Кој не воспоставил „природен“ однос со вечните природни „придружници“ на човекот – земјата и каменот, не знае, а уште помалку може да ја почувствува нивната „душа“. За каменот како ентериерски и екстериерски елемент се знае одамна. Тој никогаш не ни излегол целосно од употреба, само периодично сме заборавале како правилно да го читаме. А за земјата како материјал за градење модерни домови кај нас сè уште се знае малку, и токму тука е проблемот: не во материјалот, туку во нашата перцепција за него.
Кога природата не е декор, туку карактер
Ние често зборуваме за „враќање кон природата“ како да станува збор за некаква мода, за сезонски тренд, за нова естетика што ќе нè држи некое време, па ќе помине. А не е така. Земјата и каменот не се модни додатоци на домот. Тие се негова суштина кога човек сака просторот во кој живее да не биде само убав, туку и мирен, стабилен, здрав и траен. Не внесуваат само текстура, туку чувство дека домот стои на нешто вистинско.
Затоа денес не би рекол само дека „во светот тоа е голем хит“, за да звучи ефектно. Поточно е да се каже дека градбата со сурова, непечена земја повторно влегува во сериозен архитектонски и инженерски фокус. Во Германија веќе постојат развиени правила и стандарди за градење со земја, а во Гренобл, преку CRAterre и архитектурата од земја, постои специјализирана постмастер програма признаена од француското Министерство за култура. А кога некој мисли дека оваа архитектура е само ниска и „селска“, доволно е да се погледне Шибам во Јемен – историски град од калени цигли, со објекти што се издигнуваат и до седум ката.
Земјата што не е сиромашен избор, туку паметен материјал
Основниот квалитет на куќите и зградите градени од земја е тоа што можат да се потпрат на локален материјал. Земјата, како ресурс, постои речиси насекаде, а токму затоа ваквата градба носи една ретка логика – домот да произлезе од местото, а не да биде насилно донесен врз него. Во тоа има и економија и смисла. Самоградбата, барем делумно, е можна токму затоа што изведбата кај одредени системи е поедноставна одошто многумина мислат. Но тука мора да се биде прецизен: не секоја земја е добра само затоа што е земја. Составот мора да се анализира – количината на глина, гранулацијата, однесувањето при сушење и при влага. Во современата пракса се користат различни начини на стабилизација, вклучително и вар или ограничен удел врзивно средство, но тоа не е универзален рецепт, туку инженерска одлука според конкретниот материјал и намената.
Микроклима што не се купува со пластика
Она што отсекогаш најмногу ме фасцинира кај објектите од земја не е само нивниот изглед, туку нивното однесување. Ако се проектирани и заштитени правилно, масивните ѕидови од земја умеат да ги ублажат температурните осцилации и да ја регулираат влажноста во просторот. Токму тука е нивната тивка интелигенција: не викаат, не светкаат, не глумат технологија, а работат. Современите истражувања повторно го потврдуваат токму тоа – дека земјените ѕидови можат да ја смируваат внатрешната клима, да ја намалуваат амплитудата на температурата и релативната влажност, а со тоа да придонесат и за подобар комфор во просторот.
Освен тоа, земјата како градежен материјал има уште една важна предност: ниска преработка, можност за повторна употреба и помал еколошки товар во споредба со материјали со високи вградени емисии. Денес, кога сѐ погласно се зборува за вградените емисии на материјалите и за декарбонизација на градежниот сектор, ваквите решенија веќе не се гледаат како романтика, туку како разумна насока за иднината.
Каменот не старее, туку добива биографија
Стручњаците за ентериер и екстериер одамна ја согледале долговечноста и моќта на каменот, а поетите ја почувствувале неговата внатрешна енергија и говор. И тоа не е случајно. Природниот камен и денес се вреднува токму според издржливоста, цврстината, текстурата, шарата и можноста да му даде карактер на просторот. Не е материјал за сè и не е за секој буџет, но кога е избран паметно, не изгледа како трошок, туку како одлука што старее достоинствено.
Се разбира, денешната архитектура и градежништво бараат брзина, рационалност и сериозна пресметка. Во таа логика, класичната масовна градба со камен не може да биде решение за сè. Ископот, обработката, транспортот и изведбата бараат повеќе време, повеќе знаење и повеќе средства. Но токму затоа каменот денес зборува најсилно таму каде што треба да внесе противтежа – на ѕид, на под, на фасаден акцент, во дел од просторот каде што современиот мебел е премногу лесен, премногу мазен, премногу без гравитација.
Дебелите камени ѕидови, дрвените подови, допирот на природните површини – тоа не е само естетика. Тоа е чувство. Грубо изделканиот камен може извонредно да го освежи ѕидот, а мазните камени плочи совршено „легнуваат“ на подови што треба да делуваат и цврсто и елегантно. Каменот одлично се комбинира со дрво, стакло, метал и природни ткаенини. И кога е поставен на вистинско место, со добро избрано осветлување, не стои во просторот како материјал – туку како присуство.
Затоа, кога зборувам за вечни материјали за свој дом, не мислам на носталгија. Не мислам ни на некакво романтизирање на минатото. Мислам на нешто подлабоко – на дом што не е само склоп од ѕидови, туку однос со материјата од која е направен. Кога ќе внесеш земја и камен во својот простор, не внесуваш само природен елемент. Внесуваш тишина, стабилност, тежина, карактер. А тоа, во време кога сѐ е брзо, заменливо и пластично, веќе не е мала работа. Тоа е став.
