Рускиот напад врз железничката инфраструктура кај Јагодин, непосредно до полско-украинската граница, испрати порака што го надминува уништениот воз и локомотива. Додека во близина минувале поранешни западни функционери и безбедносни претставници, американскиот посредник Џаред Кушнер оцени дека територијалното прашање останува главната пречка за договор меѓу Москва и Киев. Така, речиси во ист час војната повторно покажа две лица: воено приближување до границите на НАТО и дипломатско оддалечување од компромисот.
Напад на една од најчувствителните точки
Руски дрон погоди железничка композиција, односно локомотива на станицата Јагодин во западна Украина, во непосредна близина на граничниот премин Јагодин–Дорохуск кон Полска. Според украинската државна железница, дипломатски воз со поранешниот британски премиер Борис Џонсон, поранешниот шведски премиер Карл Билт и повеќе европски безбедносни советници ја напуштил станицата порано од предвиденото.
Компанијата процени дека постои голема веројатност токму дипломатскиот воз да бил можната цел на дронот. Сепак, ова засега е процена на украинската страна, а не независно потврдена истрага за точната намера на нападот.
Друг воз, во кој се наоѓал поранешниот директор на ЦИА Дејвид Петреус, сè уште бил на станицата кога се случил нападот. Нема информации дека тој патувал во погодениот воз, како што сугерираат дел од насловите. Според достапните информации, погодена била локомотива, додека Петреус бил во друга композиција на станицата. Нема пријавени жртви меѓу патниците.
Карл Билт објави дека композицијата зад нив била евакуирана додека дронот се приближувал. Патниците претходно добиле предупредување и биле насочени кон безбедни места. Украинската железница соопшти дека постојано ги приспособува распоредите поради опасноста од воздушни напади.
И бензинска пумпа и камион во близина на преминот
Безбедносната слика дополнително ја влоши нападот врз објект, односно камион во близина на граничниот премин, на помалку од еден километар од полската територија. Преминот привремено бил затворен, а полските власти свикале итни консултации.
Полскиот премиер Доналд Туск предупреди дека засилените руски операции во Украина во следните недели и месеци би можеле да имаат последици и за Полска. Според него, полските и сојузничките разузнавачки служби предупредувале дека Москва би можела да се обиде да ги попречи или парализира украинските гранични премини.
Русија, од друга страна, соопшти дека цел на нападите била железничка инфраструктура во западна Украина што, според Москва, се користи за транспорт на воени товари од европските држави. Тоа објаснување не го отстранува прашањето за ризикот врз цивилните патници и за дејствувањето во непосредна близина на територијата на НАТО.
Железницата како воена, економска и дипломатска артерија
Во украинската војна железничката мрежа одамна не е само цивилна сообраќајна инфраструктура. Таа служи за превоз на населението, хуманитарната помош, стоката, дипломатските делегации и дел од воената логистика. Поради тоа, секој напад врз железнички јазол истовремено создава воен, економски и психолошки ефект.
Нападот кај Јагодин има дополнителна тежина бидејќи станува збор за една од клучните врски меѓу Украина и Полска. Преку овие премини Украина е поврзана со Европската Унија и со системот за западна политичка, економска и воена поддршка.
Доколку нападот навистина бил насочен кон дипломатската композиција, тоа би претставувало обид за заплашување на странските претставници што патуваат во Киев. Доколку целта била само железничката инфраструктура, повторно станува збор за удар врз коридор од исклучително значење за врската меѓу Украина и Европа.
Војната се приближува до прагот на НАТО
Фактот што нападите се случија на неколку стотици метри од полската граница ја зголемува опасноста од ненамерно или намерно прелевање на конфликтот. Полска е членка на НАТО, па секој проектил, дрон или остатоци што би навлегле на нејзина територија би отвориле сериозни политички и безбедносни прашања.
Тоа не значи дека секој граничен инцидент автоматски води кон директен судир меѓу НАТО и Русија. Но колку почесто воените операции се доближуваат до границата, толку повеќе се зголемува можноста за погрешна процена, техничка грешка или инцидент што ќе бара сојузнички одговор.
Токму тука лежи пошироката порака на нападот: фронтот не се шири само со движење на војниците. Тој се шири и преку ударите врз транспортните коридори, енергетските објекти, комуникациите и граничната инфраструктура.
Кушнер: територијата е најтешкото прашање
Паралелно со нападите, американскиот претставник Џаред Кушнер изјави дека Вашингтон се обидува да создаде услови за трилатерални разговори со Русија и Украина. Според него, двете страни претрпеле огромни загуби, но територијалното прашање и натаму е главната пречка за постигнување договор. Таквата формулација ја открива суштината на сегашната дипломатска блокада. Русија бара Украина да ја прифати загубата на територии и да ги признае таканаречените „нови реалности“. Киев одбива да се повлече од области што Москва ги бара, вклучувајќи делови што руската армија не успеала целосно да ги освои.
За Русија територијата е средство со кое воените освојувања треба да се претворат во траен политички резултат. За Украина, прифаќањето на таквото барање би значело наградување на агресијата и создавање преседан според кој границите можат да се менуваат со сила.
„Компромис“ или легализирање на силата?
Во дипломатскиот јазик зборот компромис често звучи разумно. Но кај територијалните спорови зад него се наоѓаат градови, домови, население, природни ресурси, индустрија и безбедносни позиции. Затоа украинската одлука не може да се сведе на едноставно цртање нова линија на картата.
Дури и доколку Киев под силен надворешен притисок прифати територијална отстапка, останува прашањето дали таквиот договор би донел траен мир. Без безбедносни гаранции и механизми што би спречиле нов напад, замрзнатата линија би можела да стане само пауза за воено прегрупирање.
Истовремено, продолжувањето на војната значи нови човечки жртви, разрушување и исцрпување на Украина, но и економски и политички последици за Европа и Русија. Тоа е суровата дилема на преговорите: договорот може да биде неправеден, а отсуството на договорот смртоносно.
Москва не ги менува основните барања
Сигналите од Кремљ покажуваат дека руските услови во основа остануваат непроменети. Москва бара признавање на територијалните промени, ограничување на украинските безбедносни и воени определби и политичко прифаќање на последиците од руската инвазија. Таквата позиција тешко може да се усогласи со украинското барање за суверенитет, територијален интегритет и веродостојни гаранции. Оттука, оптимистичките најави за можни разговори не треба да се мешаат со реален напредок кон договор.
Разговорите можат да создадат канали за комуникација, размена на заробеници, локални прекини на огнот или заштита на инфраструктурата. Но политичкиот крај на војната ќе остане далечен сè додека страните под „мир“ подразбираат спротивставени исходи.
Две паралелни пораки
Нападот кај полската граница и изјавите за преговорите не се две одделни приказни. Тие се дел од истата стратегиска слика. На терен, Русија настојува да покаже дека може да ги загрози и најважните врски на Украина со Европа. На дипломатско ниво, Москва се обидува воената контрола да ја претвори во призната територијална состојба. Украина, пак, се обидува да докаже дека попуштањето нема да донесе стабилност, туку ќе ја охрабри силата како средство за менување на границите. Полска и другите европски држави го гледаат конфликтот не само како украинско прашање, туку и како тест за безбедноста на источната граница на Европската Унија и НАТО.
Мирот останува под оган
Во теорија, дипломатските иницијативи треба да го намалат интензитетот на воените дејства. Во практика, честопати се случува спротивното: секоја страна настојува пред можните преговори да ја подобри својата позиција со воен или политички притисок. Рускиот напад врз железничката инфраструктура кај полската граница токму затоа може да се чита како поширока порака. Тој ја покажува ранливоста на коридорите кон Европа, ја зголемува нервозата во Полска и го потсетува Западот дека војната може да допре до неговиот праг.
Но нападите не го решаваат главното прашање што го посочи Кушнер: дали е можно да се постигне мир без Украина да биде принудена да го прифати резултатот од воената сила и без Русија да се откаже од своите територијални барања? Сè додека одговорот останува негативен, возовите ќе продолжат да ја поврзуваат Украина со Европа под тревога, дипломатите ќе зборуваат за нови формати, а територијата ќе остане точката во која се судираат правото, силата и цената на преживувањето.
