Цената на нафтата нагло порасна вчера, 23 октомври. „Брент“ ја заврши трговската сесија на 116,72 долари за барел, а американската WTI на 103,27 долари, што се највисоки завршни цени од април. Податоците ги објави Reuters во својот извештај за движењата на енергетските пазари.
Растот се случува во период на засилена неизвесност на Блискиот Исток. Reuters го поврзува движењето на цените со нападите на Хутите во Саудиска Арабија, инцидентите поврзани со комерцијалната пловидба и зголемената загриженост за можни нарушувања на снабдувањето. Дел од информациите за конкретни напади, потенцијални воени операции и идни чекори на Вашингтон, Израел или Иран, сепак, потекнуваат од медиумски извештаи и изјави на официјални лица и не треба да се третираат како веќе донесени или реализирани одлуки.
„Брент“ порасна за повеќе од три проценти
Според пазарните податоци објавени од Reuters, „Брент“ во петокот поскапе за 3,14% и тргувањето го заврши на 116,72 долари за барел, со неделен раст од околу 6%. Американската WTI порасна за 3,8%, на 103,27 долари за барел.
Овие цени се потврден пазарен податок. Објаснувањата зошто инвеститорите купуваат поскапа нафта, пак, се засноваат на проценки на пазарните учесници и аналитичари. Reuters наведува дека нападите врз енергетска инфраструктура, инцидентите со танкери и загриженоста околу морските теснеци го зголемиле стравот од евентуален прекин на испораките.
Пазарот, значи, не реагира само на веќе изгубени количества нафта. Во цената се вградува и ризикот дека конфликтот би можел дополнително да ги наруши транспортните правци. Тоа е пазарна проценка на идниот ризик, а не доказ дека снабдувањето низ Ормуз ќе биде прекинато.
Ормус е во центарот на дипломатските разговори
Значењето на Ормускиот теснец за светската енергетика е добро утврдено: преку овој морски премин традиционално минува значителен дел од светската трговија со нафта и течен природен гас. Токму затоа нарушувањето на пловидбата има потенцијал да влијае врз цените далеку над границите на регионот.
Во медиумските извештаи во изминатиот период беа објавувани информации за напади и оштетувања на танкери во и околу Ормуз. Кога одговорноста за одделен инцидент или точните околности не се независно потврдени, тие информации треба да се читаат како наводи на именуваните извори, а не како неспорен факт.
Она што е официјално потврдено е дека безбедноста на пловидбата низ Ормуз е една од главните теми на актуелната дипломатија. Во заедничкото соопштение од министерската средба во Истанбул на 23. октомври, министрите повикаа на брзо и целосно воспоставување безбедна и непречена пловидба низ теснецот.
Во истиот документ се наведува дека нарушувањето на морските патишта ги загрозува глобалните синџири на снабдување со енергија, храна и ѓубрива. Тоа е официјален став на учесниците на средбата, а не новинарска проценка.
Што точно се случи во Истанбул
Турското Министерство за надворешни работи официјално соопшти дека во Истанбул се одржуваат средби во форматите R4 и R4+E3. R4 ги опфаќа Турција, Египет, Пакистан и Саудиска Арабија, а во проширениот формат учествуваат и Франција, Германија и Велика Британија.
По средбата министрите официјално повикаа конфликтот меѓу САД, Израел и Иран, како и кризата околу Ормуз, да се решаваат преку дијалог и дипломатија. Тие побараа заштита на цивилите и цивилната инфраструктура, вклучително и бродовите, и се заложија за трајно безбедна пловидба.
Турскиот министер за надворешни работи Хакан Фидан, според изјавите пренесени од Reuters, предупреди дека нов воен напад врз Иран би можел да го прошири конфликтот и оцени дека дипломатското решение е единствениот одржлив пат. Францускиот министер Жан-Ноел Баро, исто така според Reuters, предупредил дека обновената ескалација би можела дополнително да ја зголеми цената на нафтата. Овде станува збор за јавно пренесени ставови на политичари, а не за најава дека нов напад сигурно ќе се случи.
Можни нови напади – медиумски извештаи, не потврдена одлука
Особено внимателно треба да се третираат информациите за евентуални нови американски или израелски напади врз Иран. Reuters објави дека постојат извештаи според кои американските и израелските воени структури разгледувале или разработувале можни сценарија за удари врз иранска енергетска, нуклеарна и воена инфраструктура.
Тоа не значи дека е донесена конечна политичка одлука за изведување такви напади. Разработувањето воени опции и оперативни планови не е исто што и наредба за нивно спроведување. Сè додека нема официјална потврда за конкретна одлука, ваквите информации треба да останат означени како медиумски наводи.
Трамп и иранската нафта – изјави, а не воспоставена контрола
Иста разлика е потребна и кај изјавите на американскиот претседател Доналд Трамп за иранската нафта. Reuters во септември пренесе негова изјава дека САД би можеле да останат во Иран и да ја „задржат нафтата“, при што тој направи споредба со американската политика кон Венецуела.
Тоа е автентично пренесена политичка изјава, но не значи дека САД фактички ја презеле целата иранска нафта, ниту дека постои потврдена одлука со таков опфат. Формулациите во дел од медиумите дека Трамп „се заканил со преземање на целата иранска нафта“ се медиумско толкување и скратено пренесување на пошироката негова реторика.
Затоа, попрецизно е да се каже дека Трамп јавно ја отвора можноста САД да задржат или контролираат дел од иранските нафтени ресурси во определено политичко и воено сценарио, а не дека таквото преземање веќе е утврдена американска политика.
Вашингтон навистина одобри 400.000 барели од стратешката резерва
За разлика од политичките и воените сценарија, една мерка на американските власти е конкретна и потврдена. Американското Министерство за енергетика одобри итна размена на до 400.000 барели сурова нафта од Стратегиската нафтена резерва за потребите на рафинеријата на Phillips 66 во Lake Charles, Луизијана.
Според извештајот на Reuters, мерката е преземена поради привремени проблеми во снабдувањето на рафинеријата. Овој податок може да се наведува како потврден факт – постои официјално одобрение за размената. Од него, сепак, не треба автоматски да се извлекува заклучок дека САД се соочуваат со општ недостиг на нафта.
Што значи сето ова за цената
Во моментов можат јасно да се одвојат две нивоа. Факт е дека цената на „Брент“ достигна 116,72 долари, дека WTI заврши на 103,27 долари и дека владите дипломатски разговараат за безбедноста на Ормус. Факт е и дека американските власти одобрија ограничена размена на нафта од стратешките резерви. Од друга страна, можните нови напади врз Иран, идната контрола врз иранските нафтени ресурси, точната одговорност за сите поморски инциденти и идното затворање или отворање на одделни транспортни правци остануваат во доменот на политички изјави, медиумски извештаи, безбедносни проценки и сценарија.
За Македонија високите светски цени на суровата нафта не се пресликуваат автоматски и во ист процент врз малопродажните цени на горивата. Домашната цена зависи од повеќе елементи – референтните котации на нафтените деривати, курсот на доларот, даноците, акцизите и методологијата според која се утврдуваат максималните цени.
Затоа најважната информација во овој момент не е дека одредено најлошо сценарио веќе се случува, туку дека пазарот му припишува сè повисока цена на ризикот тоа да се случи. Нафтата над 116 долари е реалност. Колкав дел од стравувањата што ја туркаат нагоре ќе станат реални настани – сè уште не е познато.
