fbpx Прескокни до главната содржина Opens in a new tab

Светски ден на детето: да ги слушнеме децата, но и да ги видиме условите во кои растат

На Светскиот ден на детето, најлесно е да кажеме дека децата се нашата иднина. Потешко е да погледнеме во условите во кои таа иднина расте. Во Македонија околу 120.000 деца се изложени на сиромаштија, а правата се мерат и со образование, здравје, безбедност и достоинство. Да го слушнеме детето значи и да одговориме на она што ни го кажува.

Денеска светот го одбележува Светскиот ден на детето, а годинашната порака на УНИЦЕФ е едноставна и потешка отколку што звучи: возрасните треба навистина да ги слушаат децата. Под мотото „Мојот ден, моите права, мојата иднина“, организацијата повикува детскиот глас да не остане украс на кампањите, туку да стане дел од одлуките што го определуваат животот на децата – дома, во училиштето, во заедницата и во институциите.

Во Македонија разговорот за детските права неизбежно се судира со една многу поконкретна реалност. Според најновите анализи на УНИЦЕФ, 29,5 проценти од децата во 2024. година биле изложени на ризик од сиромаштија – околу 120.000 деца. Во исто време прашањата за пристапот до образование, социјална и здравствена заштита, предучилишна грижа, безбедна училишна средина и достоинствени санитарни услови покажуваат дека правото на детето не започнува и не завршува со една декларација. Тоа се гледа во секојдневието.

20. ноември не е случајно избран датум

Светскиот ден на детето има своја јасна историска основа. Генералното собрание на Обединетите нации во 1954. година препорача воспоставување Универзален ден на детето, а 20. ноември подоцна доби особена тежина бидејќи на тој датум во 1959. година беше усвоена Декларацијата за правата на детето, а во 1989 година и Конвенцијата за правата на детето. Таа ги утврдува правата на децата на живот, здравје, образование, семејна грижа, заштита од насилство и дискриминација, но и правото нивното мислење да биде слушнато.

Токму последното право е во средиштето на годинашната кампања. Во материјалот за Светскиот ден на детето, УНИЦЕФ ги охрабрува родителите и старателите да почнат разговор со децата за нивниот секојдневен живот, за она што ги загрижува и за светот во кој сакаат да живеат. Не станува збор само за тоа возрасниот да дозволи детето да зборува, туку неговото мислење да го сфати сериозно.

Прочитај и за ... >>  Иг Нобелови награди 2026: од „млеко“ од лебарки до писоар што речиси не прска

Во Македонија зад правата стојат и 120.000 детски приказни

Кога оваа порака ќе се пренесе во македонската реалност, веднаш се отвора прашањето колкава слобода навистина има детето да ја замислува својата иднина ако расте во сиромаштија. Според податоците на УНИЦЕФ за детската сиромаштија, околу 120.000 деца се погодени од монетарна сиромаштија. Анализата објавена во мај годинава покажува дека 29,5 проценти од децата биле изложени на ризик од сиромаштија во 2024 година, наспроти 21,9 проценти кај вкупното население.

Ризикот не е еднакво распределен. Најизложени се семејствата со три или повеќе деца, еднородителските домаќинства и ромските семејства. УНИЦЕФ предупредува и дека сиромаштијата кај децата не може да се мери само со семејниот приход. Недостигот од образование, соодветна исхрана, безбедност, ран детски развој, грижа и пристап до основни услуги ја создава пошироката слика на повеќедимензионална сиромаштија.

Panoptikum веќе пишуваше за детската сиромаштија во Македонија и потребата од системска промена. Токму на Светскиот ден на детето таа тема добива дополнителна тежина: правото да бидеш слушнат има поголема смисла кога паралелно постојат услови детето да учи, да биде здраво, да се развива и да не почнува од позиција на трајно заостанување.

Достоинството понекогаш почнува од вода, сапун и врата што се затвора

Детските права лесно звучат апстрактно додека не се сведат на најобичните работи. Ден пред Светскиот ден на детето, организацијата „Новинари за човекови права“ предупреди на проблемите со санитарните услови во дел од училиштата. Недостигот од вода, сапун, приватност и соодветна инфраструктура особено ги погодува девојчињата и нивното менструално здравје, а може да влијае и врз редовното присуство и учеството во наставата.

Тоа е добар пример колку зборот „право“ понекогаш има сосема материјално значење. Чистиот и безбеден училиштен тоалет не е споредна комунална тема. Тој е прашање на здравје, приватност, достоинство и еднакви можности. Организацијата посочува дека досегашните иницијативи помогнале да се подобрат санитарните услови во 30 училишни тоалети, но и дека проблемот бара пошироко институционално решение.

Прочитај и за ... >>  МУДРОСТ БИСЕРНА

Од детските права до деловните одлуки

Годинава одбележувањето во Скопје влегува и во простор што ретко се поврзува со детските права – пазарот на капитал. УНИЦЕФ и Македонската берза за денеска го најавија настанот „Ѕвониме за децата“ во рамките на глобалната иницијатива „Ring the Bell for Children“. Настанот во „Дајмонд мол“ е замислен како порака дека и бизнисот, инвеститорите и финансиските институции имаат влијание врз средината во која растат децата.

Во фокусот е раниот детски развој – пристапот до квалитетно рано учење, образование и грижа, како и можностите ваквите услуги да се поддржат преку нови модели на финансирање. Симболичното ѕвонење е најавено со учество на деца, УНИЦЕФ, Македонската берза и национални партнери. Иницијативата е дел од поширок обид детските права да влезат и во деловните и инвестициските пресметки, наместо да останат тема само за социјалните институции.

Да се слушне детето значи и да се одговори

Прашањето што го отвора 20 ноември затоа не е дали ги сакаме децата – речиси секое општество лесно ќе одговори потврдно. Потешкото прашање е дали системите што ги создаваат возрасните го покажуваат тоа во практика.

Дете што зборува за својот страв, сиромаштија, училиште, здравје, интернет, насилство или иднина веќе го направило својот дел од разговорот. Од тој момент натаму одговорноста преминува кај возрасните. Да се слушне детето не значи само да му се даде збор. Значи и да се направи нешто со она што сме го слушнале.

За авторот: Горан Димитровски

Основач и извршен директор на Digital Media Creative Pro, со над 20 години искуство во дигитален маркетинг и визуелни комуникации. Специјализиран е за креирање ефикасни дигитални стратегии, проектен менаџмент и дигитализација на процеси во мали и средни компании.

За повеќе написи од авторот кликни тука.

Важна напомена: Сите права се задржани. Не е дозволено какво било преземање, копирање, објавување или преработка на делови или цели содржини од овој портал без претходно одобрение од авторот, редакцијата и/или издавачот. За секоја повреда на авторските и сродните права, Паноптикум го задржува правото да побара надомест и соодветна правна заштита.

Уредничка напомена: Во подготовката на содржината може да се користи дигитална/AI асистенција како помошна алатка за јазична, структурна, истражувачка или визуелна обработка. Финалниот текст е уреднички прегледан и објавен под одговорност на авторот и/или редакцијата. Главната илустрација на написот може да биде фотографија, авторска/архивска слика или AI-генерирана концептуална илустрација создадена за визуелна поддршка на текстот.