Од 21. до 27. ноември во „Јавна соба“ во Скопје ќе се одржи 13. издание на Skopje Design Week. Годинашната тема „Crafting Tomorrow“ ги поврзува современиот дизајн, традиционалните занаети, одржливото производство, новите технологии и младите креативци од Македонија и Европа.
Според најавената програма за Skopje Design Week 2026, фестивалот ќе ја отвори дискусијата за тоа како традиционалните знаења, занаетчиските техники и локалното наследство можат да се вклучат во современи и одржливи дизајнерски решенија. Во фокусот се и односот кон материјалите и ресурсите, рачната изработка, новите технологии и меѓународната соработка.
Тоа се фактите со кои започнува годинашното издание. Поширокото прашање што тие го отвораат е уредничко: што навистина значи да се „создава иднината“ во време кога предметите се произведуваат побрзо, се користат пократко, а традиционалните знаења сè потешко наоѓаат место во современата економија?
50-мина европски и 9-мина македонски дизајнери
Еден од главните програмски сегменти ќе биде европската платформа Next Gen. Според информациите објавени од организаторите, во Скопје ќе бидат претставени проекти на 50-мина млади дизајнери од Европа. Патувачката групна изложба е дел од платформата Next Gen, основана од Public Room и Skopje Design Week во партнерство со Barcelona Design Week, What Design Can Do од Холандија, Design Austria и Vienna Design Week од Австрија и Mikser од Србија.
Освен европските автори, на фестивалот се најавени и 9-мина македонски дизајнери. На прес-конференцијата на која беше претставена програмата е најавена и петдневна резиденцијална програма за десет европски дизајнери, кои ќе работат во тимови на заеднички проект, а за најдобрите решенија се предвидени парични награди.
Фактот дека дел од учесниците нема само да изложуваат готови проекти, туку ќе работат заедно во Скопје, му дава поинаква димензија на форматот. Од уредничка перспектива, токму резиденцијата е просторот во кој фестивалот може да прерасне од место за презентација во место за вистинска размена – каде контактот меѓу авторите може да произведе идеја, соработка или проект што ќе продолжи и откако програмата ќе заврши.
Занаетот како дел од современиот дизајн
Зачувувањето на традиционалните занаети е еден од јасно најавените акценти на Skopje Design Week 2026. Во програмата е предвиден базар со 25 изложувачи – локални занаетчии, креативци и производители. Дел од нив ќе претстават производи создадени преку повторна употреба и преработка на материјали.
На претставувањето на фестивалот Ирина Михајлова од „Секнд хенд фејвс“ ја поврза оваа програмска линија со потребата занаетите да се зачуваат и да добијат поголема видливост наспроти масовното производство. Тоа е став на учесник во програмата и дел од концептот со кој фестивалот се претставува, а не општ доказ дека секое занаетчиско производство само по себе е поодржливо.
Она што може да се прочита пошироко од оваа програмска определба е нешто друго. Занаетот не мора да се гледа само како остаток од минатото, ниту современиот дизајн мора да почнува со отфрлање на сè што му претходело. Знаењето за дрвото, текстилот, металот, керамиката или начинот на кој еден предмет се создава со рака може да стане дел од нов дизајнерски јазик, особено кога се комбинира со современи технологии и нови начини на производство. Тоа прашање се допира и со пошироката тема за културата и творештвото како двигатели на општеството. Наследството има вредност кога се чува, но добива нов живот кога од него произлегува современо творештво.
Предавања, панели и економијата зад креативната работа
Во програмата на 13. Skopje Design Week се најавени четири предавања и две панел-дискусии. Фестивалот, според објавените најави, ги поставува дизајнот и занаетчиството и во поширок културен, економски и општествен контекст. Фактите за програмата отвораат уште едно пошироко прашање. Дизајнот може да биде уметнички и културен израз, но за многу автори тој истовремено е професија и економска дејност. Идејата треба да се претвори во прототип, производот треба да најде купувач, а малиот креативен бизнис треба да најде начин да опстане.
За средина како македонската, меѓународните контакти можат да бидат особено значајни. Тоа не значи дека секое фестивалско учество автоматски води до професионален успех. Значи дека средбите со други автори, организации и пазари создаваат можности што во изолирана средина потешко се појавуваат.
Во таа смисла, Skopje Design Week може да се чита и како дел од пошироката потреба творештвото да не остане само културен украс. Како што веќе пишувавме во Panoptikum за местото на културата и творештвото во општеството, вистинската вредност не е само во зачувувањето на создаденото, туку и во условите новите генерации да можат да создаваат.
Од изложба кон работилница за идеи
Skopje Design Week 2026, според досега објавената програма, не се сведува само на изложби. Педесет европски дизајнери, девет македонски автори, резиденцијална програма, четири предавања, две панел-дискусии и базар со 25 изложувачи ја сочинуваат основната програмска рамка на изданието што ќе се одржи од 21 до 27 ноември. Овие бројки кажуваат што е најавено. Она што фестивалот ќе успее да произведе како вистински резултат ќе може да се оценува дури по неговото одржување. Дали средбата меѓу традиционалниот занает и современиот дизајн ќе создаде нови производи? Дали младите автори ќе воспостават соработки што ќе продолжат? Дали јавноста ќе почне поинаку да ја гледа вредноста на локалното производство?
„Crafting Tomorrow“ во тој контекст функционира добро како тема токму затоа што не нуди готов одговор. Иднината на дизајнот не зависи само од нова технологија или нов материјал. Таа зависи и од тоа што ќе решиме да зачуваме, што ќе промениме и на кои луѓе ќе им дадеме простор да создаваат.
