Македонија го задржува кредитниот рејтинг ББ+ со стабилен изглед. Зад оценката стојат предвидлива монетарна политика и економски раст, но и предупредување дека фискалната консолидација оди бавно.
Агенцијата „Фич“ вчера го потврди долгорочниот кредитен рејтинг на Македонија на ниво ББ+ со стабилен изглед. За државата тоа е важна вест: оценката не е намалена, а стабилниот изглед покажува дека агенцијата засега не очекува непосредна промена на рејтингот. Но, извештајот не може да се сведе на една реченица за доверба. Во него подеднакво јасно се гледа и сметката што земјата допрва треба да ја среди — буџетскиот дефицит и долгот.
Што ја одржува оценката ББ+?
Според „Фич“, рејтингот го поддржуваат поволните показатели за управување и повисокиот БДП по жител во споредба со земјите со слична оценка. Агенцијата ги издвојува и доследните монетарни политики, кои ја поткрепуваат долгогодишната фактичка врзаност на денарот со еврото. Процесот на пристапување кон Европската Унија го смета за можен поттик за реформи на среден рок.
Истовремено, агенцијата ги посочува малата големина на економијата, високиот долг во однос на БДП и големите дефицити на тековната сметка како ограничувања за кредитниот профил. Со други зборови, земјата има основа за стабилност, но има и помал простор да апсорбира надворешен економски удар.
Рејтингот ББ+ е една оценка под инвестициското ниво. Тој не значи дека државата не може да се задолжува, но потсетува дека довербата на кредиторите зависи од тоа дали ризиците ќе останат под контрола.
Дефицитот е најјасниот фискален предизвик
За 2026. година „Фич“ предвидува дефицит на општата влада од 4% од БДП. Тоа е над медијаната од 3,5% за земјите во категоријата ББ. Владината цел за дефицитот во 2026. година е ревидирана од 3,5% на 4,1% од БДП. Според агенцијата, ревизијата ги одразува повисоките обврски за плати во јавниот сектор, земјоделски субвенции и капитални расходи.
„Фич“ очекува дефицитот постепено да се намалува, но и во 2028. година да изнесува 3,6% од БДП — над ограничувањето од 3% предвидено со Законот за буџети. Агенцијата забележува дека целосната примена на фискалните правила повторно е одложена, овојпат до 2028 година.
Овие бројки го поставуваат суштинското прашање: како да се финансираат платите, јавните услуги и инвестициите, а притоа да се намалува потребата од ново задолжување? Тоа не е задача што се решава со кратење по секоја цена. Важно е кои расходи носат трајна корист, дали инвестициите се изведуваат ефикасно и дали државата успешно ги собира приходите што веќе ѝ следуваат.
Инвестициите можат да поттикнат раст — ако донесат резултат
Извештајот бележи значително забрзување на капиталните расходи во првите седум месеци од 2026. година, поврзано и со изградбата на коридорите 8 и 10д. Јавната инвестиција може да ја подобри поврзаноста, да отвори работа и да ја зголеми продуктивноста. Но, нејзината вредност не се мери само со износот потрошен во една буџетска година.
За граѓаните и за економијата е важно проектите да бидат завршени, трошоците да бидат јасни, а придобивките да го оправдаат задолжувањето. Ако инвестицијата доцни или поскапува, идната генерација ја наследува обврската за отплата без навреме да ја добие планираната корист.
Долгот не е само бројка на хартија
Бруто-долгот на општата влада, според „Фич“, изнесувал 51,6% од БДП на крајот на 2025. година. Агенцијата очекува тој во просек да се стабилизира околу 52,7% во периодот 2026–2028. година. Оваа прогноза претпоставува дека државата ќе го контролира дефицитот и ќе може да ги сервисира обврските без поголемо влошување на условите за финансирање.
Важен е и долгот што може да стане директен товар за буџетот. „Фич“ посочува дека државните гаранции во првата половина од 2026. година изнесувале 6,8% од БДП, а ги споменува и заостанатите обврски на јавни претпријатија и други субјекти поврзани со државата. Гаранцијата не е исто што и веднаш доспеан буџетски трошок, но претставува ризик ако должникот не може сам да ја исполни обврската.
Токму затоа расправата за долгот не треба да заврши со прашањето дали е под законскиот праг. Потребни се и одговори за неговата цена, роковите на отплата, гаранциите и резултатите од проектите што се финансираат со тие пари.
Растот помага, но цените и надворешните ризици остануваат
„Фич“ предвидува економски раст од 3,2% во 2026. година, поддржан од јавните инвестиции и приватната потрошувачка. Агенцијата воедно очекува просечна инфлација од 4% во периодот 2026–2028. година. Поскапувањето на енергијата и притисоците од домашната побарувачка покажуваат зошто растот на БДП сам по себе не е доволен показател за секојдневниот стандард.
Агенцијата проценува и дека дефицитот на тековната сметка може да достигне 5,5% од БДП во 2026. година, меѓу другото поради повисоките трошоци за увоз на енергија и увозот поврзан со инвестициите. За мала и отворена економија тоа е потсетник дека домашните буџетски одлуки не се носат во изолација од светските цени и побарувачката на европските пазари.
Што значи оценката за граѓаните?
Потврден рејтинг не значи непосредно пониски сметки, повисоки плати или автоматски поевтини кредити за домаќинствата. Неговото влијание е посредно. Тој е еден од показателите што инвеститорите и заемодавците ги земаат предвид кога проценуваат колкав ризик носи финансирањето на државата.
Ако државното задолжување стане поскапо, повеќе буџетски средства може да одат за камати наместо за јавни услуги и инвестиции. Ако, пак, долгот и дефицитот се намалуваат на одржлив начин, се отвора поголем простор за развој и за реакција во нова криза. Самата оценка не ги гарантира тие исходи: тие зависат од политиките што ќе следуваат.
Стабилниот изглед е можност, не завршена работа
„Фич“ наведува дека значително зголемување на долгот поради неуспешна фискална консолидација би можело да доведе до негативна рејтинг-акција. Од друга страна, силно и трајно намалување на долгот, подобри перспективи за раст или напредок во управувањето и евроинтеграцијата би можеле да ја поддржат оценката во иднина.
Затоа потврдата на ББ+ заслужува внимателно читање. Таа кажува дека Македонија засега ја задржува довербата што ја носи постојната оценка. Но, вистинскиот тест е дали економскиот раст ќе биде придружен со помал дефицит, одговорно управување со долгот и јавни инвестиции чија корист граѓаните ќе можат да ја видат.
Извор за податоците и прогнозите: Официјално соопштение на „Фич“, 11. септември 2026. година.
