Бројот на загинати во катастрофалните поплави во Непал се искачи на 475, додека спасувачките екипи и натаму трагаат по стотици исчезнати во северните и централните делови на земјата. Најновата опасност доаѓа од езеро создадено зад природна бариера од мраз, карпи и нанос во пограничниот хималајски регион, кое почна да се излева и ги принуди властите привремено да ги прекинат дел од спасувачките операции.
Катастрофата започна во средата, на 26. август, кога огромна маса вода, кал и карпи се спушти по планинските речни долини во близина на границата меѓу Непал и Тибет. За само два дена бројот на потврдени жртви драматично порасна – од првичните десетици до стотици загинати, додека целосната слика за размерите на несреќата сè уште се составува.
Новата опасност доаѓа од планината
Додека спасувачите пребаруваат низ калта и урнатините, властите се соочија со опасност од втор поплавен бран. Во близина на границата со Тибет, огромни количества нанос создадоа природна преграда зад која се насобра вода. Во петокот беше регистрирано прелевање, а жителите и спасувачките тимови во ризичните подрачја добија наредба да се повлечат кон повисок и побезбеден терен. Кинеските власти исто така ги запреа операциите во дел од погодениот регион.
Токму оваа опасност ја менува природата на спасувачката операција. Вообичаено, првите денови по поплава се трка со времето за пронаоѓање преживеани. Овде, спасувачите мора истовремено да пребаруваат и да се повлекуваат кога водостојот почнува да расте. Уништени мостови, десетици километри оштетени патишта, нестабилни падини и лошото време дополнително го отежнуваат пристапот до отсечените населени места.
Повеќе од 1.300 лица се водат како исчезнати. Бројката во меѓувреме се менува затоа што властите во Непал и Кина одделно ги проверуваат списоците, а дел од лицата кои првично биле недостапни подоцна се пронајдени или евакуирани. Меѓународните извештаи и натаму зборуваат за повеќе од илјада луѓе чија судбина не е целосно утврдена на двете страни од границата.
Меѓу исчезнатите има стотици странски државјани
Размерите на катастрофата ја надминуваат локалната рамка и поради големиот број странски туристи, планинари, работници и верници кои во моментот на поплавата престојувале во Хималаите. Овој дел од регионот е важна патека кон Тибет и кон планината Кајлаш, едно од најзначајните места за аџилак во Азија.
Според Непалскиот туристички одбор, стотици туристи и патници сè уште се водат како исчезнати или како лица со кои нема контакт. Меѓу нив има државјани на Индија, САД, Велика Британија, Австралија и други земји. Последните информации од Непал наведуваат и дека армијата спасила околу 900 луѓе од најтешко погодените подрачја Расува и Нувакот, меѓу кои 119 странски државјани.
Непал засега не побарал странски спасувачки тимови. Властите оценуваат дека домашните безбедносни служби можат да ја водат операцијата, иако меѓународна помош е понудена од повеќе земји. Тоа не значи дека хуманитарна поддршка нема да биде потребна – уништената инфраструктура, отсечените населени места и големиот број повредени и раселени ќе бараат долготрајно закрепнување.
Што ја предизвика катастрофата?
Првичните анализи укажуваат дека поројот бил поврзан со нагло уривање на огромна маса мраз и карпи во високите делови на Хималаите. Силниот удар во речниот систем ослободил огромно количество вода, кал и нанос, создавајќи бран што со голема брзина се движел низ долините и ги погодил населбите долж реките Ботекоши и Тришули. Сепак, целосната геолошка причина сè уште се истражува и не треба секое поединечно тврдење за механизмот на катастрофата да се смета за конечно утврдено.
Научниците подолго време предупредуваат дека хималајските глечери и високопланинските падини стануваат сè понестабилни со растот на температурите. Топењето на мразот, слабеењето на вечниот мраз и создавањето нови леднички езера можат да ја зголемат опасноста од ненадејни поплави и одрони. Тоа не значи дека климатските промени сами по себе се непосредно докажана причина за конкретниот настан, но катастрофата повторно ја покажува ранливоста на регионот во кој геологијата, мразот, водата и човечката инфраструктура се среќаваат на исклучително нестабилен терен.
Најитната задача сега останува потрагата по исчезнатите. Истовремено, излевањето на новоформираното езеро покажува дека опасноста не завршила со првиот удар. Во делови од Непал и Тибет спасувачите денес не се соочуваат само со последиците од една катастрофа – туку и со можноста планината повторно да испрати вода и нанос кон веќе разурнатите долини.
