ПСЈИЕ како регионална сцена за старата европска дилема

Министерот за надворешни работи и надворешна трговија Тимчо Муцунски денеска во Софија учествуваше на состанокот на министрите за надворешни работи на Процесот за соработка на Југоисточна Европа – ПСЈИЕ, што се одржа во рамките на бугарското претседавање со иницијативата. Настанот беше посветен на три децении од формирањето на ПСЈИЕ, под мотото „Заеднички компас за стабилен, безбеден и одржлив регион – 30 години регионална сопственост и европска аспирација“.

Во формална смисла тоа беше регионален дипломатски состанок. Во политичка смисла беше уште една сцена на која Македонија ја повтори суштинската порака: европскиот процес не може да биде кредибилен ако правилата постојано се поместуваат, ако заслугите немаат тежина и ако обврските важат различно за различни актери.

Таа порака не е нова, но станува поважна во момент кога Европската Унија повторно го враќа Западен Балкан во својот геополитички речник. На неодамнешниот самит ЕУ-Западен Балкан во Тиват Европскиот совет повтори дека пристапувањето на регионот останува приоритет и геополитичка инвестиција, а процесот треба да биде заснован на заслуги и кредибилни реформи. Токму затоа настапот на Муцунски во Софија има поширок контекст од дневната дипломатска агенда.

„Заслугите мора да имаат значење“

Во своето обраќање Муцунски нагласи дека ПСЈИЕ останува една од највредните автентични рамки за регионална соработка – формат создаден од регионот, воден од регионот и одржан од уверувањето дека заедничките предизвици бараат заеднички одговори. Според пренесената изјава, тој посочи дека проширувањето повеќе не е само технички пристапен процес, туку стратешка инвестиција во безбедноста, стабилноста и конкурентноста на Европа.

Најсилната политичка реченица од настапот беше насочена токму кон европскиот механизам на доверба: „Кредибилитетот на проширувањето зависи од испораката. Заслугите мора да имаат значење. Обврските мора да се почитуваат. Правилата на процесот мора да бидат предвидливи. На Западен Балкан му е потребен европски пат заснован на резултати, а не на постојано одложување“, истакна Муцунски.

Тоа е формула што директно се вклопува во македонската позиција во однос на ЕУ: не барање привилегија, туку барање процесот да не се претвора во политички лавиринт. Во претходна анализа на Паноптикум за можната средба во Софија и условите за доверба во европскиот процес, беше поставено токму тоа прашање – дали Македонија може да продолжи напред без гаранции дека нови билатерални барања нема повторно да го блокираат патот.

Софија, регионалната соработка и македонскиот европски јазол

Состанокот во Софија доаѓа во чувствителен период за македонско-бугарските односи. Додека регионот зборува за поврзаност, инфраструктура, дигитална интеграција и економска соработка, Македонија останува во специфична политичка позиција: европската перспектива ѝ е потврдена, но пристапниот пат и натаму е оптоварен со билатерални условувања.

Во таа смисла ПСЈИЕ не е само протоколарен форум. Тој е место каде што се мери дали регионалната соработка може да биде повеќе од дипломатска формула. Во написот „Софија како тест“, Паноптикум веќе посочи дека самитот во Софија носи симболика затоа што токму таму во 1996. година започна Процесот за соработка во Југоисточна Европа, а годинашното одбележување на три децении од форматот повторно го става прашањето на довербата во центарот.

Според пренесените информации, Муцунски се осврнал и на Коридорите 8 и 10, транспортната, енергетската и дигиталната инфраструктура, како и на значењето на човечкиот капитал како предуслов за долгорочен развој. Тоа ја проширува темата надвор од чистата дипломатија: ако регионот сака европска иднина, таа не може да се сведе само на декларации, туку мора да се гледа во патишта, енергетски врски, пазар, институции и доверба.

Европски пат заснован на резултати, не на чекање

Клучната порака од Софија е едноставна, но политички тешка: регионот не може бескрајно да се уверува дека европската врата е отворена, ако секој следен чекор станува нова чекалница. Македонија, во таа равенка, има двојна задача – да испорачува реформи и да не дозволи европскиот процес да се претвори во простор за идентитетски и билатерални притисоци.

Затоа ова не е само вест за едно министерско обраќање. Тоа е уште еден сигнал дека македонската дипломатија ќе инсистира на предвидливост, реципроцитет и јасни правила. А Европската Унија, ако навистина сака да го врати кредибилитетот на проширувањето, ќе мора да покаже дека зборот „заслуги“ не е само украс во заклучоците од самитите.