Веста: УЈП предупредува – екстензии само од официјалната страница

Воведувањето на е-фактура во Македонија влегува во чувствителна фаза: системот веќе се тестира, компаниите се приклучуваат, софтверските куќи се прилагодуваат, а Управата за јавни приходи сега мора да решава и прашање што секогаш доаѓа со дигиталните реформи – безбедноста.

Во соопштение објавено на 22 мај 2026 година, УЈП ги повика компаниите што тестираат или се вклучуваат во тестирање на системот „е-Фактура“ да се информираат исклучиво преку официјалната wiki-страница на проектот е-фактура, а прашањата да ги испраќаат на [email protected] или преку даночните агенти со кои веќе имаат контакт. Поводот не е формален: на Chrome Web Store се појавиле екстензии што нудат наводна поддршка за електронско потпишување на е-фактури, но УЈП предупредува дека тие не се развиени од изведувачот на оригиналната екстензија. Затоа преземањето треба да се врши само преку официјалната страница Browser Extension за е-фактура.

На прв поглед, ова е техничко предупредување. Во суштина, тоа е првиот сериозен сигнал дека реформата излегува од презентации и PowerPoint најави и влегува во реален деловен живот. А таму секој клик, секој сертификат и секоја лошо преземена екстензија може да стане сметководствен, безбедносен или даночен проблем.

Што е е-фактура – и што не е

Е-фактурата не е обична PDF-фактура испратена по е-пошта. Тоа е дигитален систем за издавање, прием, проверка и обработка на фактури преку стандардизирана електронска размена на податоци. Разликата е суштинска: кај PDF-фактурата документот е само електронска слика на старото хартиено работење; кај е-фактурата самата фактура станува податочен запис што може да се провери, обработи, архивира, спореди и поврзе со други системи.

УЈП веќе објави дека во втората тест-фаза се овозможува тестирање на нови функционалности преку API-врски за преземање, прифаќање, одбивање и сторнирање на е-фактура. Во истата фаза се тестира и поширока листа на даночни индикатори, односно ознаки што покажуваат дали прометот е оданочив, ослободен од ДДВ, не е предмет на ДДВ или подлежи на reverse charge механизам.

Тука е клучот на реформата. Државата не воведува само нов формат на документ, туку нова инфраструктура на даночна видливост. Фактурата веќе не е само деловна хартија меѓу две фирми; таа станува точка во поширок систем на проверливи економски движења.

Тестирањето веќе ја открива големината на задачата

Според УЈП, во првата фаза 390 компании успешно се најавиле на системот, овластиле 781 корисник да поднесува или прима е-фактури преку тест-платформата, а 89 компании успешно се интегрирале и поднесуваат е-фактури преку API-врска. Тоа не е масовна имплементација, но е доволно за да се види што следува: ова ќе биде техничка, сметководствена и организациска промена, не само административна формалност.

Во јануари 2026 година, УЈП соопшти дека во пилот-фазата се тестира API-интерфејсот – техничкиот мост што ги поврзува деловните софтвери со платформата за е-фактурирање и овозможува автоматска и стандардизирана размена на фактури. Техничката документација веќе е објавена, тест-платформата е пуштена во употреба, а во тестирањето можат да учествуваат регистрирани корисници на е-УЈП.

За големите и средните компании ова значи интеграција со постојни ERP и сметководствени системи. За малите фирми, пак, најважно ќе биде колку едноставна, стабилна и бесплатна ќе биде апликацијата што треба да им овозможи работа без сопствен развиен софтвер. На презентацијата пред Стопанската комора беше најавено дека компаниите што веќе имаат софтвер за фактурирање ќе можат, со прилагодувања, да доставуваат е-фактури преку API-врска, а подоцна треба да бидат пуштени и бесплатни апликации за малите фирми.

Кога системот станува задолжителен?

Официјалната комуникација во последните месеци покажува етапен пристап: тестирање, проширување на функционалности, интеграција со софтверски решенија, па целосна примена. Во мај 2026 година Министерството за финансии соопшти дека Македонија е во фаза на воведување на системот за е-фактура и дека до крајот на годината се очекува негова целосна имплементација.

Во јавните најави и деловните медиуми како конкретен рок за задолжителна примена се споменува 1 октомври 2026 година, но од пак од друг аспект најважно е друго: компаниите не треба да го чекаат последниот датум. Е-фактурата не се воведува на денот кога ќе стане задолжителна; таа се воведува сега, во моментот кога фирмите ги проверуваат сертификатите, ги ажурираат сметководствените програми, ги тестираат корисничките улоги и ги навикнуваат луѓето на нова процедура.

Зошто државата ја турка реформата

Министерството за финансии и УЈП ја претставуваат е-фактурата како дел од пошироката борба против сивата економија, даночното затајување и нелојалната конкуренција. Во јануари 2026 година беше нагласено дека сивата економија во земјата, според проценки на меѓународни институции наведени од Министерството, изнесува околу 30 проценти од БДП, а дигитализацијата на даночните процеси се гледа како алатка за подобра наплата, појасни податоци и поправични услови за работа.

Тоа е официјалната логика. Но за компаниите прашањето ќе биде попрактично: дали новиот систем ќе им заштеди време или ќе им донесе нова обврска? Одговорот зависи од тоа како ќе се спроведе реформата. Добра е-фактура значи помалку рачно внесување, помалку грешки, побрза размена, полесно архивирање и почиста сметководствена слика. Лошо спроведена е-фактура значи застој, технички нервози, двојно работење и уште еден систем што луѓето го доживуваат како казна.

Во Македонија секоја голема административна реформа прво станува тест на трпение, па дури потоа тест на систем. Е-фактурата ќе успее само ако државата покаже дека дигитализацијата не е уште еден шалтер преселен на интернет, туку вистинско поедноставување.

Што добиваат компаниите – ако системот работи како што треба

Најочигледната придобивка е намалување на хартијата и физичната документација. Но тоа е најмалата придобивка. Вистинската вредност е во автоматизацијата: фактурата да се креира, испрати, прими, потврди, одбие или сторнира без бескрајни телефонски проверки, рачно препишување и трагање по документи низ е-пошта.

За фирмите со поголем број трансакции, особено трговија, производство, услуги, логистика, е-трговија и компании со повеќе деловни единици, е-фактурата може да стане сериозно олеснување. Таа овозможува почисти податоци, побрзо затворање на месецот, полесна контрола на ДДВ, подобра усогласеност меѓу продажба, набавка и сметководство. УЈП веќе ја врзува реформата и со дигитализацијата на фискалните процеси кај е-трговијата, каде класичната фискализација тешко ја следи брзината на онлајн трансакциите.

Но тоа нема да дојде автоматски. Компаниите ќе треба да ги средат внатрешните процеси: кој издава фактура, кој ја одобрува, кој има пристап до системот, кој го чува дигиталниот сертификат, како се постапува со сторно, како се решава одбиена фактура и што се прави кога системот не е достапен. Е-фактурата ќе ги дисциплинира фирмите, но и ќе ги разоткрие нивните внатрешни импровизации.

Безбедноста станува дел од сметководството

Предупредувањето на УЈП за неофицијални Chrome екстензии не треба да се чита како маргинална техничка белешка. Тоа е суштинска лекција за новата ера: сметководството веќе не е само книжење, туку и управување со дигитален идентитет, пристапи, сертификати и ризици.

Кога фактурата се потпишува електронски, неовластена екстензија не е „само додаток за прелистувач“. Таа може да биде точка преку која се компромитира сертификат, се отвора пат до деловни податоци или се манипулира со процесот на потпишување. Затоа УЈП со право инсистира на официјални канали и официјална документација. Во дигиталната администрација довербата не се гради со соопштенија, туку со јасни процедури, безбедни алатки и брза поддршка кога нешто ќе тргне наопаку.

Европскиот контекст: Македонија не ја измислува е-фактурата

Е-фактурирањето не е изолиран македонски експеримент. Европската Унија уште со Директивата 2014/55/EU постави основа за електронско фактурирање во јавните набавки и за заеднички европски стандард EN 16931, со цел фактурите да бидат интероперабилни и обработливи меѓу различни системи. Европската комисија го третира е-фактурирањето како дел од поширока инфраструктура за дигитална јавна администрација и деловна размена.

Дополнително, пакетот VAT in the Digital Age – ViDA, усвоен во март 2025 година, ја движи ЕУ кон модернизација на ДДВ системот, дигитално известување и посилна употреба на електронско фактурирање во следните години. За Македонија, која економски и регулаторно се движи кон европски стандарди, ова значи дека е-фактурата не е само домашна административна реформа, туку дел од пошироко приближување кон европски модел на дигитална даночна контрола.

Што треба да направат компаниите сега

Првиот чекор е најбанален, но и најважен: да не се презема ништо од неофицијални извори. Компаниите треба да ја следат само проектната документација на УЈП, да ја користат официјалната екстензија, да проверат дали нивните корисници се правилно регистрирани преку е-УЈП и да утврдат кој во фирмата ќе има овластување за издавање, прием и потпишување фактури.

Вториот чекор е разговор со сметководителот и софтверскиот провајдер. Фирмите што користат сопствени системи треба навреме да проверат дали нивниот софтвер ќе поддржува API-интеграција, даночни индикатори, прием и одбивање фактури, сторнирање и архивирање. Фирмите што немаат сопствено решение треба да следат кога и како ќе биде достапна бесплатната апликација за малите обврзници.

Третиот чекор е внатрешна дисциплина. Е-фактурата нема да ги реши лошите навики ако фирмата нема јасен тек на документи. Напротив, ќе ги направи повидливи. Затоа сега е време да се средат шифрарници, клиенти, добавувачи, даночни третмани, одговорни лица, процедури за одобрување и безбедносни правила.

Главната поента: помалку хартија, повеќе контрола

Е-фактурата ќе биде претставувана како олеснување за бизнисот. Делумно, тоа е точно. Но не треба да се заборави и другата страна: ова е систем што ѝ дава на државата многу појасен увид во реалните економски движења. За чесните компании тоа може да биде добро, затоа што ја намалува предноста на оние што работат во сива зона. За фирмите навикнати на лабава документација, одложено книжење и импровизирани фактурни практики, ова ќе биде болно прилагодување.

Затоа реформата не треба да се чита ниту еуфорично ниту панично. Е-фактурата е алатка. Ќе биде корисна ако е стабилна, едноставна, правично применета и технички добро поддржана. Ќе биде проблем ако се претвори во уште еден систем во кој бизнисот мора да се снаоѓа, а институциите потоа да објаснуваат зошто „се работи на отстранување на проблемот“.

Македонската економија има потреба од ред, но редот не смее да биде само надзор. Треба да биде и услуга. Токму тука ќе се мери успехот на е-фактурата.

Наш заклучок

Воведувањето на е-фактура е една од најзначајните дигитални даночни реформи во Македонија во последните години. Таа ќе го промени начинот на кој фирмите издаваат, примаат, потврдуваат и архивираат фактури. Ќе ја зголеми видливоста на трансакциите, ќе ја зајакне даночната контрола и, ако биде добро спроведена, ќе го намали административниот товар.

Но реформата сега е во најважната зона – меѓу техничка можност и реална примена. Предупредувањето за неофицијални екстензии е првиот знак дека дигитализацијата не е само прашање на софтвер, туку и на доверба, безбедност и институционална зрелост. Компаниите што ќе се подготват навреме ќе ја дочекаат е-фактурата како нова рутина. Оние што ќе чекаат последен момент ќе ја почувствуваат како притисок.