Цените не растат со шокот од најжешките кризни години, но повторно растат доволно за да го променат месечниот ритам на домаќинствата. Мајската инфлација од 4,8% не е само статистичка линија во соопштение. Таа е нова пресметка на каса, повисока цена на превоз, поскапа храна, помал простор меѓу платата и крајот на месецот.

Македонската економија во последните недели добива и добри бројки – раст на БДП, раст на платите, позитивни сигнали во индустријата. Но животниот стандард има свој начин на проверка: не прашува колку убаво изгледа табелата, туку колку останува откако ќе се платат храната, сметките, горивото, лековите и детските потреби. Токму тука мајската инфлација ја покажува својата вистинска тежина.

Мајската бројка: 0,6% за еден месец, 4,8% за една година

Според Државниот завод за статистика, инфлацијата мерена преку индексот на трошоците на животот во мај во однос на април изнесува 0,6%. Во споредба со мај минатата година, индексот на трошоците на животот е повисок за 4,8%, а индексот на цените на мало за 5,6%.

Тоа е важна разлика: месечниот раст покажува дека притисокот не запрел, а годишниот раст кажува дека животот денес е поскап од истиот месец лани. Инфлацијата, во ваква ситуација, не е само економски термин, туку мерка за тоа колку брзо се троши домашната сигурност.

Транспортот и храната повторно го водат притисокот

На месечно ниво најсилен раст има кај транспортот – 1,6%. За 1% се зголемени трошоците во групите облека и обувки, како и храна и безалкохолни пијалаци. Рекреацијата, спортот и културата пораснале за 0,9%, информациите и комуникациите за 0,7%, рестораните и услугите за сместување за 0,5%, а здравствената заштита и домувањето со енергенсите за 0,1%.

На годишно ниво сликата е уште појасна. Транспортот е повисок за 11%, алкохолните пијалаци и тутунот за 9,3%, рекреацијата, спортот и културата за 5,5%, а храната и безалкохолните пијалаци за 4,7%.

Транспортот е особено чувствителен показател затоа што не останува затворен во една категорија. Кога превозот поскапува, тоа не се чувствува само на бензинска пумпа, во автобус или во месечен билет. Тој трошок влегува и во дистрибуцијата, во услугите, во секојдневното движење на луѓето и стоките. Затоа поскап транспорт често значи поскап месец и пред да се види целата сметка.

Земјоделските производи го покажуваат ударот на пазар

Кај цените на мало најсилно се издвојуваат земјоделските производи. Tие во мај се повисоки за 4,4% во однос на април, а за 6,7% во споредба со мај минатата година. Прехранбените производи, пак, на месечно ниво се поскапи за 1,3%.

Ова е делот од инфлацијата што најбрзо се претвора во чувство. Граѓанинот можеби нема секогаш да ја памети годишната стапка, но ја памети цената на доматите, млекото, лебот, овошјето, месото и основната неделна набавка. Кога земјоделските производи растат најбрзо, инфлацијата излегува од табелата и влегува во пазарската торба.

Стандардот не се брани само со просеци

Паноптикум веќе пишуваше дека синдикалната кошничка во мај останува речиси 69.000 денари за четиричлено семејство во сопствен дом, а со кирија оди над 84.000 денари. Во таа рамка инфлацијата од 4,8% не е изолиран податок, туку дополнителен притисок врз веќе тесниот семеен буџет.

Истовремено, просечната нето-плата порасна на 48.433 денари, што на хартија е позитивна вест. Но кога платите се читаат заедно со инфлацијата, сликата станува посложена: растот на приходите мора да биде доволно силен, доволно распространет и доволно реален за да се почувствува во животот, а не само во статистичките соопштенија.

Тука е главната поента: инфлацијата не мора да биде двоцифрена за да боли. Доволно е да биде упорна, да се појавува кај храната, транспортот и основните услуги и да го гризе оној мал простор што домаќинствата го оставаат за непланирани трошоци.

Бројките се подобруваат, но довербата се мери на каса

Македонија во последниот период бележи и економски раст, а Паноптикум во анализата „Македонија со раст на БДП од 3,1%: добра бројка, тежок тест за реалниот живот“ веќе го отвори прашањето дали добрите макроекономски показатели стигнуваат до секојдневието. Мајската инфлација го прави тоа прашање уште поконкретно.

Растот на економијата е важен. Растот на платите е важен. Но граѓанинот не живее во просек, туку во месец. Ако храната, превозот, услугите и основните производи се движат нагоре, тогаш секоја добра економска бројка мора да помине низ последниот и најстрог филтер – домашниот буџет.

Затоа ова не е вест за паника, туку вест за внимателно читање. Инфлацијата од 4,8% покажува дека ценовниот притисок е сè уште тука. Не со спектакуларен удар, туку со тивко, упорно поместување на границата на нормалниот живот. А токму таквите поместувања најчесто најдоцна се признаваат, а најдолго се чувствуваат.