По 32. Конгрес СДСМ се обидува да ја врати политиката таму каде што опозицијата најмногу ја изгуби – кај довербата дека зборовите можат повторно да станат обврска. Новата програмска платформа „Твоја држава, твоја шанса“ е претставена како пресврт кон социјалдемократија, животен стандард, младинска перспектива, антикорупција и европска иднина. Но вистинското прашање не е дали СДСМ напишал нов документ, туку дали може да го претвори во политичка сила што ќе ја надмине старата слика за партија заробена меѓу поразот, европската реторика и одбранбената позиција.

Ова е момент во кој опозицијата сака да покаже дека не чека само грешки на власта, туку нуди своја државна рамка. Од друга страна, власта јасно покажува дека нема намера да ѝ дозволи на СДСМ да го смени теренот на игра: секој обид за европска агенда веднаш го враќа во темата за уставните измени, Бугарија и идентитетот. Така македонската политика повторно се врти околу истата оска: едните зборуваат за Европа како шанса, другите за Европа како услов што може да стане уцена.

Новата платформа како обид за враќање кон социјалната тема

Според најавите од СДСМ, платформата „Твоја држава, твоја шанса“ треба да биде политичка понуда за модерна, праведна и европска држава, со фокус врз младите, повисоки плати, достапно домување, работнички права, образование, домашно производство, социјална заштита и борба против корупцијата. Во неа се чита обид СДСМ повторно да се претстави како партија на животниот стандард, а не само како партија што ја брани европската линија.

Тој обид има смисла затоа што македонскиот граѓанин одамна не живее од големи геополитички реченици. Живее од сметка за струја, од кирија, од кредит, од плата што се троши пред крајот на месецот и од прашањето дали детето ќе остане дома или ќе замине. Затоа мерките што во јавноста беа издвоени како „прв дом без данок“, поволни станбени кредити, поддршка за млади и грантови за враќање од странство, добиваат политичка тежина само ако излезат од зоната на изборна желба и влезат во зоната на издржлива јавна политика.

Европската агенда пак станува домашен судир

Паралелно со платформата СДСМ ја постави и „Скопската иницијатива“ како обид за пошироко прогресивно поврзување во регионот и Европа. Тоа е амбициозна рамка, особено во време кога Западен Балкан повторно се спомнува како простор во кој ЕУ мора да го врати кредибилитетот. Но во Македонија секоја европска реченица има домашна сенка. Таа сенка се вика уставни измени, спорот со Бугарија и стравот дека секој следен чекор ќе биде прочитан како ново идентитетско отстапување.

Тука СДСМ има најтешка задача. Партијата сака да ја врати Европа како ветување за подобар живот, владеење на правото и функционални институции. ВМРО-ДПМНЕ, пак, ја враќа темата во рамката на достоинство, идентитет и отпор кон билатерални притисоци. Затоа најновата реакција на владејачката партија не ја напаѓа само платформата, туку го напаѓа правото на СДСМ да зборува за европскиот пат без да биде обвинет дека ја повторува линијата на Софија.

Реакцијата на власта: стара рамка, корисна за мобилизација

Премиерот Христијан Мицкоски од Виница порача дека не мора секогаш да се коментира што кажува СДСМ, оценувајќи дека на конгресот не видел ништо поразлично од веќе слушнатото. Тој ја повтори и формулацијата дека СДСМ е „мекото ткиво“ во македонскиот национален идентитет.

Таквата реторика е остра, но политички пресметана. Таа има една цел: да не ѝ дозволи на опозицијата да го смени фокусот од идентитетската линија кон социјалната понуда. Доколку расправата се води за плати, домување, млади и корупција, СДСМ добива простор да зборува на терен што традиционално ѝ припаѓа на социјалдемократијата. Доколку расправата се врати на Бугарија, Радев и уставните измени, ВМРО-ДПМНЕ ја држи опозицијата во зона во која има најмалку доверба кај дел од јавноста.

Тоа е суштината на сегашната пресметка. Не се судираат само две партиски соопштенија, туку две стратегии на преживување. СДСМ сака да избега од сопственото минато преку нова програма. ВМРО-ДПМНЕ сака да го задржи тоа минато како главен доказ против СДСМ. Граѓаните, пак, остануваат помеѓу ветувањата и обвинувањата, барајќи нешто што ретко го добиваат – проверлива политичка сметка.

Слабата точка: довербата не се обновува со конгресен говор

Дел од реакциите по конгресот се движат токму околу прашањето дали СДСМ навистина понудил јасна визија или само нова амбалажа. Во анализата што ја пренесе „Плусинфо“, политичкиот аналитичар Милан Стефановски оценува дека фокусот не бил доволно ставен врз шесте столба како реални одговори на проблемите на граѓаните, туку повеќе врз надворешнополитичката критика и темата Бугарија.

Оваа забелешка е важна, без оглед од која политичка позиција доаѓа. Ако СДСМ сака да ја врати социјалдемократијата во центарот, тогаш мора да зборува прецизно: кои мерки, со кои пари, во кој рок, преку кои институции и со каква контрола. Македонија е уморна од политички реченици што звучат крупно, а завршуваат како партиски спотови. Новата платформа ќе вреди онолку колку што ќе може да издржи прашања, бројки и споредби.

Во таа смисла, најголемиот противник на СДСМ не е само ВМРО-ДПМНЕ, туку сопствената недоверба што ја носи од минатото. А најголемиот ризик за ВМРО-ДПМНЕ е да верува дека идентитетската рамка засекогаш ќе го покрие секое социјално незадоволство. Македонската политика лесно се навикнува на теми што ја мобилизираат јавноста, но тешко испорачува систем што ја смирува.

Политиката ќе се мери по животот, не по слоганот

СДСМ по конгресот сака да покаже дека има нов почеток. Власта сака да покаже дека тој почеток е само стара приказна во нова корица. Вистината нема да ја утврди ниту еден прес-центар. Ќе ја утврдат следните месеци: дали платформата ќе добие конкретни политики, дали опозицијата ќе излезе од реактивна улога, дали власта ќе одговори со резултати наместо само со дисквалификации.

Македонија нема потреба од уште една партиска сцена во која европскиот пат, идентитетот и социјалната правда се користат како меѓусебни стапови. Ѝ треба политичка зрелост во која достоинството не е изговор за застој, а Европа не е изговор за слепо прифаќање услови. Државните прашања не смеат да бидат партиски плен.

Ново поглавје може да се отвори со конгрес. Но доверба се пишува бавно, со реченици што имаат последици. Ако СДСМ сака да се врати како сериозна опозиција, мора да докаже дека платформата не е само говор за сопствените членови. Ако власта сака да остане уверлива, мора да покаже дека критиката кон СДСМ не е замена за сопствена визија. Сè друго е познатата македонска политичка бучава – гласна, повторлива и сè помалку доволна.