Пакоста не е силна страст. Таа е слаба, но упорна. Не доаѓа од големина, туку од теснотија; не од сила, туку од немоќ; не од вистинска победа, туку од потребата некој друг да изгуби, за пакосникот барем за миг да почувствува дека постои.

Во неа има алчност, злоба, завист, празнина, здодевна секојдневност и оној мал, горчлив обид човек да се спаси од сопственото живуркање така што ќе му го загорчи животот на друг. Затоа пакоста ретко оди сама. Таа се држи за зависта како човечка и морална слабост, за ситната суета, за внатрешното чувство дека некој друг има повеќе светлина, повеќе смисла, повеќе простор.

Кога човек не може да создаде, се обидува да расипе

Пакосникот секогаш е свртен кон друг. Не кон себе, не кон својата работа, не кон сопственото поправање, туку кон туѓиот чекор, туѓата радост, туѓиот мир, туѓиот успех. Тој не мора секогаш да направи голема штета. Понекогаш му е доволна и мала пукнатина: еден збор зад грб, една подметната нога, едно премолчување, едно навреме пуштено сомневање.

Токму затоа пакоста е толку бедна. Таа сака да изгледа како моќ, а всушност е признание за немоќ. Сака да изгледа како пресметка, а е само сведоштво дека човекот што пакости не нашол повисок начин да се почувствува важен.

Во стоичката мисла, кај Луциј Анеј Сенека, човековото достоинство се мери според способноста да се владее со себеси, а не според задоволството од туѓата несреќа. Затоа неговата мисла дека е нечовечно да се радуваме на туѓо зло ја погодува самата срцевина на пакоста: таа не е само лош чин кон другиот, туку духовно понижување на оној што го прави.

Пакоста кон блиските крвави подлабоко

Не е иста пакоста кон далечниот и пакоста кон блискиот. Кон далечниот таа е почеста, поповторлива, полесна за оправдување. Човек што не го познаваме лесно го претвораме во мета. Му лепиме слика, му измислуваме мотиви, го намалуваме до карикатура и потоа го напаѓаме без поголема грижа на совеста.

Но пакоста кон блискиот е потешка и подлабока. Таа крвави повеќе затоа што доаѓа од место од кое човек очекувал разбирање, лојалност или барем молк. Таму каде што требало да има доверба, пакоста внесува ситна, но отровна корозија. Не руши секогаш гласно. Понекогаш само ја прави блискоста невозможна.

Во тоа е нејзината најопасна особина: пакоста не мора да убие однос одеднаш. Доволно е да го поткопува секој ден, со малку презир, малку завист, малку потсмев, малку радост кога другиот ќе се сопне.

Празниот дух најмногу сака да открива недостатоци

Пакоста има посебна слабост кон оние што се издвојуваат. Не мора тоа да бидат „големи“ личности во историска смисла. Доволно е некој да работи, да создава, да има мера, да има радост, да има талент, да има некаков внатрешен ред. За пакосниот човек, туѓата светлина е навреда.

Затоа не случајно француските моралисти, од Жан де Ла Бриер до Лук де Клапиер Вовенарг, толку често ја гледале човечката слабост во ситните реакции, во салонската злоба, во лажната супериорност, во насладата да се открие дамка кај оној што стои повисоко. Празниот дух не може да ја поднесе целината кај другиот, па се фаќа за пукнатината.

Така пакоста станува техника на намалување. Ако не можам да бидам како тебе, ќе се обидам да те сведам на моја мера. Ако не можам да те достигнам, ќе се обидам да те повлечам надолу. Ако не можам да создадам, ќе расипам. Ако не можам да бидам виден, ќе фрлам сенка врз оној што е видлив.

Афоризмите како мала анатомија на пакоста

Пакоста најдобро се фаќа во афоризам, затоа што и самата е кратка, остра и подмолна. Нејзината вистина често собира повеќе во една реченица отколку во долг трактат.

„Нога најмногу подметнуваат џуџињата: тоа е нивна сфера.“
Станислав Јержи Лец

„Она што не можеш да го направиш сам, барем расипи му го на друг.“
Карел Чапек

„Нечовечно е задоволството да се радуваш на туѓо зло.“
Луциј Анеј Сенека

„Повеќето луѓе употребуваат еден дел од својот живот за да им напакостат на други.“
Ла Бриер

„Пакоста произлегува од сознанието за сопствената инфериорност.“
Хозе Ортега Гасет

„Најголемо задоволство на празните духови е да ги откријат недостатоците на големите личности.“
Лук де Клапиер Вовенарг

„Кај луѓето постои стремеж не само да спуштат истакнат човек до ниво на сопственото сфаќање, туку, ако е можно, и да го соборат под своите нозе.“
Максим Горки

„Светот сака осветлените да ги бербати и возвишените со кал да ги валка.“
Фридрих Шилер

„Луѓе, дали кога било сте виделе дека во трка коњ му подметнал нога на коњ?“
Влада Булатовиќ-ВИБ

„Кога некого ќе го зафати пламенот на завидливоста, тој напосле го свртува отровното осило, како шкорпионот, против самиот себе.“
Фридрих Вилхелм Ниче

Пакоста на крај се враќа кај оној што ја пуштил

Пакосниот човек мисли дека го повредува другиот, но најнапред се открива себеси. Неговата радост е кратка, неговата победа е мала, неговиот триумф е евтин. Тој може да расипе ден, да наруши доверба, да внесе сомнеж, да извалка нечие име. Но со секој таков обид остава трага и за себе: дека не знаел да порасне, па избрал да намалува.

Затоа пакоста е болест без лесен лек. Не затоа што човек не може да се промени, туку затоа што пакосникот најчесто не сака да се види. Тој гледа само туѓи височини, туѓи недостатоци, туѓи чекори. А додека гледа во другите, не забележува дека сопствената душа му се смалила до мерката на подметната нога.