Поранешни и актуелни функционери на СДСМ најавија организирана акција за промена на партиското раководство и создавање поширок опозициски фронт. Венко Филипче одговара дека иницијативата ѝ нанесува штета на партијата и тврди дека зад неа стојат интереси поврзани со власта. Зад жестоката размена се отвора подлабоко прашање – кој има легитимитет да ја одредува иднината на најголемата опозициска партија.
Она што пред неколку месеци започна како дебатна иницијатива на луѓе поврзани со СДСМ денеска прерасна во отворен судир околу раководството и политичкиот правец на партијата. „Платформа 12.05 – Разговори за иднината“, во која јавно настапуваат Игор Ивановски, Андреј Петров, Емилијан Станковиќ, Гордан Георгиев, Никола Ќуркчиев и актуелната пратеничка Славјанка Петровска, најави дека ќе побара Венко Филипче да се повлече од претседателската функција.
Од дебатна платформа до барање за смена
Иницијативата првпат позначајно се појави во јавноста на почетокот на јули, кога организаторите ја претставуваа како простор за политичка и општествена дебата, а не како нова партија. На собирот тогаш учествуваа поранешни функционери, актуелни пратеници, професори, активисти и други личности поврзани со социјалдемократскиот политички простор. Сега позицијата е многу поконкретна. Претставниците на Платформата велат дека немаат намера да формираат нова политичка партија, ниту да настапуваат со независни кандидатски листи. Нивната декларирана цел е промена во СДСМ и создавање поширок опозициски фронт во кој партијата би имала значајна улога, но – според нивната сегашна позиција – без Филипче и актуелното раководство.
Тоа е важна разлика. Наместо класично партиско отцепување, засега станува збор за организиран притисок врз постојната партиска структура од луѓе кои во значителен дел политички потекнуваат токму од СДСМ.
Филипче: Тие ја ситнат опозицијата
Одговорот на претседателот на СДСМ беше директен. Филипче изјави дека Платформата ѝ нанесува штета на партијата и ја „ситни“ опозицијата. Тој истовремено изнесе тврдење дека има информации оти дел од иницијаторите се финансиски поддржани од власта и работат во интерес на премиерот Христијан Мицкоски. Не се наведени докази со кои ова тврдење е поткрепено, па засега треба да се третира како политичко обвинување на Филипче, а не како утврден факт.
И СДСМ институционално возврати со слична реторика, нарекувајќи ја иницијативата „ЗНАМ 2.0“ и обвинувајќи дел од нејзините учесници за поврзаност со власта преку деловни интереси и тендери. И овие квалификации се ставови и обвинувања на партијата, а не независно потврдени факти во достапните извори.
Од спротивната страна, Никола Ќуркчиев ги отфрли тврдењата поврзани со компанија што добила владин тендер, најави кривична пријава и тврдеше дека во материјал објавен од СДСМ бил употребен фалсификуван потпис. И тоа е негово тврдење кое допрва би требало да биде предмет на институционална проверка доколку биде поднесена пријава.
Платформата се дистанцира и од Заев и од Црвенковски
Еден од обидите на иницијаторите да одговорат на тезата дека се проект на друга политичка структура е нивното јавно дистанцирање од различни политички центри. На брифингот тие критикуваа и делови од наследството на Зоран Заев, се оградија од поврзувањата со поранешниот претседател Бранко Црвенковски, а критички зборуваа и за ЗНАМ и за актуелната власт на ВМРО-ДПМНЕ.
Истовремено, нивните критики се насочени и кон самиот СДСМ. Дел од претставниците на Платформата тврдат дека партијата изгубила контакт со сопственото членство и со дел од поранешните гласачи и бараат враќање на поголемо влијание на членството врз одлучувањето.
Платформата соопшти и дека нејзини анализи покажувале постоење на околу 200.000 до 250.000 опозициски расположени гласачи кои не се врзани за актуелните опозициски структури. Во медиумските извештаи, пак, не се објавени методологијата, примерокот и целосните резултати од тие истражувања, па бројката не може независно да се процени врз основа на достапните информации.
Прашањето на легитимитетот
Спорот станува посложен поради начинот на кој Филипче го доби мандатот. Тој првпат беше избран за претседател на СДСМ на директни внатрепартиски избори на 30. јуни 2024. година, кога според партиската Централна изборна комисија доби нешто повеќе од 9.000 гласови.
Во април 2025. година повторно беше избран на директни внатрепартиски избори, овојпат како единствен кандидат. Според податоците објавени од СДСМ и МИА, од 23.712 активно регистрирани членови гласале 18.140, а Филипче добил 18.001 глас.
Оттука, јавната политичка кампања за негово повлекување и формалната промена на претседателот на партијата се две различни работи. СДСМ претседателот го избира преку директни внатрепартиски избори, додека партискиот Статут ги регулира изборот, мандатот и отповикувањето на органите. Платформата вели дека има разработен план, но досега јавно не ги соопштила деталните чекори со кои би ја реализирала промената.
Судир за три различни прашања
Зад персоналниот конфликт меѓу Филипче и неговите критичари практично се водат три паралелни расправи.
Првата е за легитимитетот во СДСМ – дали актуелното раководство, избрано на партиски избори, сè уште ја има политичката поддршка потребна за водење на партијата или постои доволно силно внатрешно незадоволство за ново преиспитување. Втората е за организацискиот модел. Платформата инсистира на поголема моќ на членството и на структурни промени, додека раководството ги претставува нејзините активности како фактор што ја слабее партијата. Овие две позиции засега се директно спротивставени. Третата е за пошироката опозициска стратегија. И двете страни зборуваат за потребата од обединување на опозицијата, но не се согласуваат кој треба да го предводи тој процес и со каква организациска структура. Платформата предвидува СДСМ да биде дел од поширок фронт, но со ново раководство; Филипче предупредува дека паралелни иницијативи можат да доведат до дополнително раситнување.
Обвинувањата ја потиснуваат суштинската дебата
Во оваа фаза најголем проблем за јавноста е што политичката расправа брзо премина од прашања за организација, програма и идеологија кон меѓусебни обвиненија за тајни договори, финансиски интереси, партиски „проекти“ и нерегуларности.
Платформата изнесува тврдења за начинот на функционирање на СДСМ и за внатрепартиските избори; Филипче и СДСМ возвраќаат со обвинувања за финансирање и соработка со власта. Во моментот значаен дел од тие обвинувања не е придружен со јавно достапни докази што би овозможиле независна потврда. Затоа политички најрелевантно во следната фаза ќе биде дали спорот ќе се претвори во конкретна статутарна и програмска иницијатива или ќе остане размена на меѓусебни дисквалификации.
Следниот јавно најавен чекор на „Платформа 12.05“ е новата дебата во сабота, на која организаторите најавуваат разговор за изминатите 35 години, политичките грешки и можен „нов општествен договор“. Потоа најавуваат и конкретизирање на чекорите кон раководството на СДСМ.
