„Скопје 2028“ влегува во фаза во која веќе нема да биде доволно програмата само да постои – ќе треба да покаже дека навистина му припаѓа на градот. Со објавувањето на работната верзија на Програмата за култура и отворањето на јавните консултации, Фондацијата „Европска престолнина на културата – Скопје 2028“ го отвора токму тоа прашање: дали граѓаните, уметниците, независната сцена, институциите и локалните заедници ќе имаат реално влијание врз она што Скопје ќе го претставува во 2028. година.
Од 16. до 23. ноември 2026. година може да се доставуваат идеи, коментари и препораки за програмата. Тоа е краток рок, но и редок момент во кој концептот за Европска престолнина на културата може да се тестира пред јавноста – не како готов производ, туку како план што сè уште може да се коригира, дополни и прошири.
Вистинскиот тест за „Скопје 2028“ затоа нема да биде бројот на настани, звучните имиња или протоколарните свечености. Ќе биде тоа дали програмата ќе излезе од институционалните кабинети, ќе стигне до различни населби и заедници и ќе остави нешто трајно во културниот живот на градот. Јавната консултација е првата конкретна можност да се види дали тој принцип ќе остане декларација или ќе стане дел од начинот на кој програмата навистина се создава.
Од работна програма до програма на градот
Фондацијата ја објави работната верзија на Програмата за култура на својата официјална интернет-страница и ги повика граѓаните, уметниците, културните работници, институциите и организациите да достават свои предлози. Јавниот повик за Програмата за култура на „Скопје 2028“ е отворен до 23. ноември 2026. година.
Во процесот можат да се вклучат граѓани од сите возрасти и скопски општини, индивидуални уметници и креативци, културни, образовни и научни институции, академската заедница, независни и граѓански организации, неформални групи, иницијативи од населбите, претставници на креативните индустрии и деловната заедница.
Широкиот повик има логика само ако зад него следува и вистинска отвореност кон предлозите. Европската престолнина на културата не треба да биде програма што жителите на Скопје ќе ја гледаат од публика, туку процес во кој можат да кажат што му недостига на градот, кои простори треба да се оживеат, кои културни гласови се недоволно присутни и каква културна инфраструктура треба да остане по 2028. година.
Не се бара само коментар за веќе напишаното
Предлозите не мора да бидат ограничени на забелешки за постојната работна верзија. Фондацијата отвора простор и за целосно нови идеи што досега не се опфатени со програмата.
Тие може да се однесуваат на нови културни и уметнички содржини, современи практики, културното наследство, независната сцена, младинското учество, пристапноста, културната разновидност, децентрализацијата на културните активности, јавните простори и меѓународната соработка.
Особено значајна е можноста темите да излезат од вообичаениот институционален круг. Скопје има културен живот и надвор од музеите, театрите, галериите и централното градско подрачје. Маалските простори, неискористените објекти, локалните иницијативи, независните автори и помалите заедници можат да бидат исто толку важен дел од приказната за градот.
„Култура над поделбите“ ќе мора да се покаже во практика
Основниот концепт на „Скопје 2028“ е поврзан со идејата „Култура над поделбите“ – култура што треба да ги поврзува различните јазици, заедници, генерации и искуства преку дијалог и заедничко создавање. И Град Скопје ја претставува титулата како можност за подолгорочен културен развој, посилна соработка и активно учество на граѓаните.
Таквата идеја, сепак, добива смисла дури кога ќе се претвори во конкретна програма. Ќе биде важно дали културните содржини ќе стигнат до различните делови на градот, дали ќе има место за независната сцена, дали ќе се создава нова публика и дали проектите ќе имаат живот и по завршувањето на 2028. година.
Во претходните месеци „Скопје 2028“ веќе отвораше повици поврзани со мапирање локации, објекти и простори, како и со собирање скопски приказни. И тие процеси ја покажуваат намерата градот да не се гледа само преку неговите официјални културни институции, туку и преку маалата, јавните простори, сеќавањата и местата што граѓаните ги препознаваат како дел од неговиот идентитет.
Како се доставуваат предлозите
Не е потребно предлагачот да биде професионалец во културата или да претставува организација. Според објавениот повик, доволен е краток опис на идејата и објаснување на кој начин таа може да придонесе кон културната програма на „Скопје 2028“.
Предлозите и коментарите се испраќаат на [email protected], со предмет „Јавна консултација – Програма за култура на Скопје 2028“. Крајниот рок е 23 ноември 2026 година.
Сите доставени предлози треба да бидат разгледани при подготовката на финалната верзија на програмата. Фондацијата најавува и средби со различни фокус-групи од уметничката и културната сцена во Скопје, преку кои треба да се соберат дополнителни искуства и гледишта.
Предлогот не значи автоматско место во програмата
Јавната консултација не треба да се меша со конкурс за финансирање. Испратена идеја не значи автоматско вклучување во финалната културна програма, туку можност таа да биде разгледана во процесот на нејзино дообликување.
Токму тука ќе се види и вистинската вредност на консултацијата. Ако предлозите останат само формална обврска, процесот ќе има ограничен ефект. Ако, пак, од нив произлезат видливи корекции, нови проекти или поинаков пристап кон населбите, јавните простори и независната култура, тогаш јавниот повик ќе има многу поголема тежина од еднонеделна административна процедура.
Скопје веќе ја има титулата Европска престолнина на културата за 2028 година. Следното, многу потешко прашање е што ќе направи со неа. Периодот од 16 до 23 ноември 2026 година е краток временски прозорец, но носи конкретна можност граѓаните и културната сцена да кажат каков град сакаат да видат во 2028 година – и, уште поважно, што од таа година треба да остане во Скопје и потоа.










