Земјотресот траеше секунди, а неговите последици сега се мерат во денови без вода, ноќи поминати во засолништа и неизвесна потрага под урнатините. Бројот на загинати во југозападна Јапонија се искачи на 30, според најновите медиумски извештаи, додека спасувачките екипи продолжуваат да пребаруваат оштетени домови, фабрички објекти и делови од трговски центар во префектурата Кумамото.

Бројките во текот на денот се разликуваа бидејќи јапонските институции одделно ги водат потврдените жртви и смртните случаи за кои допрва треба да се утврди дали се директно поврзани со земјотресот. Тоа не ја намалува тежината на катастрофата – зад секое ново ажурирање има семејство што чека вест и спасувачи што работат во услови во кои времето станува противник.

Силен и плиток потрес во префектурата Кумамото

Земјотресот го погоди регионот Кумамото на 28. јули во 16:27 часот по локално време. Според Јапонската метеоролошка агенција, неговата магнитуда изнесувала 7,1, а жариштето било на длабочина од околу 10 километри. Дел од меѓународните сеизмолошки служби објавија магнитуда од 6,8, што произлегува од различните методи со кои се пресметува силата на потресот.

Плитките земјотреси често предизвикуваат посилно тресење на површината. Во Кумамото тоа значеше оштетени патишта, распукани улици, урнати куќи, прекинати водоводни линии и нови оштетувања на објекти што веќе ја носеа траумата од земјотресите во 2016. година.

Експлозијата во трговскиот центар и урнатиот фабрички оџак

Меѓу најтешко погодените места е трговскиот центар „Аеон“ во Кашима. Илјадници посетители биле евакуирани по првиот потрес, но подоцна во дел од објектот се случила експлозија, најверојатно поврзана со оштетување на гасната инсталација. Дел од вработените се вратиле во зградата пред експлозијата, а спасувачките екипи продолжија да го пребаруваат оштетениот комплекс.

Тешки последици има и во фабриката на „Нипон пејпер“ во Јацуширо, каде што се урнал голем оџак. Повеќе работници загинале, а полицијата, пожарникарите и припадниците на јапонските сили за самоодбрана пребаруваат низ металните конструкции и бетонските урнатини.

Спасувањето дополнително го отежнуваат афтершоковите. Нов потрес со магнитуда од 5,8 го зголеми ризикот од дополнително уривање на веќе оштетените згради и ги принуди екипите постојано да ја проценуваат безбедноста на теренот.

По урнатините доаѓа вториот удар – жештината

Вообичаената слика по земјотрес е потрагата по преживеани. Меѓутоа, во Кумамото кризата има и второ лице: екстремната летна жештина. Температурите се движат околу 35 степени, а прогнозите предупредуваат дека во следните денови може да се приближат до 40 степени.

Десетици илјади домаќинства останаа без вода или електрична енергија. Во делови од регионот жителите добиваат ограничени количества вода од воени цистерни, додека во засолништата се поставуваат стотици уреди за ладење. За постарите лица, децата и хронично болните, опасноста од топлотен удар може да стане подеднакво сериозна како и последиците од самиот земјотрес.

Редиците пред продавниците и бензинските станици се долги. Тоалетите во дел од јавните објекти не функционираат, водоводните мрежи се тешко оштетени, а локалните власти сè уште не можат да кажат дали целосното снабдување ќе биде обновено за неколку дена или за неколку недели.

Кјушу е човечка трагедија, но и индустриска точка од светско значење

Островот Кјушу е еден од клучните јапонски центри за автомобилската и полупроводничката индустрија. По земјотресот, компании како „Тојота“, „Хонда“, „Нисан“, „Сони“ и „ТСМЦ“ привремено прекинаа дел од производството или ги евакуираа работниците за да ја проверат безбедноста на погоните.

Засега главниот проблем не е големо уништување на фабриките, туку нарушената инфраструктура, прекините во снабдувањето и неизвесноста околу транспортот. Во глобално поврзана економија, земјотрес во еден јапонски регион може да се почувствува и во фабрики илјадници километри подалеку, особено кога станува збор за автомобилски делови, сензори и полупроводници.

Подготвена земја не значи неранлива земја

Јапонија има строги градежни стандарди, редовни вежби за евакуација и високо развиени системи за рано предупредување. Токму затоа многу објекти го издржаа потресот, а илјадници луѓе беа брзо евакуирани. Сепак, оваа катастрофа повторно покажа дека опасноста не завршува кога ќе престане тресењето.

Гасните инсталации, водоводите, мостовите, фабричките конструкции и патиштата можат да создадат нови закани неколку минути или часови подоцна. Паноптикум веќе пишуваше за јапонската архитектура како култура на приспособување кон природните ризици. Земјотресот во Кумамото ја потврдува токму таа тешка лекција: подготовката спасува животи, но природата никогаш не може целосно да се стави под контрола.

За македонскиот читател сликите од Кумамото неизбежно ја повикуваат меморијата на Скопје. Во текстот „Кога Скопје се урна, светот почна да го гради одново“, земјотресот од 1963. година е запишан како трагедија, но и како мерка за солидарноста. Истата мерка денес се гледа во јапонските спасувачи, во војниците што носат вода и во граѓаните што ги отвораат своите домови за соседите.

Во Кумамото потрагата сè уште трае. Затоа бројот 30 не треба да се чита како конечна статистика, туку како моментна граница на една несреќа што продолжува да се развива. Најважната вест во следните часови нема да биде новата бројка, туку секој човек што ќе биде пронајден жив.