fbpx Прескокни до главната содржина Opens in a new tab

„Расцветани костени“ на Ван Гог продадена за рекордни 190,4 милиони долари – зад цената стои и спорна историја

Една од последните слики на Ван Гог стигна до цена од 190,4 милиони долари. Зад аукцискиот рекорд, сепак, стои и историја што води низ нацистичкиот прогон и повеќе генерации сопственици. Рекордната цена е само последното поглавје од патувањето на „Расцветани костени“.

Една од последните големи слики на Винсент ван Гог, „Châtaigniers en fleurs“ – „Расцветани костени“, е продадена на аукција на Sotheby’s во Њујорк за 190,4 милиони долари. Со продажбата на 18. ноември е поставен нов аукциски рекорд за дело на холандскиот постимпресионист, далеку над претходните 117,2 милиони долари платени за „Orchard with Cypresses“ во 2022. година.

Самата цена е доволна за наслов. Приказната зад неа, сепак, е многу поголема. Сликата е создадена на 24 мај 1890 година во Овер-сур-Оаз, само два месеца пред смртта на Ван Гог, а нејзиниот пат низ приватни колекции, галерии, европската историја и нацистичкиот прогон ја претвора во дело чија вредност денес не може да се чита само преку аукцискиот чек.

Слика од последните месеци на Ван Гог

Според официјалната документација на Sotheby’s, „Châtaigniers en fleurs“ е масло на платно со димензии 70 на 58 сантиметри, насликано во Овер на 24. мај 1890. година. Ван Гог пристигнал таму истиот месец, по престојот во психијатриската установа во Сен Реми, и во следните неколку недели работел со исклучителен интензитет.

На сликата доминираат расцветаните костени покрај селски пат, со фигури кои се движат под нив. Наместо мирен пејзаж, Ван Гог создава густо, ритмично поле од зелени, жолти, портокалови и сини потези. Дрвјата речиси го исполнуваат платното, а перспективата и бојата му даваат на обичниот селски призор онаа напнатост по која неговото доцно сликарство денес веднаш се препознава.

Sotheby’s го опишува периодот во Овер како еден од најинтензивните во неговата кариера. Само неколку недели подоцна, на 29 јули 1890 година, Ван Гог починал. Токму реткоста на дела од овој краток период, нивната позиција во развојот на модерното сликарство и фактот дека „Расцветани костени“ повеќе од половина век била во приватна сопственост ја објаснуваат огромната побарувачка.

Прочитај и за ... >>  Голема полициска акција во Турција: постапка против 195 осомничени за рекет и трговија со оружје

Од семејството на Ван Гог до германскиот издавач Самуел Фишер

Провениенцијата на сликата е речиси исто толку значајна колку и самото дело. По смртта на Ван Гог, таа преминала кај неговиот брат Тео, а потоа кај Јохана ван Гог-Бонгер и Винсент Вилем ван Гог. Во следните години минувала низ неколку познати европски галерии и колекции, пред во 1909 година да ја купи Самуел Фишер, еден од највлијателните германски издавачи од своето време.

Токму тој дел од нејзината историја повторно стана актуелен непосредно пред аукцијата. Наследниците на Фишер тврдеа дека семејството се разделило со делото во 1936 година во услови на економски и политички притисок предизвикан од нацистичкиот прогон на Евреите. Тие побарале продажбата да не продолжи додека не се расчисти прашањето под какви околности била извршена трансакцијата.

На 17. ноември, еден ден пред аукцијата, Sotheby’s соопшти дека е постигнат договор меѓу семејството Blaquier-Arrieta, кое го поседувало делото од 1975. година, и сите правни наследници на Hedwig и Samuel Fischer. Условите не беа објавени. Во официјалниот каталог на аукциската куќа потоа беше наведено дека делото се продава во согласност со постигнатиот договор со наследниците.

Тоа е важен дел од приказната, затоа што аукциските куќи и музеите сè почесто се соочуваат со прашања за потеклото на уметнички дела што минувале низ Европа во 1930-тите и 1940-тите. Во овој случај, цената не ја избриша историската сенка – таа само ја направи повидлива.

Рекорд што кажува нешто и за денешниот пазар на уметност

Конечната цена од 190,4 милиони долари го надмина претходниот аукциски рекорд на Ван Гог за повеќе од 70 милиони долари. Reuters и Associated Press ја наведуваат сумата како конечна цена со провизии, а продажбата стана една од најскапите аукциски трансакции за уметничко дело воопшто.

Прочитај и за ... >>  „Бристол“ и „Јадран“ одат на продажба: Скопје повторно ја продава сопствената меморија

Аукцијата беше дел од продажбата на колекцијата Blaquier-Arrieta, која вклучуваше и дела од Сезан, Моне, Дега, Гоген, Реноар, Писаро и други автори. Дванаесетте дела од колекцијата донесоа околу 412 милиони долари. „Расцветани костени“ беше убедливо најскапото меѓу нив.

Високата цена има и поширок контекст. Во текстот на Panoptikum „Кога машината научи да слика: што останува човечко во сликарството денес?“ веќе го допревме парадоксот на современиот пазар: во време кога визуелната содржина се произведува во огромни количини и со невидена брзина, уникатното физичко дело со јасна авторска и историска трага станува уште поретко – а со тоа и поскапо.

Сличен механизам можеше да се види и кај неодамнешното повторно појавување на долго скриена слика од Georgia O’Keeffe, за која Panoptikum пишуваше во текстот „Четири децении во плакар: исчезната слика повторно излезе пред јавноста“. Пазарната возбуда често не се создава само околу името на уметникот, туку околу моментот кога дело со долга приватна или прекината историја повторно станува достапно.

Кај „Расцветани костени“ се спојуваат сите елементи што го создаваат таквиот момент: Ван Гог, последните месеци од неговиот живот, дело речиси недостапно за јавноста повеќе од половина век, силна провениенција и нерешено историско наследство кое морало да биде расчистено пред продажбата. Рекордните 190,4 милиони долари затоа се само највидливата бројка во приказна што почнала во едно француско село во мај 1890 година – и повеќе од еден век подоцна сè уште не е само приказна за пари.

За авторот: Горан Димитровски

Основач и извршен директор на Digital Media Creative Pro, со над 20 години искуство во дигитален маркетинг и визуелни комуникации. Специјализиран е за креирање ефикасни дигитални стратегии, проектен менаџмент и дигитализација на процеси во мали и средни компании.

За повеќе написи од авторот кликни тука.

Важна напомена: Сите права се задржани. Не е дозволено какво било преземање, копирање, објавување или преработка на делови или цели содржини од овој портал без претходно одобрение од авторот, редакцијата и/или издавачот. За секоја повреда на авторските и сродните права, Паноптикум го задржува правото да побара надомест и соодветна правна заштита.

Уредничка напомена: Во подготовката на содржината може да се користи дигитална/AI асистенција како помошна алатка за јазична, структурна, истражувачка или визуелна обработка. Финалниот текст е уреднички прегледан и објавен под одговорност на авторот и/или редакцијата. Главната илустрација на написот може да биде фотографија, авторска/архивска слика или AI-генерирана концептуална илустрација создадена за визуелна поддршка на текстот.
ДО СИТЕ НОВИ АКТУЕЛНОСТИ ВО „ШТО ИМА НОВО?“