Европската Унија им го отвори првиот преговарачки кластер на Украина и Молдавија, а Македонија уште еднаш се најде во својата најпозната политичка сцена: наместо разговор за излез од блокадата, доби нова домашна пресметка за тоа кој ја кочи државата.

Премиерот Христијан Мицкоски, коментирајќи го напредокот на двете земји кон ЕУ, ја постави разликата во опозициите како клучна политичка линија. Според него, Украина и Молдавија имале опозиции што не работат против сопствените граѓани и влади, за разлика од македонската опозиција, која, како што рече, ја кочи државата и работи за туѓи интереси. Изјавата веднаш предизвика реакција од СДСМ, од каде возвратија дека токму Мицкоски ја држи Македонија во изолација и дека нападите врз опозицијата се обид да се прикрие отсуството на резултати.

Во оваа размена има повеќе од дневна партиска кавга. Таа покажува дека македонскиот европски јазол веќе одамна не е само дипломатско прашање со Брисел и Софија, туку внатрешен тест за зрелост: дали европската интеграција е државна стратегија или постојано обновлива сцена за меѓусебно обвинување.

Европскиот чекор на Киев и Кишињев

Според официјалната изјава на Европската комисија и Европскиот совет, сите земји членки на ЕУ се согласиле да се отвори првиот преговарачки кластер со Украина и Молдавија. Станува збор за кластерот „Основи“, кој го опфаќа јадрото на пристапниот процес: владеење на правото, демократски институции, јавна администрација, основни права и економски критериуми. Тоа не е само технички почеток, туку политички сигнал дека ЕУ сака да го врати проширувањето како геостратешки инструмент.

Во таа слика Украина и Молдавија добиваат симболична предност. Двете земји се соочени со тешки безбедносни и политички предизвици, но денес се претставени како пример за реформски напредок и геополитичка ориентација. За Македонија, пак, оваа вест доаѓа како непријатно огледало: земја што формално е подолго во процесот, а реално повторно стои пред условот за уставни измени и пред недовербата дека секој следен чекор ќе биде последен услов.

Во претходна анализа Panoptikum веќе ја отвори оваа дилема преку текстот „Кошта не донесе нови гаранции, туку ја повтори рамката“, каде што беше јасно дека Брисел засега не нуди нова преговарачка формула за Македонија, туку очекува исполнување на договореното од рамката од 2022 година.

Мицкоски ја префрла тежината кон опозицијата

Мицкоски изјави дека разликата меѓу Македонија и Украина и Молдавија е во тоа што тие земји немаат опозиција што ја „кодоши“ сопствената влада и работи за интереси на други држави. Изјавата беше дадена по отворањето на фабриката „Бреинчајлд“ во индустриската зона Жабени кај Битола, а ја пренесоа СДК, 360 степени и ТВ21.

Политички, ова е очекуван потег: кога процесот е блокиран, вината мора некаде да се смести. Владата ја сместува кај претходната власт и сегашната опозиција; опозицијата ја враќа кон Владата и ја чита како неспособност да се испорачаат реформите и да се одржи европската динамика. Но токму тука се губи суштината. Македонија не губи време само затоа што едната или другата страна е погрешна; губи време затоа што европското прашање со години е претворено во домашен фронт, а не во државна операција.

СДСМ возврати со обвинување за изолација

Од СДСМ оценија дека Мицкоски не сака Македонија да стане дел од Европската Унија и дека свесно ја држи земјата во изолација. Во нивната реакција се тврди дека нападите врз опозицијата служат за прикривање на неисполнети реформи и отсуство на план за европскиот пат.

Таквиот јазик ја продолжува истата политичка матрица: секоја страна ја претставува другата како опасност за европската иднина. Владата зборува за заштита на државниот интерес и одбивање на нови отстапки без гаранции; опозицијата зборува за застој, изолација и пропуштен историски момент. Во меѓувреме, Украина и Молдавија влегуваат во нова фаза од преговорите, а Македонија останува во својата стара реченица: европска перспектива има, но патот е закочен.

Оваа внатрешна линија на судир Panoptikum ја разработи и во текстот „Европскиот пат како домашна линија на судир“, каде што станува збор за длабоката поделба околу уставните измени, гаранциите и довербата во процесот.

Македонскиот проблем не е само во Брисел

Лесно е целата вина да се префрли надвор: на Бугарија, на рамката, на Европската Унија, на двојните стандарди. Дел од таа критика е оправдан. Македонскиот случај навистина покажа колку билатералните прашања можат да го искриват европскиот процес и да ја урнат довербата на граѓаните во проширувањето. Но не е доволно да се каже дека надворешниот услов е неправеден ако дома нема политичка зрелост за излез од застојот.

Македонија има право да бара предвидлив процес, гаранции и заштита од нови идентитетски условувања. Но истовремено има обврска да покаже дека реформите не се само дипломатска фраза, туку внатрешна потреба. Европската интеграција не смее да биде сведена на уставни измени, но не смее ни да биде алиби за чекање. Ако Владата бара нова доверба од Брисел, мора да покаже капацитет дома. Ако опозицијата бара брз европски чекор, мора да понуди повеќе од обвинување дека власта ја кочи земјата.

Во таа смисла, текстот „Мицкоски меѓу новата европска формула и старата македонска дилема“ останува важен контекст: европскиот пат не може да биде ниту пат на понижување, ниту простор за домашна инертност.

Кога другите напредуваат, нашата блокада станува погласна

Отворањето на првиот кластер за Украина и Молдавија не ја решава нивната европска иднина преку ноќ. Напротив, тоа е почеток на тежок процес. Но политичката симболика е силна: и покрај војна, безбедносни притисоци и внатрешни предизвици, тие добиваат европско поместување. Македонија, која со децении ја носи европската перспектива како главен стратешки наратив, повторно зборува за тоа кој е виновен.

Токму затоа денешната вест боли повеќе од обична споредба. Таа покажува дека времето во европската политика не стои. Додека Македонија ја мери секоја реченица меѓу достоинството, условите и партиската корист, други држави ја користат геополитичката динамика. Прашањето не е дали Македонија треба слепо да брза. Прашањето е дали има план како да не остане трајно заробена во сопствената политичка расправија.

Европската Унија има должност да покаже фер и предвидлив пристап кон Македонија. Но Македонија има должност да престане да ја третира Европа како оружје за домашна употреба. Сè додека европскиот пат е само тема за меѓусебно обвинување, секоја нова европска вест од Киев, Кишињев или Подгорица ќе звучи како потсетник дека некој друг се движи, а ние повторно ја објаснуваме сопствената неподвижност.