Последните објавени мерења за Охридското езеро носат две различни, а подеднакво важни информации. Водостојот е над вообичаеното ниво за август и далеку над дозволениот минимум, што во хидролошка смисла е поволна слика. Во исто време, температурата на водата е 26 степени Целзиусови – дури 2,5 степени над августовскиот просек. Токму таа разлика не треба да помине како обична летна занимливост.
Водостојот е над просекот, нивото е стабилно
Флеш:
Според податоците на Управата за хидрометеоролошки работи, пренесени во повеќе медиуми вчера, нивото на Охридското езеро било измерено на кота од 693,57 метри надморска височина. Просечната кота за август изнесува 693,46 метри, што значи дека езерото во моментот на мерењето било 11 сантиметри над августовскиот просек. Уште поизразена е разликата во однос на дозволениот минимум од 693,10 метри – сегашното ниво е повисоко за 47 сантиметри.
За езеро чиј воден биланс со години се следи со посебно внимание, овие сантиметри не се безначајни. Водостојот е еден од основните показатели за состојбата на системот, особено во лето, кога испарувањето, туристичкиот притисок и користењето на водните ресурси се најизразени. Сепак, една поволна бројка не ја опишува целата состојба на езерото.
26 степени во водата – бројката што заслужува повеќе внимание
Температурата измерена во 7:30 часот била 26 степени Целзиусови. Августовскиот просек е 23,5 степени, односно водата била за 2,5 степени потопла од вообичаеното за овој период. Едно утринско мерење само по себе не е доказ за долгорочен климатски тренд. Би било погрешно од една температура да се извлече таков заклучок. Но исто толку погрешно би било бројката да се гледа изолирано од поширокиот контекст во кој Охридското Езеро веќе се наоѓа.
Во документацијата на УНЕСКО за природното и културното наследство на Охридскиот регион затоплувањето на езерото е наведено меѓу последиците од климатските промени што бараат внимание. Во претходна евалуација на IUCN за Охридскиот регион е нагласено и дека зголемената температура на водата може негативно да влијае врз повеќе видови во езерото.
Охридското езеро не се чита со една бројка
Токму тука е суштината: 11 сантиметри над просекот е добра вест за водостојот, но 2,5 степени над температурниот просек отвора друго прашање. Висината на водата и нејзината температура мерат различни аспекти на состојбата на езерото и не треба да се мешаат во едноставна оценка дека „сè е во ред“ или, обратно, дека едно топло утро значи еколошка криза.
Охридското езеро е исклучително чувствителен и стар екосистем со висок степен на ендемизам. На Паноптикум веќе пишувавме за неговиот ендемски свет како жива архива, но и за езерото како „музеј на живите фосили“. Токму затоа температурата, водостојот, квалитетот на водата и состојбата на крајбрежните живеалишта треба да се читаат заедно, низ подолги серии мерења, а не како изолирани дневни куриозитети.
УНЕСКО во своите документи посочува дека природната вредност на езерото зависи од неговата олиготрофна состојба и од зачувувањето на исклучително богатата ендемска флора и фауна. Истовремено се наведуваат повеќе притисоци – квалитетот на водата, урбаниот и туристичкиот развој, отпадните води, хранливите материи и климатските промени. Тоа е причината зошто и навидум едноставните летни хидролошки податоци заслужуваат контекст.
Добар водостој не значи дека вниманието може да попушти
Најкорисната порака од мерењата не е ниту алармантна ниту успивачка. Охридското езеро моментно има водостој над августовскиот просек и значително над дозволениот минимум. Тоа е позитивен податок. Но водата е потопла од просекот, а кај древен и чувствителен екосистем таквиот показател заслужува континуирано следење.
Пред само неколку недели, кога пишувавме за новиот рок што Охрид го доби во процесот на заштита на светското наследство, суштината беше иста: езерото не се чува со една добра вест, ниту се губи со една лоша бројка. Се чува со мерење, наука, институционална одговорност и реакција пред промените да станат неповратни.
