Просечната откупна цена на тутунот од реколтата 2026 се очекува да надмине 420 денари за килограм, соопшти министерот за земјоделство, шумарство и водостопанство Борче Серафимовски на Форумот за ориентален тутун, што на 27 октомври се одржува во Прилеп. Најавата доаѓа во период кога производителите и откупувачите се подготвуваат за новата откупна сезона, а цената, проценката на класите и навремената исплата повторно се главните прашања за тутунарите.
Форумот во Прилеп го организираат Меѓународната асоцијација на тутунопроизводители – ITGA и Сојузот „Мака на тутуноберачите“, со учество на производители, претставници на Меѓународната унија на производители на тутун (UNITAB), научната заедница и откупувачите. Настанот го враќа меѓународниот форум за ориентален тутун во Македонија 14 години по неговото прво одржување во Скопје.
Очекување за цена над минатогодишното ниво
Проекцијата за просечна цена над 420 денари за килограм би значела задржување на високото ценовно ниво од претходната сезона. Според претходно објавените податоци на Министерството за земјоделство, шумарство и водостопанство, реколтата од 2025 година заврши со просечна откупна цена од околу 419 денари за килограм и со околу 26 милиони килограми откупен тутун.
За годинашната реколта, според Серафимовски, Министерството ја координира подготовката на откупот со цел договорните услови да бидат јасни, проценката на тутунот транспарентна, а откупувачите навремено да ги исполнуваат обврските. Тој порача дека надлежните служби ќе ги користат законските механизми за заштита на правата на производителите.
Подготовките за сезоната беа тема и на неодамнешната средба на Министерството со производителите и откупувачите во Прилеп. Агенцијата за финансиска поддршка во земјоделството и руралниот развој соопшти дека на состанокот се разговарало за откупот, финансиската поддршка и состојбите во секторот.
Субвенции од 60 до 80 денари според класата
Покрај приходот од продажбата, за производителите е предвидена и директна поддршка според квалитетот на предадениот тутун. Серафимовски најави субвенции од 80 денари по килограм за прва класа, 70 денари за втора и 60 денари за трета класа.
Ваквата структура на поддршката веќе има значајно место во економиката на тутунопроизводството. Panoptikum претходно пишуваше за исплатата на повеќе од две милијарди денари за тутунарите и за тоа колку класата, квалитетот и навремената исплата ја определуваат реалната заработка на земјоделските стопанства.
Министерот го поврза моделот на субвенционирање со економската одржливост на производството и вреднувањето на поквалитетниот тутун, во рамките на Стратегијата за производство на тутун 2021-2027.
Сушата и високите температури стануваат дел од економската пресметка
Покрај цената и откупот, значаен дел од обраќањето беше посветен на климатските услови. Високите температури и сушата директно влијаат врз приносот и својствата на тутунскиот лист, особено кога двата фактори се појавуваат истовремено.
Според најавата, приспособувањето кон климатските промени треба сè повеќе да влегува во планирањето на производството, врз основа на научни сознанија и локални мерења. Во таа насока беше посочена соработката со Научниот институт за тутун во Прилеп и Факултетот за земјоделски науки и храна во Скопје.
Прашањето е пошироко од една реколта. Во анализата на Panoptikum за почвата, климата и иднината на македонското земјоделство веќе беше посочено дека сушите, топлотниот стрес и промените во режимот на врнежи постепено ја менуваат логиката на земјоделското производство. Кај тутунот, култура чии својства силно зависат од локалната почва и климатските услови, тој ризик има непосредна економска вредност.
Сектор од кој зависат околу 18.000 стопанства
Серафимовски наведе дека тутунопроизводството ангажира приближно 18.000 земјоделски стопанства, додека извозот на тутун и преработки од тутун обезбедува девизен прилив од околу 140 до 150 милиони евра годишно. Токму таа економска тежина објаснува зошто откупната цена не е само сезонска земјоделска тема, туку прашање што директно се одразува врз приходите на илјадници семејства и врз локалната економија во традиционалните производни региони.
Ориенталниот тутун има посебно место во оваа структура. За неговата традиција, сортите и значењето на Прилеп како еден од главните производни центри, повеќе може да се прочита во текстот на Panoptikum за македонскиот ориентален тутун и неговата иднина.
За производителите, сепак, конечната слика ќе ја даде самиот откуп. Просекот над 420 денари е засега очекување, а неговото остварување ќе зависи од квалитетот и структурата на реколтата, проценката на класите и цените што ќе ги понудат откупувачите. Затоа вистинскиот тест на сезоната нема да биде само најавената просечна цена, туку колку од неа реално ќе стигне до тутунарските стопанства.
