Најмалку 157 лица загинаа, а стотици сè уште се водат како исчезнати по катастрофалната ненадејна поплава што вчера го погоди Непал, најтешко во северниот округ Расува, во близина на границата со Тибет. Водениот бран за кратко време минал низ населени места, патишта и инфраструктура долж Боте Коши и Тришули, додека спасувачките екипи продолжуваат да трагаат по исчезнатите.
Но оваа катастрофа има уште една димензија што ја прави особено значајна: првичните научни анализи покажуваат дека не станува збор за вообичаена поплава предизвикана само од силни врнежи. Сателитските снимки упатуваат на големо уривање на мраз и карпи високо во Хималаите, по што бил создаден механизам способен за неколку минути да испрати огромна маса вода, кал и камења кон долината.
Глечерот се откршил на околу 5.200 метри
Според анализата на сателитските снимки од „Планет лабс“, значителен дел од долниот крај на еден глечер се откршил на надморска височина од околу 5.200 метри и паднал приближно 1.200 метри кон дното на долината. Со себе повлекол снег, мраз, карпи и големо количество седимент. Оваа верзија, пренесена и во извештајот за сателитските снимки и урнатиот глечер, засега е едно од најсилните објаснувања за почетокот на катастрофата.
Научниците и непалските власти претпоставуваат дека ледено-карпестата лавина навлегла во реката Ленде, притока на Боте Коши, и го попречила нејзиниот тек. Зад природната преграда од мраз, карпи и урнатини се акумулирала вода. Кога блокадата попуштила, надолу се придвижил исклучително брз бран натоварен со седимент и големи камења. Прелиминарната анализа на непалскиот Оддел за хидрологија и метеорологија, врз основа на сателитски снимки, исто така укажува на ледена лавина, создавање привремено езеро зад наносите и негово последователно пробивање.
Размерите на бранот ги покажуваат и хидролошките мерења. Кај Галчи нивото на реката Тришули, според Меѓународниот центар за интегриран планински развој – ICIMOD, се зголемило за околу девет метри за само половина час, а кај Малеку за околу седум метри во сличен временски период. Тоа објаснува зошто населбите низводно имале толку малку време за реакција.
Земјотресот е можна причина, но истрагата не е завршена
Она што сè уште не е утврдено е што го предизвикало самото уривање на глечерот. Непалските власти посочија на земјотрес регистриран во регионот непосредно пред катастрофата како една од можните причини, но геолозите предупредуваат дека таквата врска сè уште не е докажана. Затоа е прерано земјотресот да се означи како непосреден причинител.
Експертите забележале и значително топење на снегот во часовите пред настанот. Анализата на снимките покажала дека делови од глечерите што претходниот ден биле покриени со снег следното утро биле претежно гол мраз. Тоа отвора дополнителни прашања за стабилноста на високопланинските ледени маси, иако научниците засега се внимателни при утврдувањето на директната улога на температурите или климатските промени во конкретната катастрофа.
Стотици исчезнати, спасувањето е отежнато
Додека научниците се обидуваат да го реконструираат почетокот на водениот бран, на терен трае потрагата по стотици луѓе. Меѓу исчезнатите има локални жители, припадници на безбедносните служби, работници и голем број странски туристи и аџии кои се движеле низ регионот кон Госаикунда и планината Каилаш. Уништени патишта и мостови, прекинати комуникации и огромни наноси од кал дополнително ги отежнуваат спасувачките операции.
Првите извештаи во текот на денот даваа значително понизок број на жртви, но билансот брзо растеше како што спасувачите навлегуваа во погодените подрачја. Подоцнежните информации објавени на 26 август зборуваат за најмалку 157 загинати во Непал. Извештаите за растечкиот број на жртви и подоцнежниот биланс од најмалку 157 загинати ја покажуваат брзината со која се менуваше сликата за размерите на несреќата.
Катастрофата отвора пошироко прашање за Хималаите
Непал веќе подолго време живее со ризикот што го носат планинските глечери, нестабилните падини и ненадејните поплави. Според податоците наведени од Ројтерс, снежните и ледените површини во непалските планини изгубиле речиси една третина од мразот за нешто повеќе од три децении, а темпото на топење на глечерите значително се забрзало. Сепак, ICIMOD предупредува дека за конкретната поплава од 26 август е рано да се утврди колкав удел имале климатските промени.
Тоа разграничување е важно. Долгорочното затоплување ја менува криосферата на Хималаите, но научната анализа на една конкретна катастрофа бара да се утврди целиот синџир – од стабилноста на глечерот и температурата, преку евентуалната сеизмичка активност, до начинот на кој мразот и карпите ја блокирале реката. Снимките од дрон од погоденото подрачје го покажуваат крајниот резултат од тој синџир: долини прекриени со кал и урнатини и инфраструктура исчезната под огромната маса што се движела низ речниот систем.
Во часовите по катастрофата најважни остануваат спасувањето на луѓето и опасноста од нови поплавни бранови. Причината, според досегашните податоци, сè појасно води кон ледено-карпеста лавина и привремена природна брана на реката. Што точно го придвижило глечерот, сепак, ќе мора да го покаже понатамошната анализа на сателитските, сеизмичките, метеоролошките и теренските податоци.
