Вицепремиерот и министер за транспорт Александар Николоски побара поддршка од германските компании и од Македонско-германското стопанско здружение за надминување на проблемот со македонските професионални возачи во Шенген-зоната. На средбата со германските инвеститори во Македонија освен транспортната инфраструктура и новите патни и железнички проекти, во фокусот се најде и прашањето што веќе директно го погодува работењето на домашните превозници.
Пораката што произлезе од средбата е едноставна: нов пат, железница или подобар пристап до индустриска зона имаат економска смисла само ако стоката и луѓето што ја превезуваат можат непречено да стигнат до пазарот. Токму затоа проблемот со правилото за престој од 90 дена во период од 180 дена веќе не е само административно прашање за возачите, туку станува прашање на извозот, конкурентноста и функционирањето на синџирите на снабдување.
Германија како еден од клучните партнери
Николоски изрази очекување Германија и други земји од Шенген да го следат примерот на Швајцарија и Хрватска и преку билатерални механизми да овозможат попрактично решение за професионалните возачи од Македонија. Македонско-германското стопанско здружение, според информациите од средбата, понудило посредување и поддршка во комуникацијата со германските институции.
Прашањето има особена тежина затоа што Германија е еден од најважните трговски партнери на Македонија. На средбата беше посочено дека голем дел од македонскиот извоз е насочен кон Европската Унија, а значителен дел оди токму на германскиот пазар. Оттука, ограничувањата за возачите не остануваат затворени во транспортниот сектор – тие можат да се пренесат врз производителите, добавувачите и компаниите што зависат од навремена испорака.
Panoptikum веќе пишуваше за хрватското решение со визи за професионалните возачи, кое донесе олеснување, но не го реши проблемот на ниво на целата Шенген-зона. Исто така, проблемот беше во центарот на регионалните реакции и најавите за блокади, бидејќи една национална дозвола не значи автоматски непречено движење низ сите земји по транспортната рута.
EES не го создаде правилото 90/180, но го направи многу повидливо
Во јавната дебата често се спојуваат две различни работи. Правилото според кое краткиот престој во Шенген вообичаено е ограничен на најмногу 90 дена во кој било период од 180 дена постоеше и претходно. Новиот Entry/Exit System – EES не го воведе тоа ограничување, туку го дигитализира евидентирањето на влезовите и излезите и овозможува автоматско утврдување на пречекорувањето на дозволениот престој. Системот е целосно оперативен од 10 април 2026 година, според Европската комисија.
Токму тука се појавува судирот меѓу правилата за краток престој и природата на професионалниот меѓународен транспорт. Возачот не патува како турист, туку повеќепати влегува во различни европски земји за да изврши работа. Европската комисија и самата го препозна проблемот: во стратегијата за визната политика од јануари 2026 година професионалните возачи се наведени меѓу категориите работници чија мобилност може да бара престој во повеќе земји подолг од сегашната рамка од 90 во 180 дена.
За Македонија ова не е нова тема. Во анализата „Европа ја сака стоката, но го ограничува возачот“ веќе го поставивме суштинското прашање: како може да функционира слободното движење на стоката ако човекот што ја превезува е ограничен со режим создаден првенствено за краткорочен престој?
Паралелно се отвораат големи инфраструктурни проекти
Средбата со германската бизнис-заедница не беше посветена само на превозниците. Николоски ги повика германските компании да учествуваат на тендерот за третата железничка делница кон Бугарија, а ги претстави и плановите за модернизација на западниот дел од Коридорот 8.
Според најавеното, првата фаза треба да опфати реконструкција и модернизација на железничката линија Скопје – Јегуновце – Тетово – Гостивар, втората Гостивар – Кичево, а третата изградба на нова пруга Кичево – Охрид – Струга – граница со Албанија. Николоски најави и два големи експресни патишта кон Бугарија – Кочани – Виница – Делчево – граница и Радовиш – Струмица – Ново Село – граница, доколку биде обезбедено финансирање. Ohrid1 ги пренесе деталите од овие инфраструктурни најави.
Германските компании, пак, посочиле и поконкретни проблеми што секојдневно го определуваат деловното опкружување – пристапните патишта до фабриките, подобрата сообраќајна поврзаност, електромобилноста, јавниот превоз до индустриските капацитети и условите за работа на меѓународните професионални возачи. „Економија и бизнис“ објави поширок преглед на темите од средбата.
Патот е важен, но не може сам да ја однесе стоката до Европа
Транспортната политика во следните години ќе мора паралелно да решава два различни проблеми. Едниот е долгорочен – модерни патишта, железници и коридори што ќе ја направат Македонија подобро поврзана со европските пазари. Другиот е непосреден – статусот на професионалните возачи кои тие коридори ги користат денес.
Билатералните решенија со Хрватска и Швајцарија покажуваат дека постои простор за практични механизми, но истовремено ја откриваат слабоста на фрагментираниот пристап: меѓународниот транспорт ретко завршува во една земја. Камионот што оди кон Германија минува низ повеќе држави, па решението станува вистински функционално дури кога ќе ја опфати целата рута.
Затоа германската поддршка за која сега се разговара е повеќе од дипломатско или бизнис лобирање. За македонските превозници тоа е обид административната реалност конечно да се приближи до економската: професионалниот возач не е турист, а европскиот пазар не функционира само со инфраструктура – функционира и со луѓето што секојдневно ја движат стоката по неа.
