, според премиерот Христијан Мицкоски, е намалувањето на буџетските приходи од акцизите и ДДВ за горивата, чиј ефект сега се проценува на седум до осум милијарди денари – до околу 130 милиони евра.
Со новата интервенција нема да се коригира само приходната страна. Најавено е намалување и на расходите, што значи дека во следните недели треба да стане јасно кои буџетски ставки ќе бидат скратени и кои институции или програми ќе располагаат со помалку средства до крајот на годината.
Помалку приходи поради мерките за горивата
Мицкоски изјави дека пониските приходи се последица на владините мерки со кои беа намалени акцизите и ДДВ за дизелот, со цел да се задржи пониска малопродажна цена на горивата. Тој тврди дека горивото во Македонија е за околу 25 до 50 евроценти по литар поевтино во споредба со земјите од регионот, а фискалната цена на таквата политика ја проценува на седум до осум милијарди денари.
„Ќе се крати и на расходите и на приходите“, најави премиерот, додавајќи дека очекува ребалансот да нема посериозно негативно влијание врз економијата. Точниот распоред на намалувањата, сепак, сè уште не е објавен. Во моментов останува отворено најважното практично прашање – од кои расходни ставки ќе се обезбедат заштедите.
Поевтинувањето на дизелот директно се чувствува кај потрошувачите, но намалените даночни приходи истовремено создаваат притисок врз државната каса. Така мерката што треба да го ублажи товарот врз домаќинствата сега добива и втора страна – потреба од ново прекројување на јавните финансии.
Процената за кусокот порасна за неколку дена
Најавата доаѓа само неколку дена по претходната процена на Владата дека фискалниот ефект од мерките за горивата ќе изнесува меѓу шест и седум милијарди денари. На 5 октомври процената веќе се движи меѓу седум и осум милијарди денари. Тоа значи дека очекуваниот кусок се зголемил за околу една милијарда денари, односно приближно 16 милиони евра во горната граница на процената.
Токму оваа промена дополнително го отвора прашањето колку прецизно може да се предвиди ефектот од даночните интервенции врз Буџетот во услови на нестабилни цени на енергенсите. Одлуката да се заштити стандардот преку пониски давачки има непосреден ефект врз цената на горивата, но истовремено ја намалува сумата што државата ја прибира од потрошувачката.
Опозицијата ја оспорува владината пресметка
Опозицискиот СДСМ ја оспори тезата дека кусокот произлегува главно од намалувањето на акцизите и ДДВ. Претседателот на партијата, Венко Филипче, изјави дека причината е лошо управување со јавните финансии и побара детално да се прикажат податоците за наплатата на даноците и акцизите од горивата. Станува збор за политичка оценка на опозицијата, додека Владата останува на ставот дека клучниот ефект доаѓа од мерките за поевтини горива.
Различните толкувања ќе можат подобро да се проверат кога Министерството за финансии ќе ги објави новите проекции и конкретните ставки во ребалансот. Дотогаш не е познато ниту дали ќе се менуваат капиталните расходи, трансферите, трошоците на институциите или други поголеми позиции.
Вториот ребаланс доаѓа врз веќе зголемен дефицит
Првичниот Буџет за 2026. година беше усвоен со планирани приходи од 374,9 милијарди денари, расходи од 414,2 милијарди денари и дефицит од 39,2 милијарди денари, односно 3,5% од планираниот БДП, според Министерството за финансии. Со ребалансот од летото, според податоците што ги објавуваат медиумите, приходите беа проектирани на околу 379,5 милијарди денари, расходите на 425,8 милијарди, а дефицитот на 46,3 милијарди денари или 4,1% од БДП. Дополнителна чувствителност внесуваат податоците според кои до средината на септември реализираниот буџетски дефицит веќе се приближил до годишно планираниот износ. Министерката за финансии Гордана Димитриеска-Кочоска претходно изјави дека не очекува дефицитот да излезе над планираното ниво, без оглед дали ќе има уште еден ребаланс.
Токму затоа вториот ребаланс ќе биде повеќе од техничко усогласување на две колони. Од него ќе се види како Владата ќе го распредели товарот од пониските даночни приходи, дали ќе остане на досегашната цел за дефицитот и што практично ќе значи најавеното кратење на расходите. Засега е извесна само рамката: до крајот на октомври треба да има нова буџетска пресметка, а одговорот каде ќе се штеди допрва треба да стане јавен.
