Повтореното гласање на 53 избирачки места во Србија донесе мала промена во распределбата на пратеничките места, но не ја промени главната слика од предвремените парламентарни избори. „Студентска листа – Студенти победуваат“ останува убедливо најсилната политичка сила и според актуелната распределба располага со 140 мандати, додека политичкото внимание веќе се префрла од изборниот резултат кон прашањето што новото мнозинство планира да направи со освоената власт.
Според резултатите објавени по повтореното гласање на 1 ноември, Републичката изборна комисија на Србија евидентира 53,01% од гласовите за Студентската листа и 38,98% за листата „Александар Вучиќ – Обединета Србија“. На изборите излегле 4.444.310 граѓани, односно 68,89% од запишаните избирачи.
Еден мандат помалку за студентите, Зукорлиќ влегува во парламентот
Повторното гласање беше спроведено на избирачките места каде што резултатите од 25. октомври не можеле да бидат утврдени или претходното гласање било поништено. Промената е мала во однос на вкупниот изборен исход, но има конкретна парламентарна последица.
Според набљудувачката мисија ЦРТА, Студентската листа ќе има 140 пратеници, еден помалку од претходната проекција, додека листата „Усаме Зукорлиќ (СПП) – Движење за обединување“ со тесна разлика успеа да добие еден мандат. Листата „Александар Вучиќ – Обединета Србија“ останува на 103 пратенички места.
Тоа не ја менува суштинската политичка математика. Студентската листа и натаму има самостојно мнозинство во Народното собрание, а тежиштето на политичката дебата се поместува кон составот на идната влада, кадровските решенија и конкретните реформи што ќе бидат ставени на маса.
Panoptikum во претходните денови го следеше токму овој премин од изборната победа кон институционалната одговорност, откако Студентската листа најави промени во начинот на функционирање на државните институции, правосудството и јавниот сектор.
Што треба да се случи во првите 30 дена
Поконкретна слика за плановите на идното парламентарно мнозинство даде Радомир Саичиќ, професор на Хемискиот факултет во Белград, редовен член на Српската академија на науките и уметностите и кандидат на Студентската листа.
Во интервју за српскиот неделник NIN, Саичиќ вели дека програмата на движењето има повеќе од 1.200 страници и дека во нејзината подготовка учествувале експерти од повеќе области.
Во првите 30 дена, според неговите најави, приоритет треба да бидат стабилноста на курсот на динарот, редовната исплата на платите и пензиите и сигурното снабдување со нафта, гас и електрична енергија. Предвидени се и разговори со Вашингтон за прашањето на санкциите поврзани со Нафтената индустрија на Србија, како и со Москва за долгорочните аранжмани за снабдување со гас.
Во истиот период треба да се подготви и буџетот за 2027 година, при што Студентската листа најавува поголема транспарентност на јавните расходи.
Првите 100 дена: договори, државни фирми и потекло на имот
Амбициите се значително пошироки за првите 100 дена. Саичиќ најавува ревизија на проектите од јавен интерес, реструктурирање на државните институции и компании, професионализација на управувањето и засилен надзор над можните коруптивни практики.
Една од политички најчувствителните најави е отворањето на договорите поврзани со големите државни инвестиции и проверката на потеклото на имотот. Студентската листа најавува замрзнување, а потоа – доколку тоа биде утврдено во законска постапка – и одземање на незаконски стекнат имот.
Токму тука ќе се наоѓа една од првите проверки на новата власт. Политичката најава за борба против корупцијата сама по себе не утврдува ничија вина. Секоја истрага, одземање имот или кривична одговорност ќе мора да помине низ обвинителството, судовите и постапките предвидени со закон.
Овој институционален тест е продолжение на прашањето што го отвори и барањето на Студентската листа за промени во полицијата, БИА и правосудството: дали политичката смена ќе доведе до посилни институции или само до замена на луѓето што ги контролираат.
Нови Сад останува во средиштето на политичката промена
Посебно место во најавената агенда има истрагата за падот на натстрешницата на железничката станица во Нови Сад, трагедија во која загинаа 16 лица и од која започна студентското протестно движење.
Саичиќ тврди дека истрагата треба да биде спроведена поефикасно и дека фактите мора да бидат утврдени преку надлежните институции. Тоа беше едно од првичните барања на студентските протести, пред тие постепено да прераснат во пошироко движење за институционална одговорност, а потоа и во изборна листа.
Патот од протестите до парламентарното мнозинство Panoptikum го следеше уште кога студентското движење влезе во изборната трка. Тогаш главното прашање беше дали уличната мобилизација може да се претвори во изборна поддршка. По 25 октомври, тоа прашање веќе има одговор. Новото е многу потешко: дали изборната поддршка може да се претвори во функционална власт.
Вучиќ: „Не можат да ме уапсат, немаат докази“
Во исто време, Александар Вучиќ реагира на најавите за можни истраги против претставници на претходната власт. Во гостување на телевизијата „Пинк“ тој изјави дека не се плаши од можноста за апсење и тврди дека неговите политички противници немаат докази врз кои би можело да се заснова кривично гонење.
Вучиќ рече и дека во текот на претседателскиот мандат не потпишувал документи поврзани со финансиски трансакции што би можеле да се користат против него. Во јавно достапните информации што ги пренесоа повеќе регионални медиуми нема податок дека против него е поднесено обвинение или дека формално е повикан на сослушување. Неговите изјави затоа во оваа фаза треба да се читаат како политичка реакција на најавите за проверки, а не како информација за веќе започната кривична постапка.
Победата е завршена работа, владеењето допрва почнува
Повтореното гласање на 53 места ја коригираше распределбата за еден мандат, но не го промени политичкиот пресврт од 25 октомври. Студентската листа останува со мнозинство што ѝ овозможува да ја преземе главната одговорност за идната извршна и законодавна агенда.
Програмата што сега се најавува – од стабилизација на енергетиката и буџетот до ревизија на договорите, професионализација на институциите и антикорупциски закони – е многу поширока од протестните барања со кои започна движењето. Токму затоа следните месеци ќе бидат поважни од изборната ноќ: мнозинството веќе е освоено, а сега треба да се покаже дали може да се претвори во мерливи институционални резултати.
