Украина продолжува да ги проширува нападите со беспилотни летала врз цели длабоко во Русија, додека руските сили истовремено ја засилуваат кампањата против украинската енергетска инфраструктура. Руските напади оставија повеќе од еден милион потрошувачи без електрична енергија во одреден момент од денот, а најмалку три лица загинаа, додека Киев се обидува да ја намали зависноста од американските сателитски системи што станаа суштински дел од современото војување.
Така, две линии на војната сè појасно се спојуваат во една: физичкото уништување на инфраструктурата и борбата за технолошка автономија. Дроновите, сателитските комуникации, разузнавачките податоци и способноста да се одржи електроенергетската мрежа веќе не се споредни елементи на конфликтот – тие се дел од неговото јадро.
Украинските дронови сè подлабоко навлегуваат во Русија
Во текот на ноќта украински беспилотни летала нападнаа цели во повеќе руски региони, меѓу кои Москва, Ростов и Владимир. Меѓу пријавените цели бил и центар за податоци поврзан со руската технолошка компанија „Јандекс“ во Владимирската област, околу 500 километри од украинската граница. Нападите се дел од поширока украинска стратегија во која, покрај воените и енергетските цели, сè поголемо место заземаат комуникациската и дигиталната инфраструктура.
Киев паралелно развива беспилотни системи со поголем дострел и повисок степен на автономија. Украинските власти ја претставуваат домашната индустрија за дронови како еден од клучните инструменти со кои можат да ги нарушат руските линии за снабдување и да вршат притисок врз руската економија. На самитот во Брисел, Володимир Зеленски изјави дека Украина има капацитет да произведува два до три пати повеќе дронови од сегашното ниво, но дека недостигаат средства за такво проширување.
Русија повторно ја погодува украинската енергетска мрежа
Истовремено, руските воздушни напади продолжија врз повеќе украински региони. Според податоците на украинските власти, повеќе од еден милион потрошувачи во текот на денот биле погодени од прекини во снабдувањето со електрична енергија. Во Харков загинаа две лица, додека уште едно лице беше убиено при напад врз прехранбен објект во Волинската област.
Во Одеската област беше оштетен и енергетски објект на компанијата DTEK. Компанијата соопшти дека снабдувањето било прекинато за дел од корисниците и дека екипите започнале поправки веднаш штом безбедносните услови го дозволиле тоа. Руските напади врз електроенергетската инфраструктура се повторуваат во пресрет на зимата и создаваат дополнителен притисок врз систем што веќе неколкупати беше сериозно оштетен.
Проблемот со Starlink ја откри технолошката зависност
Во ваква ситуација особено чувствително стана прашањето за Starlink и неговата воена верзија Starshield. Ограничувањата и прекините во услугата оваа недела влијаеја врз дел од украинските операции со дронови и комуникацијата на бојното поле. Според извештајот на Associated Press, проблемите покажаа колку украинските сили зависат од инфраструктура која не ја контролираат самите.
Системот Starshield го користи истото технолошко семејство како Starlink, но е наменет за владини и безбедносни потреби. Практичната разлика во Украина е огромна: таквата врска се користи за комуникација, извидување, насочување беспилотни летала и пренос на податоци во реално време. Кога таа врска се нарушува, проблемот веднаш се пренесува на терен.
Европската унија засега нема решение со кое брзо би го заменила системот. Високата претставничка на ЕУ за надворешна политика Каја Калас изјави дека Starlink е неопходен за Украина и дека Европа во краток рок не може да понуди еквивалентна способност. Постојат алтернативи како мрежата OneWeb на Eutelsat, како и идниот европски систем IRIS², но ниту една од нив моментално нема ист обем, инфраструктура и оперативна распространетост.
Киев бара европска алтернатива – но не преку ноќ
Украинските власти веќе разговараат со европски партнери за дополнителни комуникациски способности. Зеленски во Брисел рече дека Украина не преговара за едноставна „замена“ на Starlink, туку работи со повеќе земји, меѓу кои и Франција, за дополнителни опции. Паралелно се водат разговори за украинско приклучување кон европскиот GOVSATCOM, додека сопствената европска констелација IRIS² е проект за подолг рок.
Пазарите веќе реагираа на новата геополитичка реалност. Акциите на Eutelsat и SES пораснаа по проблемите со Starshield, бидејќи инвеститорите повторно почнаа да ги вреднуваат европските сателитски оператори како потенцијална стратешка инфраструктура, а не само како комерцијални телекомуникациски компании.
Зеленски бара уште 70 милијарди евра за 2027. година
Технолошката зависност се надоврзува на финансиската. На состанокот на Европскиот совет во Брисел Зеленски рече дека војната во 2027. година би можела да ја чини Украина околу 155 милијарди евра и побара најмалку уште 70 милијарди евра поддршка од партнерите за одбрана, оружје и функционирање на државата.
Тој предупреди и на можните последици за Европа доколку Украина ја загуби способноста да се брани, поставувајќи го прашањето дали во такво сценарио „20 милиони“ Украинци би тргнале кон европските земји. Бројката беше изнесена од Зеленски како политичко предупредување и хипотетичко сценарио, а не како официјална миграциска прогноза.
Она што се случува во Украина затоа веќе не може да се чита само преку линијата на фронтот. Војната сè повеќе се води преку електрични мрежи, сателити, сервери, автономни летала и финансиски капацитет. Украина се обидува да ја прошири сопствената технолошка слобода токму во момент кога руските удари ја тестираат издржливоста на нејзината инфраструктура, а Европа открива дека дел од сопствената безбедност сè уште зависи од технологии што не ги контролира.
