Една вирална листа беше доволна Скопје повторно да се најде во друштво во кое никој не сака да биде. Рим е прв, Скопје втор, по нив Атина, Софија, Париз, Букурешт и Белград – така изгледа графиката што деновиве се шири низ социјалните мрежи и домашните медиуми. Но зад неа има еден важен детал: не станува збор за ново мерење на количината отпад, ниту за европска инспекција на улиците во 2026. година.
Флеш:
Бројките што стојат зад рангирањето се совпаѓаат со истражувањето на Европската комисија за квалитетот на животот во европските градови од 2023 година. Таму Скопје навистина стои многу лошо – само 23 проценти од анкетираните жители биле задоволни од чистотата на својот град.
И тука е суштината. Виралната листа може да биде поедноставена, но незадоволството што го регистрира не е измислено.
Скопје е второ меѓу престолнините, но четврто од дното во целото истражување
Истражувањето на Европската комисија опфатило 83 европски града. Кога жителите биле прашани колку се задоволни од чистотата во градот, просечниот резултат бил 59%. Скопје останало далеку под тој просек со 23% задоволни граѓани. Полош резултат во целата група имаат Палермо со 6%, Рим со 11 и Марсеј со 22% .
Тоа значи дека формулацијата „втор најнечист град во Европа“ бара мала, но важна корекција. Скопје е четврто од дното меѓу сите 83 опфатени градови, а второ од дното ако се споредуваат европските главни градови. Од престолнините полошо е оценет само Рим.
Во истата табела Атина има 34% задоволни жители, Софија 35%, Париз и Букурешт по 36%, а Белград 38%. На другиот крај се Луксембург со 93%, Виена со 83% и Љубљана со 81%.
Ова не е мерење на тони собран отпад, број на диви депонии или чистота измерена од независна инспекција. Станува збор за перцепцијата на жителите – колку тие се задоволни од чистотата на градот во кој живеат. Тоа ограничување е важно, но не ја прави анкетата безвредна. Градот не се живее само низ статистиката на јавните претпријатија. Се живее покрај контејнерите, на тротоарите, во парковите и низ населбите.
Уште една листа, уште еден проблем: загадувањето не е исто што и нечистотијата
Паралелно со приказната за комуналната хигиена, Скопје повторно се најде високо и на индексот на загадување на Numbeo за 2026. година. Со индекс околу 83, градот е петти во европското рангирање, зад Тетово, Тирана, Чељабинск и Краснојарск. Истиот податок го пренесоа повеќе македонски медиуми.
Тука, сепак, не треба да се направи друга грешка – индексот на Numbeo не е исто што и мерењето на ПМ2,5 на мерна станица. Самата платформа објаснува дека нејзиниот индекс во најголем дел се темели на перцепциите на посетителите и опфаќа повеќе области: квалитет на воздухот, загадување на водата, задоволство од собирањето отпад, чистота, бучава, зеленило и општо чувство за загаденост. Методологијата на Numbeo јасно покажува дека станува збор за сложен индекс, а не за инструментално мерење на еден загадувач.
За квалитетот на воздухот постојат други методологии. Европската агенција за животна средина, на пример, во своето актуелно споредување на европските градови ги зема предвид долгорочната изложеност на ПМ2,5, азот диоксид и приземен озон, како и поврзаниот ризик по здравјето.
Значи, „нечист град“ и „загаден град“ не се синоними. Кај Скопје, непријатноста е што градот се појавува високо во различни споредби што мерат различни проблеми.
За здравствената страна на загадувањето Паноптикум веќе пишуваше во текстот „Последици по здравјето од загаден воздух и како да се заштитиме“, додека пошироката слика за отпадот во Македонија е видлива и во анализата „Македонија создаде помалку отпад, но системот пак заглави на депониите“.
3.000 контејнери од септември – бројка што ќе мора да се претвори во резултат
Во момент кога виралната листа повторно ја отвори темата за градската хигиена, градоначалникот на Скопје Орце Ѓорѓиевски најави дека на почетокот од септември треба да пристигнат повеќе од 3.000 нови контејнери. Ѓорѓиевски е актуелен градоначалник на Скопје од локалните избори во 2025. година, што го потврдува и официјалната страница на Град Скопје. Завршена е и постапката за набавка на камиони за собирање отпад преку Министерството за транспорт и Светската банка, а очекувањето е состојбата со хигиената видливо да се подобри до крајот на септември. Најавени се и повисоки казни, договори на угостителските објекти со ЈП „Комунална хигиена“ и дополнителни локации за кабаст отпад.
3.000 контејнери се впечатлива бројка, но бројката сама по себе не чисти град.
Ако контејнерите не се празнат навреме, ако рутите останат нефункционални, ако дивите депонии се чистат само за повторно да се појават неколку дена подоцна и ако кабастиот отпад продолжи да се остава покрај првото слободно парче тротоар, новата опрема само ќе го смени изгледот на истиот проблем.
Од друга страна, ниедна градска администрација не може да одржува чист град ако дел од граѓаните и деловните субјекти го третираат јавниот простор како ничија територија. Комуналната хигиена е заедничка точка на системот и навиките – институциите мора да собираат, контролираат и санкционираат, а граѓаните мора да престанат да го оставаат својот отпад како туѓ проблем.
На Скопје не му треба подобра вирална слика, туку подобар град
Лесно е да се расправа дали некоја Инстаграм-графика е доволно научна. Потешко е да се игнорира фактот дека европско истражување со јасна методологија покажало дека само 23 проценти од анкетираните скопјани биле задоволни од чистотата на градот.
Тоа е посериозен податок од самата „црна листа“.
Скопје не треба да докажува дека е неправедно рангирано. Треба да покаже дека може да изгледа поинаку. Ако во септември навистина пристигнат најавените контејнери и камиони, вистинскиот тест нема да биде свеченото поставување на првите садови за отпад. Тестот ќе биде она што ќе го гледаме околу нив во октомври, декември и следната пролет.
